Luật Định danh và xác thực điện tử: Công cụ quan trọng xử lý triệt để SIM nặc danh, lừa đảo trực tuyến

Cần cấp bách mở rộng “định danh vạn vật”

Thực tiễn quản lý hiện nay đặt ra yêu cầu cấp bách phải mở rộng hoạt động định danh từ định danh cá nhân sang “định danh vạn vật”, bao gồm phương tiện, địa điểm, hàng hóa, bất động sản, hạ tầng kết nối vạn vật và tài sản số. Trước yêu cầu đó, Dự án Luật Định danh và xác thực điện tử đã được xây dựng và hoàn thiện, tập trung vào 6 nhóm nội dung cơ bản:

Một là, về đối tượng định danh điện tử, dự thảo Luật xác định 5 nhóm đối tượng: cơ quan, tổ chức, cá nhân; sản phẩm, hàng hóa, tài sản vật chất và đối tượng vật chất khác; cơ sở dữ liệu, tệp dữ liệu, hình ảnh, âm thanh, video, ứng dụng, phần mềm và các dịch vụ số; sự kiện, giao dịch, hành vi; địa điểm và không gian… (Quy định này chỉ xác định phạm vi các nhóm đối tượng có thể được định danh điện tử, không đồng nghĩa với việc bắt buộc thực hiện định danh điện tử đối với toàn bộ các đối tượng đó).

Hai là, về mô hình định danh điện tử thực hiện theo 2 phương thức: Nhà nước đầu tư, thiết lập hệ thống, nền tảng để trực tiếp thực hiện hoạt động định danh điện tử đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân; địa điểm, không gian; đối tượng thuộc dữ liệu cốt lõi, dữ liệu quan trọng…;

Tổ chức đủ điều kiện tự đầu tư, thiết lập hệ thống, nền tảng và cơ sở hạ tầng để thực hiện hoạt động định danh điện tử. Đối với các đối tượng còn lại, đẩy mạnh xã hội hóa dịch vụ định danh thương mại.

Lực lượng chức năng bắt giữ nhóm đối tượng lừa đảo qua mạng tại Campuchia

Ba là, quy định Hệ thống định danh và xác thực điện tử gồm: Cơ sở dữ liệu quốc gia về định danh và xác thực điện tử; Nền tảng định danh và xác thực điện tử; Ứng dụng định danh quốc gia (VNeID); Hệ thống quản lý hiệu lực của danh tính điện tử và chứng thư điện tử xác nhận thông tin...

Bốn là, quy định mọi đối tượng đã được tạo lập danh tính điện tử và cấp mã định danh theo quy định của Luật là đối tượng xác thực điện tử; đồng thời thiết lập 3 mô hình thực hiện hoạt động xác thực điện tử; Quy định bắt buộc liên kết, xác thực danh tính điện tử đối với giao dịch trên nền tảng số thuộc một số lĩnh vực.

Năm là, về dịch vụ định danh, xác thực điện tử, Dự thảo quy định điều kiện đối với tổ chức cung cấp dịch vụ định danh và xác thực điện tử về tư cách pháp nhân, năng lực tài chính, hệ thống kỹ thuật...

Sáu là, quy định nguyên tắc công nhận lẫn nhau đối với danh tính điện tử, kết quả xác thực của nước ngoài để sử dụng trong giao dịch xuyên biên giới; sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan của Luật Giao dịch điện tử, Luật Căn cước, Luật Chuyển đổi số, Luật Thương mại điện tử và Luật Đầu tư để bảo đảm thống nhất trong hệ thống pháp luật.

Yêu cầu xác định đúng chủ thể tham gia giao dịch trên môi trường điện tử

Về quy định bắt buộc liên kết, xác thực danh tính điện tử đối với giao dịch trên nền tảng số thuộc một số lĩnh vực, khoản 5 Điều 23 dự thảo Luật quy định giao dịch điện tử trên các nền tảng số phục vụ hoạt động chứng khoán, viễn thông, ngân hàng, bưu chính, thương mại điện tử, khám bệnh, chữa bệnh…phải được liên kết, xác thực với danh tính điện tử của các chủ thể tham gia.

Quy định này xuất phát từ yêu cầu xác định đúng chủ thể tham gia giao dịch trên môi trường điện tử. Bởi hiện nay, thực trạng sử dụng thông tin giả mạo, mua bán, cho thuê tài khoản ngân hàng, ví điện tử, thuê bao viễn thông và tài khoản trên nền tảng số đang diễn ra ngày càng phức tạp, cơ quan chức năng gặp nhiều khó khăn trong xác thực danh tính người sử dụng, truy vết và xử lý vi phạm, nhất là đối với dịch vụ xuyên biên giới. Việc xác thực, liên kết tài khoản với danh tính điện tử do cơ quan quản lý quốc gia tạo lập góp phần khắc phục những hạn chế này, tăng khả năng xác định chủ thể chịu trách nhiệm trong giao dịch.

Về nguyên tắc thu thập tối thiểu thông tin; quyền đồng ý, kiểm soát và yêu cầu điều chỉnh dữ liệu của chủ thể, dự thảo Luật quy định nguyên tắc về việc thu thập thông tin để tạo lập danh tính điện tử và xác thực điện tử, theo đó việc “thu thập, xử lý dữ liệu phải có mục đích hợp pháp, giới hạn phạm vi cần thiết, tối thiểu tương xứng với mục đích sử dụng, tuân thủ pháp luật; “Cơ quan, tổ chức thực hiện hoạt động xác thực điện tử chỉ được thu thập thông tin cần xác thực theo yêu cầu của bên sử dụng dịch vụ để thực hiện xác thực điện tử”; “Chỉ thu thập các yếu tố cần thiết để phục vụ mức độ xác thực yêu cầu của giao dịch”

Ngoài ra, dự thảo Luật cũng quy định chủ thể danh tính điện tử có quyền kiểm soát việc sử dụng danh tính điện tử của mình; quyết định phạm vi, đối tượng và thời hạn chia sẻ thông tin danh tính để thực hiện giao dịch điện tử, thủ tục hành chính, dịch vụ công và các giao dịch hợp pháp khác...

Đặc biệt, dự thảo Luật còn quy định giá trị của danh tính điện tử đối với từng nhóm đối tượng định danh, như: Danh tính điện tử của đối tượng là cá nhân, cơ quan, tổ chức có giá trị sử dụng tương đương việc cung cấp, xuất trình giấy tờ, tài liệu có chứa thông tin đó trong thực hiện thủ tục hành chính, dịch vụ công, các giao dịch và hoạt động khác; danh tính điện tử của đối tượng là địa điểm có giá trị xác định, định vị và phân biệt địa điểm, không gian được định danh trên môi trường điện tử…Danh tính điện tử có giá trị nhận diện, liên kết và tra cứu trong việc khai thác thông tin trên Hệ thống định danh và xác thực điện tử và các hệ thống thông tin khác…