Mầm riềng - dư vị dân dã trong văn hóa ẩm thực miền non nước

Miền non nước Cao Bằng, nơi mỗi mùa núi rừng đại ngàn đều hào phóng ban tặng cho con người những sản vật riêng có, trong đó, mầm riềng hiện lên như một thức quà dân dã mang đậm hương vị đại ngàn. Những búp riềng non phơn phớt hồng mọc lên từ gốc riềng già đã đi vào bữa ăn của người dân vùng cao bằng vị cay thanh nhẹ, độ giòn ngọt tự nhiên và hương thơm rất riêng khó lẫn. Mầm riềng hôm nay không chỉ là món ăn quen thuộc mà còn trở thành một phần của văn hóa ẩm thực bản địa, kết tinh tri thức dân gian, sự gắn bó với núi rừng và nét tinh tế trong đời sống của người dân Cao Bằng.

Riềng vốn là loại cây gia vị quen thuộc trong đời sống người dân miền núi. Cây mọc thành bụi, dễ sống, thường được trồng quanh vườn nhà hoặc mọc tự nhiên dưới tán rừng già. Người ta vẫn quen dùng củ riềng để tẩm ướp thịt cá, tạo nên vị thơm nồng đặc trưng cho món ăn. Nhưng với người dân Cao Bằng, phần ngon nhất của cây riềng đôi khi lại nằm ở những mầm non chưa kịp bung lá.

Mầm riềng là phần nhú lên từ gốc riềng già, chế biến món ăn khi búp còn non.

Mầm riềng là phần nhú lên từ gốc riềng già, chế biến món ăn khi búp còn non.

Mầm riềng (còn gọi là măng riềng, búp riềng) nhú lên quanh năm từ gốc cây già. Đó là những búp nhỏ, đầu nhọn, phơn phớt hồng, cao chừng hai mươi phân, còn cuộn kín lớp lá non bên trong. Muốn có món ăn ngon từ mầm riềng, người dân chọn hái những búp non vừa nhú. Mầm ngon nhất là khi chưa kịp chuyển xanh. Nếu để già, lõi bên trong sẽ xơ cứng, mất đi độ giòn ngọt tự nhiên. Sau khi mang về, người ta dùng tay tước bỏ lớp bẹ già bên ngoài, khéo léo giữ lại phần lõi trắng hồng nõn nà cùng lớp vỏ non còn mềm. Những búp mầm sau khi bóc hiện lên như những cuộn lá nhỏ xanh lơ, thơm dịu, căng tràn sức sống của núi rừng.

Điều đặc biệt của mầm riềng nằm ở hương vị. Không cay gắt như củ riềng già, mầm riềng có vị cay thanh nhẹ, thoảng thơm, ăn giòn dai, hậu ngọt và rất “bắt” vị giác. Chính sự dung dị mà lạ miệng ấy đã khiến người dân vùng cao sáng tạo nên nhiều món ăn độc đáo.

Dân dã và đậm đà nhất có lẽ là món mầm riềng kho cá suối. Cá bắt từ khe đá được làm sạch, kho cùng vài quả chua rừng, kẹo đắng, thêm nắm mầm riềng non rồi om liu riu suốt nhiều giờ. Khi nồi cá chuyển màu nâu óng, mầm riềng quắt lại, hương thơm cũng bắt đầu lan tỏa khắp gian bếp. Miếng cá mềm nhừ quyện vị bùi của quả rừng, vị thơm nồng rất riêng của mầm riềng tạo nên dư vị khó quên. Đó là thứ hương vị mà chỉ cần nếm một lần, người ta đã nhớ mãi cái mộc mạc của núi rừng Cao Bằng.

Ngoài món kho, mầm riềng còn được xào với thịt trâu, bò hay thịt lợn bản. Những lát thịt thái mỏng săn lại trên chảo nóng rồi mới cho mầm riềng vào đảo nhanh tay. Chỉ vài phút, món ăn đã dậy hương thơm nồng ấm. Miếng mầm riềng giòn lật sật, cay nhẹ nơi đầu lưỡi khiến vị ngọt của thịt thêm đậm đà, hấp dẫn.

Món mầm riềng xào vừa thơm vừa lạ miệng, mang đến cảm giác thanh mát nhưng vẫn đậm hơi thở núi rừng.

Món mầm riềng xào vừa thơm vừa lạ miệng, mang đến cảm giác thanh mát nhưng vẫn đậm hơi thở núi rừng.

Ở nhiều bản du lịch cộng đồng, người dân còn biến tấu mầm riềng thành các món gỏi với hoa chuối, tai lợn hay rau rừng. Những búp non nõn nà khiến món ăn vừa thơm vừa lạ miệng, mang đến cảm giác thanh mát nhưng vẫn đậm hơi thở núi rừng. Mỗi món ăn đều cho thấy sự khéo léo của người miền núi trong việc tận dụng sản vật tự nhiên để tạo nên nét riêng cho văn hóa ẩm thực địa phương.

Ẩm thực vùng cao Cao Bằng từ lâu không chỉ là chuyện ăn uống, mà còn phản chiếu đời sống lao động, sự gắn bó với thiên nhiên và tri thức bản địa được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Từ một loại cây gia vị bình dị, người dân đã tạo nên món ăn mang bản sắc riêng, đủ để níu chân du khách bằng hương vị mộc mạc mà sâu lắng.

Giữa biết bao đặc sản của miền non nước Cao Bằng, mầm riềng không phải món ăn cầu kỳ nhưng lại mang trong mình dư vị rất riêng của núi rừng và đời sống bản địa. Mỗi món ăn từ mầm riềng không chỉ đánh thức vị giác bằng hương thơm cay dịu, giòn ngọt lạ miệng mà còn gợi lên cả không gian của những bản làng yên bình, những gian bếp đỏ lửa giữa đại ngàn. Và cũng chính từ những thức quà dân dã như thế, văn hóa ẩm thực Cao Bằng thêm đậm đà bản sắc, trở thành sợi dây níu chân du khách bằng hương vị mộc mạc mà khó quên của miền sơn cước địa đầu Tổ quốc.

P.V

Nguồn Cao Bằng: https://baocaobang.vn/mam-rieng-du-vi-dan-da-trong-van-hoa-am-thuc-mien-non-nuoc-3188241.html