Luật Thủ đô 2026: Nền tảng thể chế cho khát vọng phát triển

Những chính sách đặc thù, vượt trội

Nhiều năm qua, dù đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng, Hà Nội vẫn phải đối mặt với không ít áp lực đô thị hóa gay gắt. Đó là quá tải hạ tầng giao thông, ô nhiễm môi trường, áp lực dân số tại khu vực nội đô, cùng những bất cập trong quy hoạch và quản lý đất đai. Một trong những nguyên nhân gốc rễ là khung pháp lý trước đây chưa đủ bao quát và thiếu các cơ chế đặc thù đủ mạnh để giải quyết những bài toán mang tính chất vượt tầm của một đô thị đặc biệt.

Kể từ ngày 1-7-2026, Luật Thủ đô 2026 chính thức có hiệu lực. Đây chính là dấu mốc quan trọng trong quá trình hoàn thiện thể chế phát triển Thủ đô, góp phần giải quyết những vấn đề đặt ra từ thực tiễn quản lý đô thị.

Theo đó, Luật Thủ đô 2026 trao cho Hà Nội không gian pháp lý rộng hơn để chủ động quyết định các vấn đề quan trọng trong quản lý, phát triển kinh tế - xã hội, tổ chức bộ máy, huy động nguồn lực, quản lý đô thị, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đây chính là nền tảng để Hà Nội phát huy tốt hơn vị thế, tiềm năng và vai trò dẫn dắt trong vùng Thủ đô cũng như trong tiến trình phát triển chung của đất nước.

Luật Thủ đô là nền tảng quan trọng để giải quyết bài toán phát triển đô thị theo chiều sâu. Ảnh: PV

Điểm cốt lõi của Luật Thủ đô 2026 chính là hệ thống các cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội được phân cấp, phân quyền mạnh mẽ cho chính quyền thành phố. Cụ thể, Luật Thủ đô 2026 trao cho thành phố Hà Nội 199 thẩm quyền đặc thù, vượt trội, tạo cơ sở pháp lý để thành phố chủ động hơn trong quyết định các vấn đề phát triển theo nguyên tắc “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.

Cùng với việc phân cấp, phân quyền mạnh mẽ, Luật cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về trách nhiệm giải trình, kiểm soát quyền lực, giám sát và đánh giá hiệu quả thực hiện. Điều này thể hiện sự đổi mới trong tư duy quản lý nhà nước, đó là trao quyền đi đôi với trách nhiệm, mở rộng không gian sáng tạo nhưng phải bảo đảm kỷ cương, minh bạch và hiệu quả.

Luật Thủ đô 2026 cũng tạo động lực huy động và phân bổ hiệu quả hơn các nguồn lực phát triển. Trong điều kiện nguồn lực ngân sách có giới hạn, việc phát triển một Thủ đô hiện đại cần một cơ chế mới để huy động mạnh mẽ các nguồn lực xã hội, thúc đẩy hợp tác công - tư, khai thác hiệu quả giá trị từ đất đai, hạ tầng, tài sản công và các nguồn lực tài chính mới.

Luật mở ra cơ chế để thành phố Hà Nội chủ động hơn trong đầu tư phát triển hạ tầng chiến lược, phát triển giao thông đô thị, đường sắt đô thị, các mô hình phát triển gắn với giao thông công cộng (TOD), đồng thời tạo điều kiện khai thác không gian phát triển mới như không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian đô thị hiện đại. Đây là những nền tảng quan trọng để giải quyết bài toán phát triển đô thị theo chiều sâu, thay vì chỉ mở rộng theo chiều rộng.

Ý nghĩa quan trọng khác của Luật Thủ đô 2026 nằm ở sự thay đổi căn bản về tư duy phát triển. Theo đó, Hà Nội được nhìn nhận như một trung tâm phát triển cần được trao điều kiện để sáng tạo, thử nghiệm và dẫn dắt. Việc cho phép áp dụng các cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, thúc đẩy khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho thấy Luật đã tiếp cận đúng yêu cầu của giai đoạn phát triển mới.

Ngoài ra, Luật Thủ đô 2026 tạo cơ chế tài chính độc lập và linh hoạt để Hà Nội chủ động trong việc bảo tồn, trùng tu các di tích lịch sử - văn hóa, đồng thời cho phép liên kết công - tư trong khai thác, phát huy giá trị nguồn tài sản văn hóa này. Đây là tiền đề pháp lý vững chắc để phát triển công nghiệp văn hóa trở thành ngành kinh tế mũi nhọn của Thủ đô.

Kỳ vọng bứt phá

Việc ban hành Luật Thủ đô 2026 với nhiều chính sách vượt trội mới chỉ là bước khởi đầu. Giá trị thực sự của đạo luật này phụ thuộc hoàn toàn vào khâu tổ chức thực hiện.

Luật Thủ đô mở ra cơ chế để thành phố Hà Nội chủ động hơn trong đầu tư phát triển hạ tầng chiến lược, trong đó có phát triển giao thông đô thị. Ảnh: PV

Theo đó, ngay sau khi Quốc hội thông qua Luật Thủ đô 2026, thành phố Hà Nội đã khẩn trương triển khai các nhiệm vụ chuẩn bị đưa luật vào cuộc sống. Thành phố xác định đây là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, xuyên suốt của cả hệ thống chính trị, gắn với yêu cầu xây dựng Thủ đô phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới.

Một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu là nhanh chóng hoàn thiện hệ thống văn bản quy định chi tiết, bảo đảm Luật được triển khai đồng bộ ngay khi có hiệu lực. Thành phố đã chủ động ban hành các văn bản chỉ đạo, phân công rõ trách nhiệm cho từng cơ quan, đơn vị; đồng thời, xây dựng danh mục các văn bản cần ban hành theo nguyên tắc “rõ cơ quan chủ trì, rõ tiến độ, rõ trách nhiệm, rõ thời hạn hoàn thành”.

Tuy nhiên, việc ban hành đầy đủ văn bản mới chỉ là bước đầu. Thách thức lớn hơn là tổ chức thực thi hiệu quả, biến những quy định trong Luật thành những chuyển biến cụ thể trong đời sống xã hội.

Kỳ vọng vào sự bứt phá của Thủ đô Hà Nội trong giai đoạn tới, PGS.TS Bùi Thị An, Chủ tịch Hội Nữ trí thức Hà Nội, Viện trưởng Viện Tài nguyên, Môi trường và Phát triển cộng đồng cho biết: Trong 5 - 10 năm tới, khi các cơ chế đặc thù của Luật Thủ đô năm 2026 được triển khai đồng bộ, quyết liệt và hiệu quả, Hà Nội sẽ có một diện mạo mới hiện đại hơn, xanh hơn, thông minh hơn và đáng sống hơn. Từ đó, Hà Nội sẽ thực sự trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, khoa học - công nghệ, giáo dục, văn hóa và hội nhập quốc tế của cả nước, đủ sức cạnh tranh với các đô thị tiên tiến trong khu vực.

“Tôi cũng kỳ vọng Hà Nội sẽ hình thành một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo hoàn chỉnh, nơi các trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp, chính quyền và các tổ chức xã hội cùng kết nối để tạo ra tri thức, công nghệ và giá trị mới. Khi đó, đội ngũ trí thức, trong đó có nữ trí thức, sẽ có nhiều cơ hội hơn để nghiên cứu, sáng tạo, khởi nghiệp và cống hiến cho sự phát triển của Thủ đô”, PGS.TS Bùi Thị An nhấn mạnh.

Có thể nói, Luật Thủ đô 2026 đã mở ra một chương mới cho sự phát triển của Hà Nội. Với hành lang pháp lý vượt trội, linh hoạt cùng tư duy quản trị hiện đại, kiến tạo, Hà Nội đang đứng trước thời cơ lớn để bứt phá, giải quyết triệt để các bài toán tồn tại của đô thị.