Mác ca mở hướng phát triển kinh tế nông nghiệp hiệu quả, bền vững

Vườn mác ca 250 cây của gia đình anh Hoàng Văn Đường, xóm Lũng Nặm, xã Quang Hán phát triển tốt, với kỳ vọng sẽ mang lại nguồn thu ổn định lâu dài. Ảnh Quốc Sơn

Quang Hán là xã miền núi có diện tích tự nhiên 93,64 km2, gồm 16 xóm với khoảng 7.000 nhân khẩu. Đồng bào dân tộc Tày, Nùng chiếm khoảng 85%, dân tộc Mông chiếm 15% tổng dân số. Người dân trên địa bàn chủ yếu sống bằng sản xuất nông nghiệp quy mô nhỏ lẻ. Toàn xã hiện còn 305 hộ nghèo, 444 hộ cận nghèo; thu nhập bình quân đầu người mới đạt 32 triệu đồng/năm.

Trong bối cảnh đó, việc tìm kiếm những cây trồng phù hợp với điều kiện tự nhiên, có giá trị kinh tế cao và có khả năng hình thành vùng sản xuất hàng hoá đang được xã xác định là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao thu nhập cho người dân, từng bước thay đổi phương thức sản xuất nông nghiệp.

Từ những diện tích mác ca trồng tự phát

Câu chuyện về cây mác ca ở xã Quang Hán bắt đầu từ những năm 2022 – 2023. Khi đó một số hộ dân ở xã Quang Vinh cũ, thuộc huyện Trà Lĩnh trước đây, thông qua người thân, quen ở các tỉnh phía Nam đã tìm hiểu, mua giống mác ca về trồng trên diện tích nương rẫy của gia đình.

Ban đầu chỉ là những diện tích nhỏ lẻ, trồng thử nghiệm. Sau quá trình trồng và chăm sóc, cây sinh trưởng khá tốt, thích nghi với điều kiện đất đai, khí hậu địa phương. Những cây trồng từ những năm đầu, nay đã bắt đầu ra quả, chuẩn bị cho vụ thu hoạch đầu tiên, mở ra kỳ vọng về một loại cây trồng mới có thể mang lại giá trị kinh tế cao hơn trên cùng diện tích đất.

Theo bà Nông Thị Thu Hà, cán bộ Phòng Kinh tế xã Quang Hán, qua rà soát, thống kê, toàn xã hiện có 24,02 ha mác ca với 74 hộ trồng tại 7 xóm, trong đó diện tích tập trung nhiều tại các xóm Lũng Nặm, Lũng Nà, Lưu Ngọc.

“Qua theo dõi thực tế, những diện tích mác ca được các hộ dân trồng từ năm 2022, 2023, với quy mô khác nhau, đến nay phát triển tương đối tốt và bắt đầu cho quả. Sản lượng vụ đầu dự kiến khoảng 9,768 tấn. Với những diện tích cây bước vào thời kỳ cho quả ổn định, năng suất dự kiến có thể đạt khoảng 40 tạ/ha và năng suất, sản lượng kỳ vọng sẽ tiếp tục tăng khi cây bước vào thời kỳ mác ca cho kinh doanh ổn định”, bà Hà cho biết.

Tại xóm Lũng Nặm, hộ anh Hoàng Văn Đường là một trong những hộ đưa cây mác ca vào trồng khá sớm. Trước đây trên diện tích nương rẫy, gia đình anh chủ yếu trồng ngô, dong riềng. Mỗi năm, tổng doanh thu đạt hơn 15 triệu đồng.

Năm 2022, qua người quen ở miền Nam giới thiệu, anh Đường bắt đầu tìm hiểu về cây mác ca. Nhận thấy điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu, đất nương rẫy ở địa phương tương đối phù hợp, anh mạnh dạn mua 250 cây giống với giá 75 nghìn đồng/cây về trồng. Trong thời gian đầu, gia đình vẫn duy trì trồng xen ngô, dong riềng trên diện tích đất nương để tận dụng đất, đồng thời có thêm nguồn thu trong thời gian chờ cây mác ca phát triển.

Sau thời gian chăm sóc, đến nay vườn mác ca của gia đình đã bắt đầu cho lứa quả đầu tiên. Tuy nhiên, thay vì để cây mang quá nhiều quả ngay trong vụ đầu, anh chủ động tỉa bớt quả để cây tập trung dinh dưỡng, phát triển bộ tán và bộ rễ, tạo nền tảng cho những vụ sau.

“Cây mác ca không mất nhiều công chăm sóc như một số cây trồng khác. Quan trọng phải chăm sóc đúng kỹ thuật, bón phân phù hợp và theo dõi quá trình sinh trưởng của cây. Vườn nhà tôi mới cho quả vụ đầu nên gia đình vẫn tỉa bớt, chưa đặt nặng sản lượng. Nếu những vụ tới cây phát triển tốt, với giá bán quả tươi khoảng 25 – 30 nghìn đồng/kg, tôi kỳ vọng đây sẽ là nguồn thu ổn định lâu dài”, anh Đường chia sẻ.

Theo kỹ thuật, 1 ha trồng 250 – 280 cây mác ca với năng suất khoảng 40 tạ quả tươi/ha, khi bước vào giai đoạn cho thu hoạch ổn định, với giá bán 25 – 30 nghìn đồng/kg, doanh thu lý thuyết đạt khoảng 100 – 120 triệu đồng. Tuy nhiên, giá trị lớn hơn mà người dân kỳ vọng ở cây mác ca là trồng một lần cây cho khả năng thu hoạch nhiều năm, qua đó tạo nguồn thu tương đối ổn định thay vì phải tái đầu tư, gieo trồng hằng năm như một số cây ngắn ngày.

Cán bộ Phòng Kinh tế xã Quang Hán thường xuyên đi thăm vùng trồng, hỗ trợ người dân kỹ thuật chăm sóc cây mác ca. Ảnh Quốc Sơn

Đưa mác ca vào chương trình chuyển đổi cơ cấu cây trồng

Theo Bí thư Đảng uỷ xã Quang Hán, ông Hà Minh Hải, sau khi thực hiện sắp xếp lại đơn vị hành chính, triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, yêu cầu đặt ra đối với xã Quang Hán là phải tổ chức lại sản xuất, khai thác tốt tiềm năng đất đai và từng bước nâng cao giá trị cây trồng trên một đơn vị diện tích đất canh tác.

Trên cơ sở điều kiện thực tế, xã xác định Chương trình chuyển đổi cơ cấu cây trồng theo hướng nâng cao giá trị và xây dựng vùng nguyên liệu phù hợp với tiềm năng, lợi thế địa phương giai đoạn 2026 – 2030.

Cùng với các cây dong riềng, thuốc lá, lê vàng bản địa, lê Đài Loan, hồng giòn, cây giang lấy lá…, mác ca được xác định là một trong những cây trồng cần tập trung phát triển trên những diện tích nương rẫy sản xuất kém hiệu quả.

Ông Hải cho biết, việc đưa cây mác ca vào cơ cấu cây trồng không chỉ nhằm thay thế một số cây truyền thống giá trị kinh tế thấp mà còn hướng tới hình thành vùng sản xuất hàng hoá, tạo sản phẩm nông nghiệp có giá trị kinh tế cao.

“Qua thực tế những diện tích người dân trồng, cho thấy cây mác ca có khả năng thích nghi khá tốt với điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu của địa phương. Đây là cây có giá trị kinh tế, thị trường còn nhiều tiềm năng, tương đối dễ trồng và phù hợp với tập quán sản xuất của người dân. Đặc biệt, vòng đời kinh doanh của cây mác ca có thể kéo dài 30 – 40 năm nếu được chăm sóc tốt, vì vậy có thể tạo nguồn thu lâu dài cho người dân”, ông Hải cho biết thêm.

Dù có nhiều triển vọng, việc phát triển cây mác ca ở xã Quang Hán vẫn còn không ít khó khăn. Đây là cây trồng mới, phần lớn diện tích trồng do người dân tự tìm hiểu, tự mua giống và tự tổ chức sản xuất. Kinh nghiệm, kỹ thuật canh tác của người dân còn hạn chế. Nguồn nước tưới cũng là vấn đề cần được quan tâm. Bên cạnh đó, thị trường tiêu thụ sản phẩm chưa ổn định và chưa hình thành được chuỗi liên kết từ sản xuất đến chế biến, tiêu thụ…

“Để cây mác ca phát triển bền vững, thời gian tới xã tiếp tục theo dõi, đánh giá năng suất, chất lượng quả tại các diện tích đã trồng. Đồng thời tăng cường hướng dẫn, chuyển giao kỹ thuật, lựa chọn giống và rà soát quỹ đất phù hợp, khuyến khích người dân chuyển đổi diện tích cây trồng hiệu quả thấp sang trồng mác ca, từng bước xây dựng vùng trồng tập trung có tiềm năng. Quan trọng nhất là hình thành liên kết chuỗi giá trị để giải quyết đầu ra bền vững cho sản phẩm”, ông Hải cho biết.

Một tín hiệu tích cực, hiện đã có một pháp nhân xin thành lập hợp tác xã trên địa bàn, đang hoàn thiện các thủ tục cần thiết để tham gia liên kết chuỗi, hướng tới bao tiêu sản phẩm mác ca cho người dân. Nếu mô hình này được hình thành và hoạt động hiệu quả sẽ là bước quan trọng giúp chuyển cây mác ca từ sản xuất tự phát sang sản xuất có quy mô, có tổ chức gắn với nhu cầu thị trường.

Mục tiêu đến năm 2030, xã phát triển diện tích mác ca lên khoảng 30 ha. Dù diện tích chưa lớn, nhưng đây là hướng đi có ý nghĩa quan trọng trong chuyển đổi cơ cấu cây trồng tại một xã miền núi Quang Hán còn nhiều khó khăn. Từ những diện tích mác ca do người dân tự trồng, xã đang từng bước định hướng phát triển thành vùng nguyên liệu, gắn sản xuất với thị trường và chuỗi giá trị, qua đó nâng cao giá trị cây trồng và tạo đầu ra bền vững cho nông sản.

Với sự quan tâm, đầu tư đúng hướng của cấp uỷ, chính quyền; có sự đồng hành của doanh nghiệp cùng quyết tâm của người dân, khi vùng nguyên liệu được hình thành đồng bộ, cây mác ca sẽ trở thành một trong những cây trồng quan trọng trong quá trình chuyển đổi cơ cấu nông nghiệp của xã Quang Hán. Qua đó, góp phần nâng cao thu nhập, thực hiện mục tiêu giảm nghèo và thúc đẩy phát triển nền nông nghiệp theo hướng hàng hoá, tạo ra những nông sản có giá trị cao, phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương.