Luật Thủ đô (sửa đổi): Phân cấp, phân quyền mạnh mẽ

Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị định hướng phân cấp, phân quyền cho thành phố Hà Nội được quyết định biên chế các cơ quan trong hệ thống chính trị của thành phố. Trong ảnh: Giải quyết thủ tục hành chính cho người dân tại Điểm phục vụ hành chính công Dương Nội. Ảnh: Nguyễn Quang

Xây dựng thể chế đột phá

Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định, Thủ đô là trung tâm đầu não chính trị - hành chính quốc gia; nơi hội tụ và lan tỏa tinh hoa văn hóa, trí tuệ và nguồn lực của đất nước; trung tâm kiến tạo, giữ vai trò dẫn dắt, định hình mô hình và tư duy phát triển mới; là hạt nhân, trung tâm kết nối và động lực phát triển của cả vùng và cực tăng trưởng của cả nước; dẫn đầu cả nước và vươn tầm khu vực về một số lĩnh vực: Giáo dục và đào tạo, y tế, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, hướng tới là thành phố kết nối toàn cầu. Xây dựng và phát triển Thủ đô là trách nhiệm của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân và cả hệ thống chính trị, trực tiếp và thường xuyên là Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Thủ đô.

Cùng với đó, nghị quyết nêu rõ, Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn dài hạn 100 năm, ổn định theo không gian phát triển mở, cấu trúc đô thị “đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm”, lấy sông Hồng làm trục cảnh quan sinh thái - văn hóa chủ đạo; gắn kết chặt chẽ với Vùng Thủ đô, Vùng Đồng bằng sông Hồng, Vùng trung du và miền núi phía Bắc và các hành lang kinh tế quốc gia, quốc tế.

Nghị quyết cũng chỉ ra những nhiệm vụ trọng tâm, giải pháp chủ yếu: Xây dựng thể chế đột phá phát triển Thủ đô, trong đó, hoàn thiện thể chế đồng bộ, bảo đảm vượt trội, ưu việt, đủ năng lực xử lý hiệu quả các vấn đề của Hà Nội, của Vùng Thủ đô, Vùng Đồng bằng sông Hồng, Vùng trung du và miền núi phía Bắc và những vấn đề mang tầm quốc gia, quốc tế.

Nghị quyết định hướng phân cấp, phân quyền triệt để cho thành phố trong các lĩnh vực (trừ các nội dung về quốc phòng, an ninh, đối ngoại và tôn giáo); tăng thẩm quyền của chủ tịch UBND các cấp; cho phép thành phố được ban hành văn bản để tổ chức, hướng dẫn thi hành luật, nghị quyết của Quốc hội khác hoặc chưa có quy định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền; mở rộng quyền tự chủ, tự quyết, tự chịu trách nhiệm trong tổ chức bộ máy, quản trị hành chính. Thành phố được quyết định biên chế các cơ quan trong hệ thống chính trị của thành phố, chế độ công vụ, công chức, viên chức, thu nhập, tiền thưởng, bảo đảm tăng cường phân cấp, phân quyền phải gắn với trách nhiệm giải trình, kiểm soát quyền lực hiệu quả trong tổ chức thực hiện.

Thủ đô được chủ động xây dựng cơ chế thí điểm, thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), các cơ chế, chính sách mới hoặc khác với quy định của pháp luật, từ đó tổng kết, đề xuất nhân rộng trên phạm vi cả nước. Nghị quyết cho phép có cơ chế bảo vệ cán bộ, miễn trừ trách nhiệm pháp lý đối với các trường hợp không tư lợi, đã thực hiện đầy đủ nghĩa vụ, quyền hạn được giao theo quy định trong thực hiện nhiệm vụ.

Bổ sung quy định về thẩm quyền xây dựng, ban hành văn bản

Cụ thể hóa Nghị quyết số 02-NQ/TW, Luật Thủ đô (sửa đổi) bổ sung các quy định mới về nguyên tắc phân quyền và thực hiện nhiệm vụ phân quyền nhằm cụ thể hóa chủ trương của Đảng về tiếp tục đổi mới tổ chức bộ máy nhà nước, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực; đồng thời bảo đảm yêu cầu phát triển Thủ đô nhanh, bền vững, hiện đại, văn minh, có năng lực cạnh tranh khu vực và quốc tế.

Quy định nguyên tắc phân quyền theo hướng tối đa và toàn diện, đồng thời phân định rõ thẩm quyền giữa HĐND, UBND và Chủ tịch UBND thành phố nhằm tránh chồng chéo, trùng lặp hoặc bỏ sót trách nhiệm trong thực thi nhiệm vụ. Trên cơ sở thẩm quyền được giao, các chủ thể này được phép tiếp tục phân cấp cho cơ quan, tổ chức, cá nhân trực thuộc thực hiện thường xuyên, liên tục một hoặc một số nhiệm vụ, quyền hạn mà mình được giao theo quy định của pháp luật, trừ trường hợp pháp luật quy định không được phân cấp.

Việc phân quyền, phân cấp bảo đảm không phương hại đến lĩnh vực quốc phòng, an ninh, đối ngoại quốc gia, tôn giáo và lĩnh vực khác liên quan trực tiếp đến chủ quyền quốc gia theo quy định của pháp luật. Đồng thời, các quy định trong Luật Thủ đô (sửa đổi) đặt ra giới hạn đối với việc phân quyền, phân cấp nhằm bảo đảm không ảnh hưởng đến các lĩnh vực thuộc thẩm quyền quản lý thống nhất của Nhà nước như: Quốc phòng, an ninh, đối ngoại, tôn giáo và các vấn đề liên quan trực tiếp đến chủ quyền quốc gia, qua đó bảo đảm sự cân bằng giữa tăng cường tính chủ động của chính quyền thành phố và yêu cầu quản lý tập trung, thống nhất của Nhà nước.

Luật cũng bổ sung quy định về thẩm quyền xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền thành phố Hà Nội; quy định về thí điểm cơ chế, chính sách nhằm xác lập khuôn khổ pháp lý cho việc thử nghiệm các mô hình, giải pháp quản lý và phát triển mới; bổ sung quy định về thu hồi đất để thực hiện các dự án cần triển khai ngay theo chỉ đạo của Bộ Chính trị, Ban Bí thư Trung ương Đảng, Đảng ủy Chính phủ, Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố Hà Nội.

Luật Thủ đô (sửa đổi) có quy định mới về phát triển khu kinh tế tự do, khu thương mại tự do và loại hình kinh tế mới; bổ sung quy định về trách nhiệm giải trình của chính quyền thành phố. Đồng thời, luật xác lập cơ chế loại trừ, miễn trách nhiệm pháp lý đối với người đứng đầu, công chức, viên chức và cá nhân tham gia xây dựng, ban hành, thi hành luật và các văn bản liên quan, trong trường hợp đã tuân thủ đầy đủ quy trình, quy định, thực hiện đúng thẩm quyền, không vụ lợi nhưng vẫn phát sinh thiệt hại trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

Rõ ràng, Luật Thủ đô (sửa đổi) với thể chế đặc biệt, vượt trội và ổn định, đủ khả năng giải quyết hiệu quả các vấn đề của Thủ đô, qua đó tạo lợi thế cạnh tranh và thúc đẩy Hà Nội phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới.