Miền Trung tìm hướng giải tỏa 'cơn khát' vật liệu xây dựng

Cạn nguồn cung, áp lực đè nặng lên nhiều dự án, công trình

Việc khan hiếm cát, sỏi… tại miền Trung đang đẩy chi phí xây dựng tăng phi mã, gây áp lực lớn cho cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp và người dân.

Anh Trần Văn Hòa, cư trú tại Đà Nẵng cho biết, gia đình anh có kế hoạch xây nhà trong năm nay. Dù đã bỏ móng, nhưng do giá cát biến động, tăng thêm gần 50% so với tính toán, nên gia đình anh đành phải tạm dừng công trình, chờ giá bình ổn rồi tiếp tục xây dựng.

Theo báo cáo mới nhất của Sở Nông nghiệp và Môi trường Đà Nẵng, trong thời gian qua, địa phương có 16 mỏ cát được phê duyệt, tổ chức đấu giá, nhưng vì nhiều lý do nên chưa thể đưa vào khai thác, trong đó chủ yếu là các vấn đề liên quan đến thủ tục.

Tình trạng khan hiếm cát xây dựng và giá cát tăng đột biến đang gây ảnh hưởng lớn đến tiến độ thi công các công trình, dự án tại Đà Nẵng. Ảnh: Linh Đan

Tại các cuộc họp về giải ngân vốn đầu tư công, lãnh đạo UBND TP. Đà Nẵng đã yêu cầu các cơ quan, đơn vị liên quan không để giá vật liệu xây dựng tác động đến mục tiêu tăng trưởng 2 con số.

Ông N.V.P - chủ một doanh nghiệp xây dựng tại Đà Nẵng chia sẻ, sở dĩ giá cát tại Đà Nẵng tăng cao, ngoài sự khan hiếm, còn có lý do “kén chọn” của các chủ đầu tư. Cát từ Quảng Trị đưa về dù có giá “mềm” hơn, nhưng ít được ưa chuộng vì đó là cát đen, còn cát ở khu vực Quảng Nam cũ (nay là Đà Nẵng) và Quảng Ngãi chủ yếu là cát vàng. “Có thể cát vàng thường được dùng để trộn bê tông, xây tô có chất lượng tốt và đẹp hơn” - ông N.V.P đánh giá.

Chia sẻ thông tin về giá, ông N.T.B (làm việc tại một doanh nghiệp kinh doanh vật liệu xây dựng ở Đà Nẵng) cho biết, giá cát xây và cát tô hiện phổ biến ở mức 600.000 - 650.000 đồng/m3, tăng gấp đôi so với giá năm 2024. Đây cũng là nhóm vật liệu tăng mạnh nhất, kéo theo giá đá, gạch, thép, xi măng cùng leo thang, khiến mặt bằng chi phí xây dựng bị đội lên rõ rệt.

Tại Gia Lai, giá cát xây dựng ở khu vực phía Tây cũng tăng mạnh từ khoảng 400.000 đồng/m3 lên 550.000 đồng/m3 (tăng gần 38%). Đà tăng đột biến này khiến nhiều người dân và chủ thầu xây dựng gặp khó khăn cả về nguồn cung lẫn chi phí. Đáng chú ý, tại Đắk Lắk, giá cát đã vượt ngưỡng khoảng 1 triệu đồng/m3, thiết lập mức giá cao nhất trong khu vực.

Còn theo thống kê của Sở Nông nghiệp và Môi trường Thanh Hóa, nhu cầu sử dụng cát xây dựng năm 2026 trên địa bàn tỉnh khoảng 9,6 triệu m3. Tuy nhiên, hiện nay chỉ có 8 mỏ cát đang hoạt động với tổng trữ lượng khoảng 6 triệu m3, công suất khai thác khoảng 295.200 m3/năm.

Vừa giải quyết nhu cầu trước mắt, vừa tính giải pháp lâu dài

Tại một số tỉnh, thành phố ở miền Trung, điển hình là Đà Nẵng, đang tồn tại một thực tế bất đối xứng giữa thị trường vật liệu xây dựng và thị trường bất động sản. Trong khi hoạt động xây dựng “bùng nổ” với loạt dự án, công trình mọc lên, nhưng tiến độ cấp phép các mỏ khoáng sản mới (chủ yếu là cát) lại diễn ra quá chậm.

Báo cáo mới đây của Sở Nông nghiệp và Môi trường Đà Nẵng cho thấy, theo quy hoạch, thành phố có 186 mỏ cát, sỏi. Tuy nhiên, đến tháng 4/2026, mới chỉ có 11 mỏ được cấp phép khai thác tại khu vực Quảng Nam (cũ), với tổng trữ lượng hơn 852.000 m3, công suất khoảng 122.000 m3/năm. So với sức cầu của thị trường bất động sản, con số này là quá thấp.

“Chúng tôi vừa được cấp phép thăm dò khoáng sản, nếu nhanh thì mất khoảng 1,5 năm nữa mới có thể đi vào hoạt động khai thác” - đại diện một đơn vị trúng đấu giá mỏ cát tại Đà Nẵng cho biết.

Về phía chính quyền, ông Trần Nam Hưng - Phó Chủ tịch UBND TP. Đà Nẵng chỉ đạo, trong năm 2026, phải đưa loạt mỏ khoáng sản tại Đà Nẵng vào khai thác, nhằm giải quyết tình trạng khan hiếm vật liệu xây dựng, đẩy nhanh tiến độ dự án đầu tư công. Đồng thời, nguồn thu từ khoáng sản cũng sẽ góp phần đảm bảo mục tiêu tăng trưởng chung.

Bên cạnh việc giải quyết nhu cầu cát xây dựng trước mắt, cũng cần tính đến giải pháp lâu dài. Ông Nguyễn Hà Nam - Giám đốc Sở Xây dựng TP. Đà Nẵng cho rằng, cần có giải pháp khuyến khích đầu tư các dây chuyền sản xuất cát công nghiệp từ đá xây dựng, để tránh phụ thuộc vào cát tự nhiên. Cùng với đó, cần nghiên cứu đề tài về cát nhiễm mặn sử dụng làm vật liệu xây dựng.

“Các đơn vị chức năng cần rà soát, báo cáo, đề xuất phương án bổ sung về bảo vệ, thăm dò, khai thác khoáng sản để đảm bảo đủ lượng cát phục vụ xây dựng công trình, dự án cho TP. Đà Nẵng” - ông Nam nói.

Ông Ngô Xuân Thắng - Phó Bí thư Thành ủy Đà Nẵng nêu rõ, việc nghiên cứu sử dụng vật liệu thay thế khoáng sản tự nhiên đã có chính sách, nhiều nơi cũng đã làm. Vì vậy, nếu Đà Nẵng nghiên cứu thực hiện, thì áp lực về nguồn cung cát xây dựng tự nhiên sẽ giảm bớt.

Với kinh nghiệm nhiều năm hoạt động trong ngành xây dựng, ông N.V.P chia sẻ, trong lúc chờ cát tự nhiên, có thể nghiên cứu sử dụng cát nghiền (cát nhân tạo) từ đá vụn, một giải pháp đang được khuyến khích để bảo vệ môi trường và giảm phụ thuộc vào cát sông. Hơn nữa, cần sớm thay đổi tư duy, vì nếu đẩy mạnh khai thác tài nguyên tự nhiên, thì sớm muộn cũng cạn kiệt.

Tại Thanh Hóa, trong thời gian qua, tỉnh đã khuyến khích doanh nghiệp sản xuất cát nhân tạo thay thế cát tự nhiên. Theo Sở Xây dựng Thanh Hóa, để khuyến khích sử dụng cát nhân tạo trong các công trình xây dựng, cơ quan này thường xuyên hướng dẫn, tạo điều kiện cho doanh nghiệp đầu tư dây chuyền sản xuất cát nghiền, nhằm tận thu tối đa nguồn khoáng sản đá vôi được cấp phép.

Sở Xây dựng cũng đã tham mưu UBND tỉnh Thanh Hóa để quy định rõ lộ trình đầu tư, phát triển sản xuất, sử dụng cát nhân tạo tại các địa phương, trong đó quy định tỷ lệ bắt buộc sử dụng cát nhân tạo trong bê tông, bê tông cấu kiện đối với các công trình sử dụng vốn ngân sách nhà nước, công trình cao tầng và công trình có khẩu độ bê tông lớn.