Metro TP Hồ Chí Minh bước vào giai đoạn mới - Bài 1: Phép thử từ metro Bến Thành - Suối Tiên

Đây là tín hiệu tốt để khởi đầu cho hành trình 5 năm xây dựng 187 km đường sắt đô thị tại TP Hồ Chí Minh, với dự án tuyến metro số 2 (Bến Thành - Tham Lương) khởi công ngay đầu năm 2026.

Tàu Metro từ Suối Tiên đi Bến Thành vào ga Thảo Điền. Ảnh: Hồng Đạt/TTXVN

Metro Bến Thành - Tham Lương cũng chính là dự án mở đầu cho việc áp dụng cơ chế đặc biệt theo Nghị quyết 188/2025/QH15 của Quốc hội. Trong bối cảnh đó, tuyến metro này được xem là phép thử đầu tiên cho tham vọng phát triển hệ thống giao thông công cộng khối lượng lớn của thành phố. Cùng với Nghị quyết 260/2025/QH15 sửa đổi Nghị quyết 98/2023/QH15 mới được thông qua, thành phố đang đẩy nhanh thủ tục để phát triển mạng lưới metro 10 năm tới, ưu tiên các trục nội vùng và liên vùng.

Phóng viên TTXVN thực hiện loạt bài nhìn lại những kết quả đạt được của tuyến metro Bến Thành - Suối Tiên cũng như định hướng và sự triển khai quyết liệt của TP Hồ Chí Minh nhằm hình thành mạng lưới đường sắt đô thị hiện đại trong thời gian tới.

Bài 1: Điểm sáng từ metro Bến Thành - Suối Tiên

Sau thời gian thi công kéo dài do gặp những khó khăn, vướng mắc, tuyến đường sắt đô thị số 1 TP Hồ Chí Minh (metro Bến Thành - Suối Tiên) chính thức vận hành thương mại từ cuối năm 2024. Tuyến tàu điện đầu tiên của thành phố nhận được sự hưởng ứng nhiệt tình của người dân và bước đầu có những đóng góp giúp cải thiện tình hình giao thông dọc tuyến.

Vượt kế hoạch

Tuyến Metro số 1 giúp tỷ lệ ùn tắc giao thông trên trục Xa lộ Hà Nội vào trung tâm TP Hồ Chí Minh. Ảnh: Hồng Đạt/TTXVN

Metro Bến Thành - Suối Tiên vận hành thương mại từ ngày 22/12/2024, là tuyến đường sắt đô thị đầu tiên của TP Hồ Chí Minh, đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong quá trình hình thành và phát triển hệ thống giao thông công cộng khối lượng lớn của thành phố. Tuyến dài 19,7 km, gồm 14 ga (2,6 km đi ngầm, còn lại trên cao), sử dụng 17 đoàn tàu (14 vận hành thường xuyên). Mỗi đoàn 3 toa, chở tối đa khoảng 930 khách, với thời gian toàn tuyến khoảng 29 phút.

Ông Lê Minh Triết, Giám đốc Công ty TNHH MTV Đường sắt đô thị số 1 (HURC) cho biết: Tính đến cuối năm 2025, tuyến phục vụ khoảng 20 triệu lượt khách (đạt 114% kế hoạch), trung bình 52.000 lượt/ngày, cao điểm hơn 110.000 lượt/ngày. Metro dần trở thành phương tiện đi lại thường xuyên. Những con số này phản ánh rõ nhu cầu sử dụng metro của người dân là rất lớn, không còn chỉ mang tính trải nghiệm ban đầu.

Hệ thống tiện ích tại ga và trên tàu từng bước hoàn thiện, cùng nhiều chương trình ưu đãi được triển khai nhằm khuyến khích người dân tiếp cận và sử dụng loại hình vận tải công cộng mới. Những hoạt động, chính sách ưu đãi này góp phần thúc đẩy nhu cầu đi lại bằng metro, từng bước hình thành thói quen sử dụng giao thông công cộng trong cộng đồng.

Theo anh Nguyễn Minh Công (làm việc tại phường Sài Gòn), ban đầu đi tàu metro, anh cũng ngại do phải đi bộ một đoạn khoảng 700m từ nhà ra ga Thủ Đức. Tuy nhiên, so với chạy xe máy trên Xa lộ Hà Nội, vốn thường xuyên ùn ứ giao thông, đi tàu metro thuận tiện và đúng giờ hơn rất nhiều. Một số người bạn làm việc ở khu vực trung tâm thành phố cũng đã chuyển sang đi metro, thay vì đi xe máy như trước đây.

Hiện nay, các khung giờ cao điểm buổi sáng và chiều, metro Bến Thành - Suối Tiên luôn tấp nập hành khách. Sự thuận tiện, đúng giờ giúp nhiều người dân lựa chọn loại hình này để đi học, đi làm. Điều này cũng phần nào giảm áp lực lên giao thông đường bộ trên trục Xa lộ Hà Nội.

Còn theo ông Ngô Hải Đường, Trưởng phòng Quản lý vận tải (Sở Xây dựng TP Hồ Chí Minh), dự báo tổng sản lượng hành khách vận chuyển bằng tàu điện trong các ngày Tết Nguyên đán 2026 là 855.465 lượt hành khách, sản lượng bình quân 77.770 lượt hành khách/ngày. Con số này dự báo tăng 42% so với cùng kỳ năm 2025. Điều này cho thấy “sức hút” từ metro vẫn rất lớn.

Lượng hành khách đi lại ổn định và có xu hướng tăng lên cho thấy, metro số 1 đã từng bước khẳng định vai trò là trụ cột của hệ thống vận tải hành khách công cộng, tạo tiền đề quan trọng cho việc mở rộng mạng lưới đường sắt đô thị của TP Hồ Chí Minh. Không chỉ dừng lại ở các con số về sản lượng vận chuyển, những tác động tích cực của tuyến metro số 1 còn thể hiện rõ ở khía cạnh tổ chức giao thông đô thị.

Giảm ùn tắc trên tuyến

Tàu Metro tuyến số 1 qua cầu Sài Gòn hướng về trung tâm TP Hồ Chí Minh. Ảnh: Hồng Đạt/TTXVN

Với tổng mức đầu tư hơn 43.000 tỷ đồng từ nguồn vốn vay ODA của Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA), tuyến metro số 1 là dự án hạ tầng đô thị có quy mô lớn nhất từ trước đến nay của thành phố. Việc đưa tuyến vào vận hành đánh dấu bước chuyển sang loại hình vận tải hiện đại, thân thiện môi trường.

Theo ông Phan Công Bằng, Trưởng Ban Quản lý đường sắt đô thị TP Hồ Chí Minh, xét về không gian đô thị, tuyến metro số 1 đi qua nhiều khu vực có vai trò và tiềm năng phát triển lớn của thành phố. Dọc tuyến là các khu vực trung tâm lịch sử và thương mại hiện hữu như Bến Thành, Nhà hát Thành phố; các khu chức năng ven sông và trung tâm tài chính – dịch vụ mới như Ba Son, Tân Cảng.

Tiếp đến là các khu vực động lực phát triển phía Đông gồm Khu Đại học Quốc gia, Khu Công nghệ cao, Khu du lịch Suối Tiên và chuỗi khu dân cư, thương mại mới dọc trục Xa lộ Hà Nội (nay là đường Võ Nguyên Giáp). Tuyến metro số 1 vì vậy không chỉ đóng vai trò vận tải, mà còn là trục kết nối không gian phát triển đô thị theo hướng bền vững.

Theo ông Bùi Hòa An, Phó Giám đốc Sở Xây dựng TP Hồ Chí Minh, từ khi Metro Bến Thành - Suối Tiên đi vào hoạt động, tình trạng ùn tắc giao thông trên trục Xa lộ Hà Nội - Võ Nguyên Giáp vào trung tâm thành phố đã giảm khoảng 80%. Cùng với đó, kết quả quan trắc cho thấy lượng khí thải trên tuyến này cũng giảm tới 40%.

Thống kê của Trung tâm Quản lý và Điều hành giao thông đô thị TP Hồ Chí Minh cũng cho thấy, sau khi tuyến đi vào hoạt động, tình hình tai nạn giao thông trên trục Xa lộ Hà Nội – Võ Nguyên Giáp đã giảm đáng kể cả về số vụ, số người chết và số người bị thương so với cùng kỳ năm 2024. Điều này khẳng định vai trò của tuyến đường sắt đô thị trong việc góp phần nâng cao an toàn giao thông, giảm áp lực cho hệ thống đường bộ.

TP Hồ Chí Minh là đô thị đặc biệt, đầu tàu kinh tế của cả nước, với quy mô dân số lớn, tốc độ đô thị hóa cao và nhu cầu đi lại ngày càng gia tăng. Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu cấp bách phải phát triển mạnh mẽ hệ thống giao thông công cộng khối lượng lớn. Mục tiêu của thành phố là xây dựng và phát triển mạng lưới đường sắt đô thị hiện đại, đồng bộ, giữ vai trò trụ cột trong hệ thống vận tải hành khách công cộng; tăng cường kết nối nội đô và liên vùng, đồng thời từng bước hình thành cấu trúc đô thị đa trung tâm, phát triển theo định hướng giao thông công cộng (TOD).

Theo Phó Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh Bùi Xuân Cường, những định hướng này nhằm góp phần xây dựng Thành phố văn minh, hiện đại, xanh, đáng sống, xứng tầm trung tâm kinh tế lớn của cả nước và khu vực. TP Hồ Chí Minh phấn đấu đến năm 2030, vận tải hành khách công cộng bằng đường sắt đô thị đảm nhận 20-30%, đến năm 2035 đạt 35 - 50%, đến năm 2045 đạt 50 - 60% nhu cầu đi lại của người dân.

Những thành công ban đầu của metro Bến Thành - Suối Tiên sẽ là cơ sở và động lực quan trọng để TP Hồ Chí Minh nhanh chóng đầu tư mạng lưới đường sắt đô thị trong chặng đường sắp tới. Ở giai đoạn mới, Thành phố quyết tâm hoàn thành thêm nhiều tuyến metro, với khởi đầu là metro Bến Thành - Tham Lương.

Bài 2: Nhiều cơ chế mới

Tiến Lực (TTXVN)