Luật Thủ đô năm 2026: Tạo đột phá cải cách hành chính vì người dân, doanh nghiệp

Với cơ chế cho phép điều chỉnh thủ tục hành chính, đẩy mạnh hành chính số, thử nghiệm chính sách mới và tăng cường trách nhiệm giải trình, luật được kỳ vọng sẽ tạo chuyển biến thực chất trong môi trường đầu tư, kinh doanh cũng như nâng cao chất lượng phục vụ người dân.

Gỡ điểm nghẽn thủ tục bằng cơ chế đặc thù

Trong bối cảnh yêu cầu phát triển của Thủ đô ngày càng cao, một trong những đòi hỏi cấp thiết đặt ra là cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính, đặc biệt ở các lĩnh vực đầu tư, quy hoạch, xây dựng, đất đai, môi trường - nơi thường phát sinh nhiều hồ sơ, nhiều tầng nấc xử lý và tác động trực tiếp đến môi trường đầu tư kinh doanh.

Luật Thủ đô năm 2026 mở ra cơ chế để Hà Nội chủ động điều chỉnh quy trình giải quyết thủ tục theo hướng tinh gọn, minh bạch, hiện đại. Ảnh: Thanh Hải

Luật Thủ đô năm 2026 được đánh giá là bước tiến lớn khi cho phép Hà Nội có quyền chủ động hơn trong tổ chức thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước, đồng thời tháo gỡ những điểm nghẽn về cơ chế vốn tồn tại nhiều năm.

Điểm nhấn đáng chú ý là Điều 8 của luật cho phép HĐND, UBND và Chủ tịch UBND thành phố được ban hành văn bản quy phạm pháp luật để điều chỉnh trình tự, thủ tục và thẩm quyền giải quyết thủ tục hành chính đang được quy định trong các văn bản của cơ quan trung ương.

Nếu trước đây nhiều nội dung phải thực hiện theo một quy trình thống nhất trên phạm vi cả nước, chưa phản ánh hết đặc thù của đô thị đặc biệt như Hà Nội, thì nay thành phố có thêm không gian pháp lý để thiết kế quy trình phù hợp hơn với thực tiễn, bảo đảm nhanh gọn, hiệu quả nhưng vẫn đúng pháp luật.

Điều quan trọng là luật không cho phép việc “cải cách” theo hướng phát sinh thêm thủ tục. Thành phố chỉ được điều chỉnh theo nguyên tắc đơn giản hóa thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho cá nhân, tổ chức; không tăng thêm thành phần hồ sơ, yêu cầu, điều kiện hoặc thời gian giải quyết. Đây là tư duy cải cách mới, chuyển từ “quản lý bằng thủ tục” sang “quản trị bằng hiệu quả phục vụ”

Trong lĩnh vực đầu tư công, quy hoạch và phát triển đô thị, luật cũng trao thêm quyền chủ động cho thành phố trong việc quy định trình tự, thủ tục thực hiện dự án cải tạo, chỉnh trang, tái thiết đô thị; phát triển nhà ở; khai thác không gian ngầm, không gian tầm cao, không gian tầm thấp; tổ chức các mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD).

Những cơ chế này được kỳ vọng sẽ giúp giảm đáng kể thời gian chuẩn bị đầu tư, khắc phục tình trạng kéo dài hồ sơ hoặc chồng chéo trong thực hiện thủ tục giữa các cơ quan.

Đặc biệt, Điều 9 của luật cho phép thành phố được thí điểm cơ chế, chính sách mới, khác với luật hoặc những vấn đề chưa được pháp luật quy định, trên cơ sở chấp thuận của cấp có thẩm quyền.

Đây được xem là “không gian thử nghiệm chính sách” quan trọng để Hà Nội có thể mạnh dạn đổi mới trong quản trị hành chính, nhất là với các mô hình đang phát triển rất nhanh như đô thị thông minh, quản trị dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, logistics hay các dịch vụ công số.

Việc thí điểm có giới hạn thời gian, cơ chế kiểm soát rủi ro và đánh giá định kỳ cũng giúp bảo đảm tính chặt chẽ, tránh phát sinh hệ lụy trong quá trình thực hiện.

Hướng tới nền hành chính số lấy người dân làm trung tâm

Một trong những nội dung được kỳ vọng tạo chuyển biến sâu sắc từ Luật Thủ đô năm 2026 là thúc đẩy xây dựng nền hành chính số, công vụ số và mô hình quản trị đô thị hiện đại.

Một góc Thủ đô Hà Nội. Ảnh: Phạm Hùng

Theo Điều 7, UBND thành phố được quyền quy định chính sách, biện pháp tổ chức thực hiện nền hành chính số và công vụ số. Điều này cho phép Hà Nội chủ động hơn trong thiết kế mô hình quản trị dựa trên công nghệ, dữ liệu lớn và liên thông hệ thống.

Trong thực tiễn, một trong những nguyên nhân khiến người dân, doanh nghiệp còn gặp khó khăn khi thực hiện thủ tục hành chính là tình trạng dữ liệu chưa đồng bộ, hồ sơ phải nộp nhiều lần, nhiều bước xác minh chồng chéo.

Khi nền hành chính số được triển khai đồng bộ, dữ liệu dân cư, đất đai, đầu tư, xây dựng, thuế hay đăng ký kinh doanh có thể kết nối liên thông, giúp giảm đáng kể chi phí thời gian và công sức cho người dân, doanh nghiệp.

Điều 18 của luật tiếp tục mở rộng không gian đổi mới khi cho phép Hà Nội xây dựng cơ chế phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phù hợp với điều kiện phát triển của Thủ đô.

Thành phố được trao quyền quy định phương thức quản trị tiên tiến dựa trên dữ liệu số, ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo trong quản lý nhà nước; thiết lập cơ chế chia sẻ dữ liệu công - tư và thử nghiệm có kiểm soát các mô hình mới. Điều này có ý nghĩa đặc biệt trong cải cách thủ tục hành chính bởi công nghệ không chỉ giúp số hóa hồ sơ mà còn hỗ trợ ra quyết định nhanh hơn, giảm phụ thuộc vào xử lý thủ công.

Một điểm đáng chú ý khác là luật nhấn mạnh yêu cầu công khai, minh bạch, trách nhiệm giải trình và kiểm soát quyền lực trong quá trình phân quyền, phân cấp.

Theo Điều 4, việc phân quyền phải gắn với cơ chế theo dõi, đánh giá, kiểm tra và điều chỉnh kịp thời khi cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân thực hiện không hiệu quả nhiệm vụ được giao. Điều này cho thấy cải cách hành chính theo tinh thần Luật Thủ đô năm 2026 không đơn thuần là trao thêm quyền, mà là xây dựng mô hình quản trị hiện đại, nơi quyền lực đi đôi với trách nhiệm và hiệu quả phục vụ.

Nhiều chuyên gia nhận định, lợi ích lớn nhất của cải cách thủ tục hành chính không nằm ở việc cắt giảm bao nhiêu giấy tờ, mà ở việc tạo dựng niềm tin của người dân và doanh nghiệp đối với chính quyền.

Khi thủ tục được giải quyết nhanh hơn, minh bạch hơn, trách nhiệm của từng cấp được xác định rõ ràng hơn, môi trường đầu tư sẽ thuận lợi hơn, chi phí xã hội giảm xuống và nguồn lực phát triển được khơi thông hiệu quả hơn.

Với những cơ chế đặc thù mạnh mẽ được thiết kế trong luật, Luật Thủ đô năm 2026 được kỳ vọng sẽ không chỉ là hành lang pháp lý cho phát triển, mà còn là cú hích quan trọng giúp Hà Nội xây dựng nền hành chính hiện đại, phục vụ tốt hơn người dân và doanh nghiệp, xứng đáng với vai trò đầu tàu, trung tâm chính trị - hành chính quốc gia.