Loạt phát hiện khảo cổ mới giúp nhận diện đầy đủ điện Kính Thiên

Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long – Hà Nội Nguyễn Thanh Quang cho biết, kết quả đợt khai quật khảo cổ công bố ngày 14/6 là kết quả đợt khai quật khảo cổ lần thứ tư tại nền điện Kính Thiên (khu vực nhà Pháo binh - CT04) thuộc Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long.

Đợt khai quật được Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội phối hợp với Viện Khảo cổ học thực hiện trên tổng diện tích khai quật là 910m2, gồm 840m2, phía Đông của nhà Pháo binh và 70m2, phía Tây của nhà Pháo binh.

Các chuyên gia, nhà khoa học, quản lý tại hiện trường khai quật khảo cổ học nền điện Kính Thiên lần thứ tư năm 2026.

PGS.TS Tống Trung Tín giới thiệu các kết quả nổi bật từ đợt khai quật khảo cổ học lần thứ 4 năm 2026 khu vực nền điện Kính Thiên.

Thông tin tại buổi họp, PGS.TS Tống Trung Tín cho biết, đợt khai quật khảo cổ học thứ nhất đã phát hiện địa tầng dày 6m bao gồm các lớp văn hóa từ thời Đại La (thế kỷ 7-9), thời Đinh-Tiền Lê (thế kỷ 10), thời Lý (thế kỷ 11-12), thời Trần (thế kỷ 13-14), thời Lê sơ (thế kỷ 15-16), thời Lê Trung hưng (thế kỷ 17-18), thời Nguyễn (thế kỷ 19). Đây là địa tầng dày nhất, đầy đủ nhất của lịch sử Thăng Long - Hà Nội lần đầu tiên phát hiện.

Đợt khai quật khảo cổ lần thứ 2 đã phát hiện dấu tích điện Long Thiên là hoàn toàn trùng khớp với giới hạn đông - tây của tòa nhà Pháo binh thời Pháp thuộc. Hệ thống móng cột và cống thoát nước đã phát lộ cho phép làm sáng tỏ hơn nữa kết quả cuộc khai quật năm 2025 điện Long Thiên được vua Gia Long cho xây dựng theo kiến trúc đặc trưng của triều Nguyễn là “Trùng thiềm điệp ốc” với 2 tòa nhà là tiền điện và chính điện được đặt chung trên cùng một nền móng và kết nối với nhau bằng gian thừa lưu.

Phó Bí thư Thành uỷ Hà Nội Nguyễn Văn Phong trao đổi cùng các nhà khoa học khảo sát thực địa kết quả khai quật khảo cổ năm 2026.

Đợt khai quật khảo cổ lần thứ 3 cho thấy phía dưới nền điện Long Thiên là dấu tích Chính điện Kính Thiên thời Lê sơ và Lê Trung hưng. Nền điện Kính Thiên từng được Chính sử ghi chép được đắp hoàn toàn nhân tạo, toàn bộ mặt bằng của khu vực này được đắp đầm quy chuẩn bao gồm đất sét và các vật liệu vỡ. Sau đó mới quy hoạch các vị trí móng cột.

Hệ thống các móng cột này bao gồm 2 loại móng là móng đơn và móng kép. Trong đó, các móng đơn có kích thước từ 2,8 - 3,5 x 2,5 - 3,5m, các móng kép có kích thước 5,4 - 6,1 x 2,7 - 3m. Các móng cột được xây dựng thêm móng lõi cột. Đây là loại móng cột có kích thước lớn nhất, kỹ thuật tinh vi nhất trong lịch sử móng cột kiến trúc Việt Nam. Hệ thống các móng đơn này đều được phân bố trong lòng của kiến trúc, trong khi hệ thống các móng kép chủ yếu được phân bố ở rìa bên ngoài.

Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội Nguyễn Thanh Quang cùng các nhà khoa học khảo sát thực địa ngày 14/6.

Dựa trên hệ thống móng đã xuất lộ có thể khẳng định giới hạn theo chiều đông - tây của điện Kính Thiên bao gồm 9 gian với 10 hàng cột, giới hạn theo chiều bắc - nam gồm 5 gian với 6 hàng cột.

Theo sử cũ và ý kiến cơ bản của các nhà nghiên cứu, trước thời xây dựng Chính điện Kính Thiên thời Lê, ở đây có Chính điện Thiên An thời Trần, Chính điện Thiên An và Càn Nguyên thời Lý. Giả thiết này là hoàn toàn có cơ sở khoa học khi ở đây đã phát hiện địa tầng dày có niên đại trên dưới 1.300 năm lịch sử nối tiếp nhau liên tục.

PGS.TS Trần Đức Cường - Chủ tịch Hội Lịch sử Việt Nam cùng PGS.TS Tống Trung Tín; Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội Nguyễn Thanh Quang chủ trì buổi báo cáo sơ bộ kết quả khai quật năm 2026.

Cuộc khai quật khảo cổ học lần thứ tư năm 2026 đã cung cấp thêm nhiều tư liệu mới, quan trọng về quy mô, kiến trúc móng nền, móng cột, vật liệu xây dựng của nền điện Kính Thiên; dấu tích sân điện Kính Thiên, vật liệu xây dựng bó nền điện, cấu trúc sân điện Kính Thiên ở khu vực phía Tây và một số dấu tích kiến trúc liên quan khác, dấu tích nền điện Long Thiên thời Nguyễn.

Theo Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long – Hà Nội, cuộc khai quật đáp ứng nghiêm túc các Khuyến nghị của UNESCO/ICOMOS, Thông cáo Hà Nội 2022, yêu cầu của Luật Di sản văn hóa, và các cấp quản lý của Việt Nam, đồng thời bổ sung thêm cơ sở khoa học cho công tác nghiên cứu phục dựng Chính điện Kính Thiên, khẳng định vị thế thiêng liêng bậc nhất của Kinh đô và đất nước, làm tăng thêm giá trị nổi bật toàn cầu của Di sản.

Cận cảnh một số dấu tích trong đợt khai quật khảo cổ học lần 4 năm 2026.

Sau hơn 15 năm nghiên cứu về điện Kính Thiên, trên cơ sở nghiên cứu liên ngành các tài liệu chính sử, các bản đồ cổ, kết quả khai quật khảo cổ học, kiến trúc và nghi lễ cung đình,... các nhà khoa học trong nước và các chuyên gia quốc tế đã thống nhất “Điện Kính Thiên và không gian Chính điện Kính Thiên nằm trong khu trung tâm Cấm Thành, là trung tâm quyền lực và không gian nghi lễ cung đình, là biểu trưng cao nhất cho quyền lực Quốc gia Đại Việt xuyên suốt 4 thế kỷ (TK 15-18)”.

Nghiên cứu phục dựng Chính điện Kính Thiên và không gian Chính điện Kính Thiên sẽ tạo một điểm nhấn quan trọng nhất để tôn vinh giá trị Di sản và thực hiện mục tiêu của Công ước 1972. Phương án phục dựng theo nguyên tắc xác thực của các văn kiện quốc tế và bộ công cụ do ICOMOS đề xuất, trên cơ sở khoa học và tính khả thi cao, bảo đảm gia tăng giá trị nổi bật toàn cầu cho Di sản Thế giới Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội.