Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ: Hành lang pháp lý vững chắc cho bảo hộ, bảo vệ và tuân thủ quyền sở hữu trí tuệ

Biến quyền sở hữu trí tuệ thành tài sản sinh lời

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Hoàng Minh cho biết, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ có nhiều nội dung mới nổi bật với việc luật hóa trí tuệ nhân tạo (AI), đẩy mạnh thương mại hóa tài sản trí tuệ và siết chặt quy định trên nền tảng số. Luật tập trung chuyển đổi từ "bảo vệ quyền" sang "tài sản hóa" quyền sở hữu trí tuệ.

Kết quả biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ tại Kỳ họp thứ Mười, Quốc hội Khóa XV. Ảnh: Phạm Thắng

Cụ thể, nhằm thúc đẩy khai thác thương mại quyền sở hữu trí tuệ, Luật đã quy định khung về việc hỗ trợ tạo ra và khai thác thương mại quyền sở hữu trí tuệ nhằm biến quyền sở hữu trí tuệ thành tài sản sinh lời, góp phần phát triển kinh tế - xã hội; quy định rõ chủ sở hữu được quyền sử dụng quyền sở hữu trí tuệ nhằm thực hiện giao dịch dân sự, thương mại, đầu tư… theo quy định của pháp luật cũng như chính sách khuyến khích khai thác quyền sở hữu trí tuệ, sử dụng quyền để góp vốn hoặc thế chấp để vay vốn.

Để thúc đẩy và tạo thuận lợi cho các hoạt động khai thác thương mại quyền sở hữu trí tuệ, Luật cũng quy định hình thành cơ sở dữ liệu giá giao dịch quyền sở hữu trí tuệ để minh bạch thị trường, phát triển tổ chức trung gian như định giá, môi giới…

Quang cảnh họp báo công bố lệnh của Chủ tịch nước về các luật được thông qua tại Kỳ họp thứ Mười, Quốc hội Khóa XV. Ảnh: T.Chi

Hiện nay, doanh nghiệp Việt Nam chưa có thói quen quản lý quyền sở hữu trí tuệ như một tài sản quan trọng. Tình trạng quên không thực hiện việc duy trì hoặc gia hạn hiệu lực văn bằng bảo hộ vẫn còn phổ biến. Xuất phát từ thực tế đó, Luật đã quy định trách nhiệm lập danh mục riêng để quản trị nội bộ đối với quyền sở hữu trí tuệ chưa đáp ứng điều kiện, nhằm ghi nhận giá trị tài sản trong sổ kế toán.

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ nhấn mạnh, đây là những nội dung khởi đầu của bước chuyển trọng tâm từ “bảo hộ quyền” sang biến sở hữu trí tuệ thành tài sản có giá trị, giảm tình trạng “bằng độc quyền để treo”, mở rộng nguồn lực cho hoạt động sản xuất, kinh doanh, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Bên cạnh các quy định mới về đẩy mạnh khai thác thương mại quyền sở hữu trí tuệ, Luật còn mở rộng bảo hộ đối với một số đối tượng mới như: bổ sung cơ chế bảo hộ kiểu dáng công nghiệp riêng phần (bảo hộ kiểu dáng công nghiệp cho phần không tách rời được của sản phẩm) và mở rộng bảo hộ kiểu dáng công nghiệp cho sản phẩm phi vật lý (ví dụ: giao diện đồ họa người dung, icon…); bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan đối với tín hiệu cáp mang chương trình được mã hóa.

Một trong những mục tiêu ban hành Luật là nhằm xử lý một số vấn đề phát sinh do sự phát triển của công nghệ. Do vậy, Luật đã đưa ra những quy định mới liên quan đến hệ thống AI, cụ thể: quy định khai thác dữ liệu để nghiên cứu, thử nghiệm, huấn luyện hệ thống AI với điều kiện không ảnh hưởng bất hợp lý đến quyền và lợi ích hợp pháp của chủ sở hữu, tác giả và tuân thủ các quy định của Chính phủ.

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Hoàng Minh giới thiệu các điểm mới của các luật trong lĩnh vực khoa học công nghệ. Ảnh: T. Chi

Luật còn quy định vấn đề bảo hộ sở hữu trí tuệ đối với đối tượng do AI tạo ra hoặc có sử dụng AI trong quá trình tạo ra, gồm: bổ sung quy định từ chối và hủy bỏ văn bằng bảo hộ khi phát hiện chủ thể tạo ra không phải là con người, phù hợp với chính sách chỉ bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ cho các đối tượng do con người tạo ra (tác giả là con người); giao Chính phủ quy định việc phát sinh, xác lập quyền sở hữu trí tuệ đối với đối tượng quyền sở hữu trí tuệ được tạo ra có sử dụng AI.

Nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, Luật bổ sung các chế tài, biện pháp dân sự để xử lý hành vi xâm phạm quyền trên môi trường số, quy định rõ trách nhiệm của chủ quản nền tảng số trong việc triển khai các biện pháp bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ; đồng thời, nâng mức bồi thường thiệt hại theo luật định nhằm tăng tính răn đe và phù hợp với thực tiễn.

Chuyển đổi số toàn diện, đơn giản hóa quy trình xử lý đơn đăng ký sở hữu trí tuệ

Quán triệt tinh thần của Nghị quyết số 57-NQ/TW, Nghị quyết số 68-NQ/TƯ, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ đã rút ngắn đáng kể thời gian xử lý đơn sở hữu công nghiệp, đơn giản hóa thủ tục xác lập, đăng ký quyền, đồng thời quy định một số biện pháp bảo đảm thực hiện các yêu cầu mới về thời hạn.

Cụ thể, thời hạn xử lý đơn ở mỗi khâu đều giảm, đáng chú ý nhất là thời hạn thẩm định nội dung đơn sáng chế giảm từ 18 tháng xuống còn 12 tháng, đơn nhãn hiệu giảm từ 9 tháng xuống 5 tháng, đơn kiểu dáng công nghiệp giảm từ 7 tháng xuống 5 tháng…

Một điểm mới nữa về cải cách thủ tục hành chính trong hoạt động sở hữu trí tuệ là Luật còn bổ sung quy định về cơ chế thẩm định nội dung nhanh đối với đơn đăng ký sáng chế, nhãn hiệu nhằm bảo đảm không tồn hồ sơ đăng ký.
Theo đó, Luật cho phép thẩm định nội dung trong thời hạn 3 tháng khi đáp ứng điều kiện do Chính phủ quy định. Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết thêm, hiện chỉ một số rất ít quốc gia có cơ chế thẩm định nội dung đơn nhanh dưới 3 tháng.

Luật cũng yêu cầu chuyển đổi số toàn diện, đơn giản hóa quy trình xử lý đơn, tăng cường hậu kiểm, ứng dụng công nghệ mới và trí tuệ nhân tạo nhằm thực hiện các quy định về thời hạn trên, đồng thời, nâng cao hiệu quả hoạt động sở hữu trí tuệ.

Nhật An