Luật Thủ đô (sửa đổi): Khai thác không gian đa tầng, tạo động lực tăng trưởng mới cho Thủ Đô

Thực tiễn phát triển của Thủ đô thời gian qua cho thấy Hà Nội vẫn đối mặt với nhiều hạn chế kéo dài như ùn tắc giao thông, ngập úng, ô nhiễm môi trường, quá tải hạ tầng. Một trong những nguyên nhân cốt lõi là việc khai thác không gian còn đơn chiều, chủ yếu trên mặt đất. Trong khi đó, không gian ngầm chưa được đầu tư tương xứng, còn không gian tầm thấp gần như chưa có khung chính sách rõ ràng.

Luật Thủ đô (sửa đổi) tiếp cận vấn đề theo hướng đột phá khi dành riêng Điều 11 quy định về quản lý, sử dụng không gian ngầm và không gian tầm thấp. Theo đó, các không gian này được quy hoạch, phân vùng chức năng gắn với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, bảo tồn cảnh quan và kết nối hạ tầng đồng bộ.

Đoạn tuyến ngầm của dự án tuyến đường sắt đô thị thí điểm thành phố Hà Nội, đoạn Nhổn - ga Hà Nội.

Theo quy định, không gian ngầm được quản lý theo chiều sâu, phân vùng chức năng rõ ràng; việc khai thác phải tuân thủ quy hoạch, được cấp phép và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính. Thành phố được trao quyền xây dựng cơ chế khai thác, thu phí và ưu đãi đầu tư, qua đó biến không gian ngầm thành nguồn lực phát triển mới.

Trong định hướng quy hoạch, Hà Nội đặt mục tiêu tỷ lệ ngầm hóa khu vực nội đô đạt khoảng 40%. Không gian ngầm sẽ được phát triển theo hướng đa chức năng, tích hợp giao thông, bãi đỗ xe, thương mại và hạ tầng thoát nước, đặc biệt tại các khu vực phát triển theo mô hình TOD. Đây được xem là giải pháp quan trọng để giải quyết bài toán đô thị nén và nâng cao chất lượng sống.

Song song với đó, không gian tầm thấp được xác định là “biên giới phát triển mới”, là bước đi chiến lược nhằm chuyển đổi mô hình phát triển từ dàn trải sang cấu trúc không gian đa chiều.

Ông Trần Quang Tuyên, Phó giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội cho biết, lần đầu tiên, khái niệm “kinh tế tầm thấp” được đưa vào quy hoạch Thủ đô như một đột phá về không gian, theo đó, vùng trời từ 1.000m đến 3.000m sẽ được khai thác làm mạng lưới cho taxi bay, drone trong vận chuyển y tế, logistics, góp phần hình thành hệ thống giao thông thông minh trong tương lai.

"Đây là bước đi chiến lược để cụ thể hóa tầm nhìn 100 năm, biến không gian tầm thấp thành động lực mới cho công nghiệp công nghệ cao và giải quyết bài toán giao thông thông minh cho một thành phố toàn cầu", lãnh đạo Sở Quy hoạch - Kiến trúc khẳng định.

Đặt trong tương quan quốc tế, đặc biệt với Trung Quốc - quốc gia đang đi đầu trong phát triển kinh tế tầm thấp. Trong "Luật Hàng không dân dụng Trung Quốc năm 2025" quy định rõ các biện pháp tối ưu hóa phân bổ nguồn lực không phận tầm thấp; thúc đẩy xây dựng nền tảng dịch vụ giám sát, quản lý liên quan đến bay tầm thấp và ứng dụng bay tầm thấp; thiết lập và hoàn thiện hệ thống, tiêu chuẩn về thẩm định/đánh giá khả dụng bay, quản lý bay… đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế tầm thấp.

Các cơ quan hữu quan thuộc Quốc vụ viện và chính quyền các cấp chủ động quy hoạch, hoàn thiện chính sách hỗ trợ, khuyến khích đổi mới công nghệ và mở rộng ứng dụng, thúc đẩy kinh tế tầm thấp phát triển mạnh mẽ.

Trong khi đó, Hà Nội lựa chọn cách tiếp cận linh hoạt hơn, bắt đầu từ cấp đô thị thông qua quy hoạch và cơ chế phân quyền mạnh mẽ. Luật Thủ đô (sửa đổi) không chỉ tạo hành lang pháp lý mà còn trao quyền cho thành phố chủ động thử nghiệm, thiết kế chính sách và huy động nguồn lực. Đây được xem là hướng đi phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam.

Theo các chuyên gia, đột phá của Luật Thủ đô (sửa đổi) nằm ở sự đồng bộ giữa ba trụ cột gồm Nghị quyết số 02-NQ/TƯ của Bộ Chính trị về "Xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới", Luật Thủ đô và Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm. Sự “ăn khớp” này tạo ra nền tảng pháp lý, công cụ triển khai và không gian phát triển mới trên thực địa.

Việc khai thác không gian ngầm và không gian tầm thấp không chỉ là giải pháp kỹ thuật mà còn phản ánh một tư duy phát triển mới: Coi không gian là nguồn lực. Nếu được triển khai hiệu quả, Hà Nội không chỉ giải quyết các vấn đề đô thị hiện hữu mà còn có cơ hội trở thành đô thị tiên phong trong khai thác không gian đa chiều, hướng tới mô hình thành phố thông minh, hiện đại và bền vững trong khu vực.