Luật Thủ đô 2026 tạo đà phát triển văn hóa Hà Nội

Các nghệ sỹ biểu diễn ca khúc "Đất nước trọn niềm vui" tại Chương trình biểu diễn nghệ thuật "Thanh âm xưa và khúc khải hoàn" tại không gian Hồ Văn (Văn Miếu-Quốc Tử Giám). (Ảnh: Khánh Hoà/TTXVN)

Các nghệ sỹ biểu diễn ca khúc "Đất nước trọn niềm vui" tại Chương trình biểu diễn nghệ thuật "Thanh âm xưa và khúc khải hoàn" tại không gian Hồ Văn (Văn Miếu-Quốc Tử Giám). (Ảnh: Khánh Hoà/TTXVN)

Luật Thủ đô 2026 có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 được kỳ vọng tạo bước ngoặt quan trọng cho phát triển công nghiệp văn hóa Hà Nội thành ngành kinh tế mũi nhọn.

Luật Thủ đô năm 2026 mở ra nhiều cơ chế mới, tạo điều kiện để Hà Nội chủ động hơn trong bảo tồn, phát huy giá trị di sản, phát triển công nghiệp văn hóa, thể thao và du lịch.

Đáng chú ý là những quy định về phân quyền cho chính quyền thành phố trong xây dựng chính sách ưu đãi đối với trung tâm công nghiệp văn hóa, khu phát triển thương mại-văn hóa; hỗ trợ nghệ sỹ, nghệ nhân, người thực hành di sản, huấn luyện viên, vận động viên; quản lý, tu bổ di tích và khai thác các công trình kiến trúc có giá trị. Cùng với đó, những cơ chế liên quan đến kinh tế đêm, quảng cáo và hoạt động du lịch cũng tạo thêm dư địa cho Hà Nội phát triển.

Không chỉ tháo gỡ những vướng mắc trong quản lý, Luật còn thể hiện tư duy mới: coi văn hóa là nguồn lực nội sinh, một động lực quan trọng trong phát triển kinh tế-xã hội và nâng cao chất lượng sống của người dân, vị thế Thủ đô.

Mở rộng không gian thể chế, khơi thông nguồn lực văn hóa Thủ đô

Hà Nội có lợi thế đặc biệt về văn hóa với hệ thống di tích, di sản phong phú, các làng nghề truyền thống, lễ hội, nghệ thuật dân gian cùng đội ngũ đông đảo văn nghệ sỹ, nhà nghiên cứu và những người hoạt động trong lĩnh vực sáng tạo. Đây không chỉ là tài sản tinh thần quý giá mà còn là nguồn lực có khả năng tạo ra những giá trị kinh tế, xã hội nếu được khai thác hợp lý.

Quảng trường Ba Đình rực rỡ trong nắng Thu, thu hút đông đảo người dân và du khách đến thăm quan, chụp ảnh. (Ảnh: Tuyết Mai/TTXVN)

Quảng trường Ba Đình rực rỡ trong nắng Thu, thu hút đông đảo người dân và du khách đến thăm quan, chụp ảnh. (Ảnh: Tuyết Mai/TTXVN)

Tuy nhiên, từ tiềm năng đến khả năng phát triển thành những sản phẩm, dịch vụ văn hóa có sức cạnh tranh vẫn còn một khoảng cách. Nhiều giá trị di sản chưa được kết nối hiệu quả với hoạt động du lịch, sáng tạo và đời sống đương đại. Một số mô hình công nghiệp văn hóa, không gian sáng tạo còn gặp khó khăn về cơ chế đầu tư, mặt bằng, thủ tục và phương thức vận hành. Vì vậy, Hà Nội cần một hành lang pháp lý đủ linh hoạt để giải quyết những vấn đề mang tính đặc thù của mình.

Luật Thủ đô năm 2026 đã tạo điều kiện cho thành phố chủ động hơn trong xây dựng chính sách. Theo đó, Hội đồng nhân dân thành phố được giao thẩm quyền quy định nhiều nội dung liên quan đến cơ chế quản lý, chính sách ưu đãi phát triển trung tâm công nghiệp văn hóa, khu phát triển thương mại-văn hóa; chế độ hỗ trợ nghệ sỹ, nghệ nhân, người thực hành di sản văn hóa phi vật thể, huấn luyện viên, vận động viên và cơ chế quản lý, khai thác hoạt động quảng cáo.

Đối với Ủy ban nhân dân thành phố, Luật trao thẩm quyền ban hành quy định cụ thể về bảo vệ, tu bổ di tích; cơ chế hợp tác công-tư trong quản lý, khai thác công trình kiến trúc có giá trị; quyết định tu bổ di tích quốc gia, di tích quốc gia đặc biệt và xác định danh mục di sản, di tích cần tập trung nguồn lực. Một số nội dung quản lý du lịch như cấp phép kinh doanh dịch vụ lữ hành quốc tế, công nhận hạng cơ sở lưu trú du lịch cũng được phân quyền cho thành phố.

Việc phân cấp, phân quyền có ý nghĩa thiết thực bởi chính quyền thành phố hiểu rõ hơn đặc điểm, lợi thế và những khó khăn trong quản lý văn hóa trên địa bàn. Khi được chủ động quyết định các chính sách phù hợp, Hà Nội có thể rút ngắn quá trình xử lý công việc, tăng tính linh hoạt và huy động hiệu quả hơn các nguồn lực xã hội.

Điều đáng chú ý là Luật không chỉ hướng tới nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước mà còn mở rộng cách tiếp cận đối với phát triển văn hóa. Nếu trước đây, văn hóa thường được nhìn nhận chủ yếu qua nhiệm vụ bảo tồn, gìn giữ và tổ chức các hoạt động phục vụ đời sống tinh thần, thì nay, yêu cầu đặt ra còn là phát huy giá trị văn hóa để tạo ra những sản phẩm, dịch vụ, việc làm và đóng góp cho kinh tế đô thị.

Luật Thủ đô năm 2026 thêm các chính sách hỗ trợ mạnh mẽ về văn hóa sẽ tạo điều kiện để Hà Nội khẳng định vai trò đầu tàu dẫn dắt cả nước. (Ảnh: TTXVN)

Luật Thủ đô năm 2026 thêm các chính sách hỗ trợ mạnh mẽ về văn hóa sẽ tạo điều kiện để Hà Nội khẳng định vai trò đầu tàu dẫn dắt cả nước. (Ảnh: TTXVN)

Định hướng này phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, trong đó nhấn mạnh vai trò của văn hóa như một nguồn lực nội sinh quan trọng. Đối với Hà Nội, đây là cơ hội để chuyển hóa lợi thế di sản và sức sáng tạo thành năng lực phát triển, đồng thời khẳng định vị thế trung tâm văn hóa lớn của cả nước.

Tuy nhiên, cần nhìn nhận rằng cơ chế thuận lợi mới chỉ là điều kiện ban đầu. Những mô hình như trung tâm công nghiệp văn hóa, khu phát triển thương mại-văn hóa đã được đặt ra từ trước, nhưng quá trình triển khai còn gặp không ít trở ngại. Bởi vậy, việc cụ thể hóa Luật Thủ đô năm 2026 cần gắn với tháo gỡ những điểm nghẽn đã tồn tại, bảo đảm các quy định mới có thể vận hành trong thực tế.

Gắn bảo tồn di sản với phát triển công nghiệp văn hóa và du lịch

Một trong những hướng đi quan trọng của Hà Nội là phát triển công nghiệp văn hóa trên nền tảng di sản và bản sắc địa phương. Với hàng nghìn di tích, di sản văn hóa phi vật thể, làng nghề và những công trình kiến trúc có giá trị, Thủ đô có điều kiện thuận lợi để phát triển các lĩnh vực như du lịch văn hóa, nghệ thuật biểu diễn, thiết kế, điện ảnh, thủ công mỹ nghệ và các sản phẩm sáng tạo ứng dụng công nghệ.

Chương trình nghệ thuật “Từ mùa Thu Độc lập” - vang mãi niềm tự hào tuyên truyền truyền thống cách mạng, lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc; ca ngợi Đảng, Chủ tịch Hồ Chí Minh, quê hương, đất nước và Thủ đô Hà Nội. (Ảnh: Khánh Hòa/TTXVN)

Chương trình nghệ thuật “Từ mùa Thu Độc lập” - vang mãi niềm tự hào tuyên truyền truyền thống cách mạng, lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc; ca ngợi Đảng, Chủ tịch Hồ Chí Minh, quê hương, đất nước và Thủ đô Hà Nội. (Ảnh: Khánh Hòa/TTXVN)

Song, nguồn tài nguyên phong phú không tự động tạo nên một ngành kinh tế. Điều quan trọng là phải hình thành được sự kết nối giữa bảo tồn, sáng tạo, sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Những quy định của Luật về trung tâm công nghiệp văn hóa và khu phát triển thương mại-văn hóa chính là cơ sở để Hà Nội từng bước hình thành những không gian như vậy.

Một trung tâm công nghiệp văn hóa cần được tổ chức như một hệ sinh thái, có sự tham gia của nghệ sỹ, nhà sáng tạo, doanh nghiệp, nhà đầu tư, cơ sở đào tạo và công chúng. Tại đó, các ý tưởng có thể được phát triển thành sản phẩm, dịch vụ và đưa ra thị trường. Giá trị văn hóa nhờ vậy không chỉ được lan tỏa mà còn tạo ra việc làm, thu hút đầu tư và đóng góp cho tăng trưởng.

Thành phố có thể nghiên cứu khai thác những công trình công cộng, nhà máy, trường học hoặc trụ sở cũ không còn sử dụng đúng công năng để hình thành không gian sáng tạo, trên cơ sở bảo đảm các yêu cầu về quy hoạch, kiến trúc và bảo tồn. Đây là cách tận dụng nguồn lực sẵn có, đồng thời tạo địa điểm hoạt động cho cộng đồng sáng tạo.

Đối với các khu phát triển thương mại-văn hóa, bản sắc địa phương cần được coi là yếu tố quyết định sức hấp dẫn. Một tuyến phố không nên chỉ thu hút khách bằng hoạt động mua bán mà còn cần có câu chuyện riêng về lịch sử, kiến trúc, nghề truyền thống và đời sống cư dân. Khi văn hóa được đặt trong mối quan hệ hài hòa với thương mại, hoạt động kinh tế sẽ có thêm chiều sâu, còn di sản có cơ hội hiện diện tự nhiên trong đời sống.

Luật Thủ đô 2026 là cơ sở pháp lý để thành phố tiếp tục cụ thể hóa các chính sách thu hút nguồn lực xã hội tham gia sáng tạo, phát triển công nghiệp văn hóa. (Ảnh: TTXVN)

Luật Thủ đô 2026 là cơ sở pháp lý để thành phố tiếp tục cụ thể hóa các chính sách thu hút nguồn lực xã hội tham gia sáng tạo, phát triển công nghiệp văn hóa. (Ảnh: TTXVN)

Đặc biệt, sự tham gia của người dân cần được coi trọng. Người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà còn là chủ thể gìn giữ và làm giàu các giá trị văn hóa. Những mô hình phát triển thiếu sự đồng thuận của cộng đồng khó có thể duy trì lâu dài, nhất là tại những khu vực có mật độ di sản và dân cư cao.

Cùng với đó, cơ chế hợp tác công-tư trong quản lý, khai thác công trình kiến trúc có giá trị mở ra khả năng huy động thêm nguồn lực xã hội. Hà Nội có nhiều công trình mang giá trị lịch sử, kiến trúc và mỹ thuật nhưng chưa được khai thác tương xứng. Sự tham gia của doanh nghiệp có thể bổ sung nguồn lực tài chính, kinh nghiệm quản lý và phương thức tổ chức hoạt động mới.

Dẫu vậy, khai thác công trình kiến trúc có giá trị không đồng nghĩa với thương mại hóa bằng mọi giá. Mỗi công trình đều chứa đựng những dấu ấn lịch sử, thẩm mỹ và ký ức đô thị. Vì thế, hiệu quả kinh tế phải đặt trong mối quan hệ với yêu cầu bảo vệ cấu trúc, hình thức kiến trúc và các yếu tố gốc. Việc tu bổ, phục hồi di tích cũng cần được thực hiện trên cơ sở khoa học, có sự tham gia của chuyên gia và sự giám sát cần thiết.

Luật Thủ đô 2026 tạo cơ sở pháp lý cho việc hình thành loại hình thiết chế văn hóa mới, hướng tới kết nối hoạt động sáng tạo, sản xuất, kinh doanh sản phẩm và dịch vụ văn hóa. (Ảnh: TTXVN)

Luật Thủ đô 2026 tạo cơ sở pháp lý cho việc hình thành loại hình thiết chế văn hóa mới, hướng tới kết nối hoạt động sáng tạo, sản xuất, kinh doanh sản phẩm và dịch vụ văn hóa. (Ảnh: TTXVN)

Kinh tế đêm cũng là lĩnh vực có nhiều triển vọng. Các quy định mới tạo cơ sở để Hà Nội tổ chức những hoạt động đầu tư, kinh doanh sản phẩm và dịch vụ vào ban đêm, khai thác hiệu quả hơn tiềm năng đô thị. Thành phố có thể phát huy lợi thế từ phố đi bộ, không gian di sản, nghệ thuật biểu diễn, ẩm thực truyền thống và các sản phẩm thủ công.

Những chương trình tham quan di tích ban đêm, biểu diễn nghệ thuật, giới thiệu nghề truyền thống hay chiếu sáng sáng tạo có thể mang đến trải nghiệm mới cho người dân và du khách. Tuy nhiên, kinh tế đêm của Hà Nội cần có bản sắc riêng, tránh chạy theo mô hình giải trí đại trà. Các vấn đề về an ninh, giao thông, tiếng ồn, môi trường và quyền lợi cư dân cũng phải được tính toán đầy đủ.

Một di sản chỉ thực sự có sức sống khi được bảo tồn trong mối liên hệ với cộng đồng. Làng nghề không thể phát triển nếu người làm nghề không có sinh kế; lễ hội không thể giữ được bản sắc nếu những phong tục, nghi lễ truyền thống bị xem nhẹ. Vì vậy, phát triển du lịch văn hóa cần bắt đầu từ việc tôn trọng giá trị di sản, tạo điều kiện để cộng đồng tham gia và được hưởng lợi.

Thực tế, không ít nghệ nhân đang nắm giữ tri thức, kỹ năng truyền thống nhưng gặp khó khăn về thu nhập và điều kiện truyền nghề. Những người hoạt động nghệ thuật cũng cần có cơ hội sáng tạo, được đặt hàng và ghi nhận đóng góp. Do đó, chính sách hỗ trợ cần thiết thực, không chỉ dừng ở tài chính mà còn tạo điều kiện về môi trường làm việc, cơ hội truyền dạy và cơ chế tôn vinh phù hợp.

Luật Thủ đô 2026 mở rộng thẩm quyền và cơ chế chính sách, tạo điều kiện để thành phố khai thác hiệu quả hơn nguồn lực văn hóa, kết nối bảo tồn di sản, làng nghề với phát triển kinh tế, du lịch. (Ảnh: TTXVN)

Luật Thủ đô 2026 mở rộng thẩm quyền và cơ chế chính sách, tạo điều kiện để thành phố khai thác hiệu quả hơn nguồn lực văn hóa, kết nối bảo tồn di sản, làng nghề với phát triển kinh tế, du lịch. (Ảnh: TTXVN)

Với thể thao, bên cạnh quan tâm đến thành tích cao, Hà Nội cần tiếp tục phát triển thể thao quần chúng, mở rộng khả năng tiếp cận các thiết chế thể thao và khuyến khích người dân rèn luyện thường xuyên. Một đô thị phát triển không chỉ cần những thành tích nổi bật mà còn cần một cộng đồng khỏe mạnh, năng động.

Đưa chính sách vào cuộc sống bằng sự đồng bộ và trách nhiệm

Để các cơ chế mới phát huy hiệu quả, yêu cầu trước hết là phải bảo đảm sự thống nhất trong nhận thức và tổ chức thực hiện. Đến nay, Hội đồng nhân dân thành phố đã ban hành 7 nghị quyết liên quan đến lĩnh vực văn hóa, thể thao và du lịch nhằm cụ thể hóa Luật Thủ đô năm 2026. Đây là cơ sở quan trọng để các cơ quan quản lý và chính quyền địa phương triển khai nhiệm vụ theo thẩm quyền.

Việc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội đã tổ chức tập huấn, phổ biến và đối thoại với đại diện 126 xã, phường cùng các đơn vị liên quan là hoạt động cần thiết để đưa chính sách đến gần hơn với cơ sở. Thông qua việc giới thiệu các quy định trọng tâm, phổ biến nghị quyết của thành phố và giải đáp những vấn đề phát sinh, cơ quan chuyên môn góp phần giúp địa phương nắm rõ trách nhiệm, thẩm quyền và phương thức triển khai.

Điều có ý nghĩa trong hoạt động này là sự trao đổi trực tiếp giữa cơ quan quản lý và chính quyền cơ sở. Những vướng mắc liên quan đến quản lý di tích, hoạt động văn hóa, thể thao, du lịch hay thực hiện chính sách hỗ trợ cần được giải thích cụ thể, tránh tình trạng mỗi địa phương hiểu và vận dụng quy định theo một cách khác nhau.

Hà Nội có 126 xã, phường với những đặc điểm rất khác biệt. Khu vực nội đô có mật độ di tích, công trình kiến trúc và hoạt động văn hóa cao; các địa bàn ngoại thành có lợi thế về làng nghề, lễ hội, cảnh quan sinh thái và du lịch cộng đồng. Vì vậy, bên cạnh yêu cầu thống nhất trong thực thi pháp luật, cần có sự linh hoạt để mỗi địa phương lựa chọn cách triển khai phù hợp với nguồn lực và điều kiện thực tế.

Đoàn rước Lễ hội đình Chèm tại phường Đông Ngạc với sự tham gia của đông đảo cộng đồng dân cư, tạo nên không khí của lễ hội đặc sắc và độc đáo lâu đời. (Ảnh: Khánh Hoà/TTXVN)

Đoàn rước Lễ hội đình Chèm tại phường Đông Ngạc với sự tham gia của đông đảo cộng đồng dân cư, tạo nên không khí của lễ hội đặc sắc và độc đáo lâu đời. (Ảnh: Khánh Hoà/TTXVN)

Thời gian tới, thành phố cần tiếp tục hướng dẫn cụ thể quy trình, thủ tục và trách nhiệm của từng cấp, từng ngành; đồng thời duy trì việc tiếp nhận phản ánh từ cơ sở để kịp thời tháo gỡ khó khăn. Công tác tập huấn cũng cần gắn với nâng cao năng lực chuyên môn cho đội ngũ cán bộ trực tiếp thực hiện, nhất là trong những lĩnh vực đòi hỏi kiến thức chuyên sâu như bảo tồn di tích, quản lý di sản và phát triển du lịch văn hóa.

Một yêu cầu khác là tăng cường phối hợp giữa ngành văn hóa với các lĩnh vực quy hoạch, xây dựng, tài chính, du lịch, giáo dục, khoa học và công nghệ. Phát triển một trung tâm công nghiệp văn hóa hay không gian sáng tạo không thể chỉ dựa vào ngành văn hóa, bởi còn liên quan đến mặt bằng, đầu tư, hạ tầng và thị trường. Sự phối hợp đồng bộ sẽ giúp hạn chế tình trạng chính sách có nhưng thiếu điều kiện thực hiện. Thành phố cũng nên lựa chọn những mô hình có tiềm năng để triển khai trước, sau đó tổng kết, đánh giá và nhân rộng.

Các địa bàn có lợi thế về di sản, làng nghề, kiến trúc và hoạt động sáng tạo có thể được ưu tiên nghiên cứu xây dựng tuyến du lịch văn hóa, không gian nghệ thuật hoặc mô hình kinh tế đêm. Mỗi mô hình cần có mục tiêu, phương án vận hành và tiêu chí đánh giá cụ thể.

Đặc biệt, việc đánh giá hiệu quả chính sách không nên chỉ căn cứ vào số lượng văn bản, kinh phí đầu tư hay sự kiện được tổ chức. Với di sản, cần quan tâm đến chất lượng bảo tồn và mức độ gìn giữ giá trị gốc. Với công nghiệp văn hóa, cần xem xét khả năng thu hút đầu tư, tạo việc làm và phát triển sản phẩm. Với thiết chế văn hóa, cần đánh giá mức độ sử dụng, khả năng tiếp cận và sự hài lòng của người dân.

Cơ chế đặc thù càng rộng thì yêu cầu công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình càng phải được coi trọng. Việc huy động nguồn lực xã hội, hợp tác công-tư hay khai thác di sản cần có sự giám sát, bảo đảm quyền lợi cộng đồng và không làm tổn hại những giá trị văn hóa lâu dài.

Luật Thủ đô 2026 mở rộng phân quyền và trao nhiều cơ chế đặc thù cho Hà Nội chủ động phát triển cả giáo dục lẫn thể thao theo hướng hiện đại, đồng bộ và huy động tốt nguồn lực. (

Luật Thủ đô 2026 mở rộng phân quyền và trao nhiều cơ chế đặc thù cho Hà Nội chủ động phát triển cả giáo dục lẫn thể thao theo hướng hiện đại, đồng bộ và huy động tốt nguồn lực. (

Sau cùng, đưa Luật Thủ đô năm 2026 vào cuộc sống không đơn thuần là hoàn thành việc ban hành văn bản hướng dẫn hay phổ biến chính sách. Đó là quá trình chuyển từ tư duy quản lý sang kiến tạo phát triển, từ bảo tồn đơn thuần sang bảo tồn gắn với phát huy giá trị, từ tiềm năng văn hóa thành những sản phẩm và lợi ích cụ thể.

Thước đo thành công không phải Hà Nội được trao thêm bao nhiêu thẩm quyền, mà là những thẩm quyền ấy tạo ra được bao nhiêu cơ hội cho người dân, doanh nghiệp và cộng đồng sáng tạo; bao nhiêu giá trị di sản được bảo vệ, bao nhiêu nghệ nhân có điều kiện tiếp tục truyền nghề và bao nhiêu không gian văn hóa mới được hình thành.

Khi di sản được gìn giữ bằng trách nhiệm, được làm giàu bằng sáng tạo và lan tỏa trong đời sống cộng đồng, văn hóa sẽ không chỉ là niềm tự hào về quá khứ mà còn trở thành sức mạnh cho tương lai. Đó cũng là kỳ vọng từ những cơ chế mới của Luật Thủ đô năm 2026 đối với sự phát triển văn hóa, thể thao và du lịch Hà Nội./.

Sự kiện Áo dài kết nối Du lịch và Di sản Hà Nội diễn ra với nhiều hoạt động ý nghĩa thu hút du khách. (Ảnh: Nhật Anh/TTXVN)

Sự kiện Áo dài kết nối Du lịch và Di sản Hà Nội diễn ra với nhiều hoạt động ý nghĩa thu hút du khách. (Ảnh: Nhật Anh/TTXVN)

(Vietnam+)

Nguồn VietnamPlus: https://www.vietnamplus.vn/luat-thu-do-2026-tao-da-phat-trien-van-hoa-ha-noi-post1148088.vnp