Lưu ý khi dùng corticoid cho bệnh nhân cầu thận

Các thuốc corticoid thường được sử dụng là prednisolon hoặc methylprednisolone (medrol), với phác đồ điều trị được cá thể hóa theo thể bệnh, mức độ tổn thương cầu thận và đáp ứng của từng bệnh nhân. Việc dùng corticoid có thể đi kèm nhiều thay đổi về lâm sàng và chuyển hóa, phổ biến nhất là mặt tròn, giữ nước, tăng cân, chuột rút, mệt mỏi…

Vì vậy, bên cạnh chỉ định đúng và theo dõi chặt chẽ, bác sĩ cần cung cấp thông tin khoa học đầy đủ, có hệ thống để giúp người bệnh hiểu đúng bản chất điều trị, nâng cao tuân thủ và chủ động theo dõi an toàn trong suốt quá trình dùng thuốc.

1. Vai trò và cơ chế tác dụng của corticoid trong bệnh cầu thận

Về mặt cơ chế, corticoid ức chế hoạt hóa các tế bào viêm, làm giảm sản xuất cytokine, kháng thể và các yếu tố gây tổn thương cầu thận. Nhờ đó, thuốc giúp hạn chế phản ứng viêm - miễn dịch tại cầu thận, làm giảm protein niệu, cải thiện phù và làm chậm tiến triển suy thận.

Hiệu quả của corticoid đã được chứng minh rõ ràng trong nhiều nghiên cứu lâm sàng, đặc biệt ở các thể bệnh nhạy cảm steroid. Ở những bệnh nhân đáp ứng tốt, việc điều trị đúng phác đồ không chỉ giúp kiểm soát triệu chứng mà còn góp phần bảo tồn chức năng thận lâu dài. Ngược lại, việc trì hoãn, tự ý giảm liều hoặc ngừng thuốc khi chưa có chỉ định y khoa có thể dẫn đến tái phát bệnh, protein niệu tăng trở lại hoặc tiến triển nhanh đến suy thận mạn.

Do đó, corticoid không đơn thuần là thuốc "giảm triệu chứng" mà là nền tảng điều trị bệnh sinh trong nhiều bệnh cầu thận, đòi hỏi người bệnh cần hiểu rõ lợi ích dài hạn để đồng hành cùng quá trình điều trị.

Việc dùng corticoid có thể đi kèm nhiều thay đổi về lâm sàng và chuyển hóa, phổ biến nhất là mặt tròn, giữ nước, tăng cân, chuột rút, mệt mỏi…

2. Tác dụng phụ thường gặp

2.1. Tăng cân, mặt tròn và giữ nước

Trong quá trình điều trị, tăng cân, mặt tròn và giữ nước là những tác dụng phụ thường gặp khi sử dụng corticoid, đặc biệt sau vài tuần đến vài tháng dùng thuốc. Nguyên nhân chủ yếu do tác dụng giữ muối, nước, tăng cảm giác thèm ăn và thay đổi phân bố mô mỡ dưới da. Các biểu hiện này có tính chất phụ thuộc liều và thường rõ hơn ở giai đoạn dùng liều cao.

Đa số trường hợp, tình trạng tăng cân và giữ nước sẽ giảm dần khi corticoid được hạ liều theo đúng phác đồ. Việc hạn chế muối trong khẩu phần ăn, duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý và theo dõi cân nặng thường xuyên giúp kiểm soát tốt các biểu hiện này, đồng thời không làm ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị bệnh cầu thận.

Cần tuân thủ chỉ định của bác sĩ khi dùng thuốc corticoid điều trị bệnh cầu thận.

2.2. Chuột rút, mỏi cơ và yếu cơ

Chuột rút, mỏi cơ hoặc cảm giác yếu cơ có thể gặp trong quá trình dùng corticoid, thường liên quan đến rối loạn điện giải nhẹ (đặc biệt là hạ kali máu), thay đổi chuyển hóa cơ hoặc giảm mức độ vận động do mệt mỏi kéo dài. Những triệu chứng này đa phần lành tính và ít khi phản ánh sự tiến triển xấu của tổn thương thận.

Việc theo dõi điện giải định kỳ, bổ sung dinh dưỡng đầy đủ, đảm bảo cân bằng nước, điện giải và duy trì vận động nhẹ, phù hợp với tình trạng sức khỏe có thể giúp cải thiện rõ rệt các triệu chứng trên. Người bệnh cần thông báo cho bác sĩ khi chuột rút kéo dài, xuất hiện yếu cơ rõ hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày để được đánh giá và điều chỉnh kịp thời.

3. Lưu ý khi điều trị

Một số tình trạng nghiêm trọng đòi hỏi nhập viện ngay, bao gồm: Khó thở, phù phổi cấp, thiểu niệu hoặc vô niệu, sốt cao kèm rét run nghi nhiễm trùng nặng, rối loạn ý thức hoặc xuất huyết tiêu hóa. Đây là các biến cố có thể liên quan trực tiếp đến cả bệnh cầu thận và tác dụng phụ của corticoid, cần được xử trí tại cơ sở y tế chuyên sâu.

Ngược lại, cần nhấn mạnh rằng nhiều biểu hiện thường gặp khi dùng corticoid như mặt tròn, tăng cân mức độ nhẹ hoặc mệt mỏi thoáng qua không phản ánh sự xấu đi của chức năng thận và không phải chỉ định để tự ý giảm liều hay ngừng thuốc. Việc ngừng corticoid đột ngột có thể gây suy thượng thận cấp và làm bùng phát hoạt động bệnh cầu thận, dẫn đến hậu quả nghiêm trọng.

Gia đình bệnh nhân đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ tuân thủ điều trị, theo dõi các dấu hiệu lâm sàng và ổn định tâm lý cho người bệnh. Sự phối hợp chặt chẽ giữa bác sĩ - bệnh nhân - gia đình là yếu tố then chốt giúp tối ưu hóa hiệu quả điều trị và giảm thiểu nguy cơ.

PGS.TS. Đỗ Gia Tuyển