Mạch nguồn tri ân trên đất Cà Mau - Bài 3: Hành trình lặng thầm đưa các anh về với đất mẹ

Kỳ công dưới lòng đất sâu

Cà Mau hiện có 11 nghĩa trang liệt sĩ với 16.721 mộ phần, nhưng trong số đó, có đến 3.382 ngôi mộ vẫn mang dòng chữ trĩu nặng: "Chưa xác định được thông tin". Không chỉ vậy, toàn tỉnh còn có 91 nghĩa trang tạm thời kỳ kháng chiến chống Mỹ nằm rải rác ở khắp các vùng căn cứ cũ.

Ðể tìm lại hài cốt những người con đã ngã xuống vì đất nước, quê hương, giữa tháng 6/2026, Ðội Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ (K90) thuộc Cục Chính trị Quân khu 9 phối hợp với chính quyền địa phương tiến hành chiến dịch quy mô lớn tại xã Hưng Mỹ và xã Phú Mỹ. Quân số 27 cán bộ, chiến sĩ bám trụ địa bàn, bất chấp thời tiết mưa gió thất thường của miền Tây Nam Bộ.

Bà Nguyễn Thị Xuân (sinh năm 1950, xã Hưng Mỹ), người đã chứng kiến 3 đợt quy tập tại địa phương trong 30 năm qua, xúc động kể: “Nghĩa trang Thị Tường này lập hơn 60 năm rồi, chôn cất chủ yếu là chiến sĩ Tiểu đoàn 10, du kích tử trận khi đánh đồn Rau Dừa, đồn Cây Ổi. Các chiến sĩ hy sinh được đồng đội bó vào tấm cao su mang về đây an táng”.

Thực tế tìm kiếm của Ðội K90 là chuỗi thử thách nghẹt thở. Người xưa chôn cất trong điều kiện chạy giặc càn quét ác liệt, nhất là giai đoạn sau tết Mậu Thân (1969-1970). Lực lượng ta hy sinh ban đêm, việc chôn cất vội vã, không thể xác định được vị trí chính xác. "Trải qua mấy chục năm bồi đắp, muốn tìm được mộ phải đào sâu hơn 2 m dưới lòng đất sình lầy", Thượng tá Lã Phú Huy, Ðội trưởng Ðội K90, chia sẻ.

Tại hiện trường ven con đường bê tông sát mé sông Thị Tường, dưới cơn mưa tầm tã, Thiếu tá Bùi Lê Hữu Toàn phải liên tục cào bùn, bơm hút nước. Sau hơn 2 giờ đồng hồ đánh vật với bùn lầy ở độ sâu qua đầu người, anh reo lên khi chạm tay vào mảnh ván mục - nghi là nắp hòm an táng năm xưa. Bằng sự trân trọng, anh dùng tay trần bốc, tách từng nắm đất một cách tỉ mỉ để tìm nhặt từng mảnh hiện vật nhỏ với hy vọng tìm thấy chút hài cốt còn sót lại của người đi trước. Và không bõ công đội nắng, lội bùn, Ðội K90 tìm được 2 bộ hài cốt liệt sĩ tại đây.

Trả lại tên cho các anh

Song song với việc tìm kiếm ngoài thực địa, một mặt trận khác cũng cấp bách không kém: khai quật, lấy mẫu sinh phẩm để phân tích ADN, trả lại tên cho các liệt sĩ khuyết danh.

Từ ngày 17/6/2026, tỉnh Cà Mau tiến hành lấy mẫu sinh phẩm hài cốt liệt sĩ chưa có thông tin để tiến hành giám định ADN, tìm lại tên cho các chiến sĩ đã hy sinh vì Tổ quốc.

Sáng 17/7, tại Nghĩa trang Liệt sĩ xã Phước Long, nghi thức dâng hương trang nghiêm với sự tham dự của đồng chí Bí thư Tỉnh ủy mở đầu cho đợt lấy mẫu ADN 761 mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin. Tỉnh phấn đấu trong tháng 8 sẽ bàn giao mẫu cho đơn vị giám định ADN.

Trước đó đúng 1 tháng, hoạt động xuất phát từ “mệnh lệnh từ trái tim và công nghệ hiện đại” này cũng diễn ra tại Nghĩa trang Liệt sĩ Xã Trần Văn Thời để khai quật lấy mẫu toàn bộ 263 phần mộ chưa có thông tin. Giữa không gian lộng gió, ông Nguyễn Trung Chỉnh, người quản trang lặng lẽ chăm sóc, bầu bạn với các mộ phần suốt 8 năm qua, không giấu được giọt nước mắt lăn dài trên gò má nhăn nheo. Là một người lính từng cầm súng bảo vệ biên giới Tây Nam, ông thấu hiểu hơn ai hết nỗi đau chia ly: “Thấy Nhà nước tổ chức lấy mẫu sinh phẩm xác định tên cho các anh, tôi vui không tả được. Nghĩ đến cảnh những gia đình bao năm tìm con, nay sắp có câu trả lời, lòng tôi nhẹ đi rất nhiều”.

Ðể đảm bảo tính khoa học tuyệt đối, các tổ liên ngành chuyên biệt (tổ khai quật, tổ lấy mẫu, tổ số hóa dữ liệu) phải thực hiện nghiêm ngặt quy trình 8 bước do Ban Chỉ đạo Quốc gia 515 ban hành. Từng chiếc răng, mảnh xương cốt được lấy mẫu phải đảm bảo độ chính xác cao nhất với tinh thần “không bỏ sót thông tin”.

2237 mẫu sinh phẩm hài cốt liệt sĩ thu nhận tại Nghĩa trang Liệt sĩ Xã Trần Văn Thời được bàn giao cho Viện Khoa học hình sự (Bộ Công an) vào đầu tháng 7/2026 để giám định ADN, xác định danh tính liệt sĩ.

Không chỉ dừng lại ở 2 xã Trần Văn Thời và Phước Long, chiến dịch lấy mẫu sinh phẩm xác định danh tính hài cốt liệt sĩ đang được mở rộng trong toàn tỉnh. Cà Mau hướng tới mục tiêu lấy mẫu ADN hoàn chỉnh cho toàn bộ 3.382 phần mộ khuyết danh trên địa bàn.

Phát biểu tại lễ phát động “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, ông Ngô Vũ Thăng, Phó Chủ tịch UBND tỉnh, nhấn mạnh: “Việc tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ không chỉ là trách nhiệm hành chính mà là mệnh lệnh từ trái tim của thế hệ hôm nay đối với sự hy sinh cao cả của các anh hùng, liệt sĩ và thân nhân của họ”.

Ý nghĩa của chiến dịch không nằm ở những con số khô khan mà ở giá trị nhân văn sâu sắc: khẳng định dân tộc Việt Nam không bao giờ quên những người đã ngã xuống. Từ các cơ quan quản lý, lực lượng vũ trang, các chuyên gia giám định ADN cho đến từng người dân, cựu chiến binh, tất cả đang chung tấm lòng, cùng góp sức trong hành trình tri ân thiêng liêng này.