Mở hướng đấu giá, tận thu khoáng sản

Mở rộng địa điểm tiếp nhận bùn thải

Ông Nguyễn Hồng Nguyên, Phó Giám đốc Sở NN-MT TPHCM, thông tin, sở đã ban hành văn bản hướng dẫn tạm thời đối với công tác quản lý chất thải rắn xây dựng; vật chất nạo vét từ hoạt động nạo vét, duy tu các tuyến giao thông thủy; bùn thải từ hệ thống thoát nước và bùn nạo vét kênh, mương, công trình thủy lợi trên địa bàn thành phố.

Mục đích là để các chủ đầu tư, nhà đầu tư, chủ khu đất, chủ nguồn thải, các cơ quan quản lý và UBND các xã, phường có cách tiếp cận, ứng xử và quản lý chất nạo vét đảm bảo quy định. Sở NN-MT TPHCM cũng đang soạn thảo, tham mưu UBND thành phố ban hành quy định chính thức về việc thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn xây dựng, bùn thải...

Theo hướng dẫn tạm thời, đối với bùn nạo vét từ kênh, mương, công trình thủy lợi, chủ đầu tư, đơn vị quản lý công trình phải xác định nguồn phát sinh, khối lượng dự kiến, thành phần vật chất thông qua việc phối hợp với cơ quan có chức năng lấy mẫu, phân tích mẫu; tổ chức thu gom riêng rác, tạp chất có thể phân loại; đánh giá dấu hiệu ô nhiễm và lịch sử khu vực nạo vét. Nếu kết quả xác định là chất thải nguy hại, chủ nguồn thải phải quản lý theo quy định và không đưa vào địa điểm lưu giữ tạm thời dành cho vật chất thông thường hoặc sử dụng để san lấp, bồi đắp.

Trường hợp kết quả phân định không phải là chất thải nguy hại và các thông số không vượt QCVN 43:2025/BNNMT, Sở NN-MT TPHCM yêu cầu chủ nguồn thải ưu tiên tái sử dụng tại chính công trình. “Không nên xem bùn nạo vét là chất thải đổ đi bởi quan niệm này có thể khiến thành phố vừa tốn chi phí xử lý, vừa lãng phí nguồn vật liệu có thể tái sử dụng”, ông Nguyễn Hồng Nguyên nhìn nhận.

Bùn dưới lòng kênh (phía trái kè bê tông) của Dự án xây dựng hạ tầng và cải tạo môi trường kênh Tham Lương - Bến Cát - rạch Nước Lên chưa được nạo vét (Ảnh: KIÊN CƯỜNG)

Một hướng tháo gỡ khác là mở rộng những địa điểm có khả năng tiếp nhận bùn thải. Sở NN-MT TPHCM đề nghị UBND cấp xã rà soát quỹ đất trên địa bàn quản lý chưa sử dụng, gồm đất công và đất do tổ chức, cá nhân quản lý, sử dụng, để tận dụng làm địa điểm tập kết chất nạo vét, vị trí lưu giữ, tập kết tạm thời chất thải rắn xây dựng.

UBND cấp xã đẩy mạnh tuyên truyền cho người dân, nhất là các xã vùng ven, vùng xa còn nhiều quỹ đất trống, đất chưa sử dụng, về quy định của pháp luật cho phép tiếp nhận vật chất nạo vét từ các công trình, dự án nạo vét vùng nước cảng biển và vùng nước đường thủy nội địa.

Đề xuất đấu giá bùn nạo vét

Bùn nạo vét có thể trở thành nguồn vật liệu hữu dụng nếu được phân loại, xử lý phù hợp. Ông Vũ Ngọc Tâm, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Công nghệ Sinh học Sài Gòn Xanh, khẳng định, doanh nghiệp có khả năng xử lý khoảng 500m3 bùn đất và khoảng 800m3 bùn bentonite mỗi ngày - với bùn nạo vét kênh rạch ô nhiễm, công suất xử lý đạt khoảng 1.600m3/ngày.

Sau khi phân loại, xử lý tạp chất, một phần vật chất có thể được sử dụng làm nguyên liệu sản xuất đất sạch, đất cảnh quan, đất công trình hoặc gạch không nung. Tuy nhiên, nếu nhiều dự án đồng loạt nạo vét và chuyển giao bùn trong cùng một thời điểm, khối lượng phát sinh có thể vượt năng lực tiếp nhận được cấp phép của các cơ sở xử lý. Do đó, TPHCM nên có một cơ chế điều phối tổng thể lượng bùn phát sinh từ các dự án, từ phân loại, vận chuyển, tiếp nhận đến tái chế, tái sử dụng.

Với vướng mắc về xử lý bùn nạo vét tại Dự án Xây dựng hạ tầng và cải tạo môi trường kênh Tham Lương - Bến Cát - rạch Nước Lên, Ban Quản lý Dự án đầu tư xây dựng hạ tầng đô thị TPHCM đề xuất áp dụng quy định mới về “tận thu khoáng sản nhóm IV”. Đây là giải pháp lần đầu được đề cập theo quy định tại Luật Địa chất và Khoáng sản, có hiệu lực từ tháng 7-2025.

Theo phương án này, hàng triệu mét khối bùn nạo vét sẽ được đưa ra đấu giá; đơn vị trúng đấu giá tự tổ chức nạo vét, vận chuyển và xử lý đảm bảo quy định về môi trường. Theo dự toán ban đầu, kinh phí thực hiện nạo vét lòng rạch của dự án khoảng 295 tỷ đồng. Nếu tính theo giá nhiên liệu và cước vận chuyển tại thời điểm hiện nay, dự kiến kinh phí sẽ tăng rất nhiều.

Mới đây, Công ty cổ phần Hội Cháu Ngữ (đơn vị chuyên thi công công trình) đã có văn bản gửi cơ quan chức năng đề xuất được nạo vét tận thu đất và bùn thải các gói thầu thuộc dự án này. Theo đó, doanh nghiệp này sẽ tổ chức thu gom, vận chuyển, xử lý hoặc tận thu phần bùn có thể tái sử dụng; thực hiện các nghĩa vụ tài chính, thuế theo quy định pháp luật hiện hành.

Trao đổi với phóng viên Báo SGGP, ông Lê Ngọc Linh, Phó Giám đốc Sở Xây dựng TPHCM, xác nhận, sở đã có văn bản phản hồi đề xuất của doanh nghiệp. Theo đó việc thực hiện tận thu khoáng sản trong quá trình nạo vét là phù hợp với quy định của pháp luật, góp phần khai thác, sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm chi phí thực hiện dự án và tiết kiệm ngân sách thành phố.

“Chúng tôi đã kiến nghị UBND TPHCM giao Sở NN-MT chủ trì, hướng dẫn Ban Quản lý Dự án đầu tư xây dựng hạ tầng đô thị TPHCM thực hiện trình tự, thủ tục liên quan đến việc thu hồi khoáng sản nạo vét của dự án”, ông Lê Ngọc Linh thông tin.

Theo ông Lê Văn Hảo, Giám đốc Công ty cổ phần Hội Cháu Ngữ, chỉ một phần nhỏ bùn nạo vét có thể tận thu, phần còn lại vẫn phải được phân loại và xử lý theo đúng quy định. Đề xuất của doanh nghiệp mới chỉ ở bước xin chủ trương, việc xác định phương án cụ thể còn phụ thuộc vào quyết định của cơ quan có thẩm quyền.

* Ông ĐẬU AN PHÚC, Giám đốc Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng hạ tầng đô thị TPHCM:

Xử lý bùn nạo vét thành vật liệu đắp nền đường

Ban Quản lý Dự án đầu tư xây dựng hạ tầng đô thị TPHCM đang nghiên cứu sử dụng phụ gia để xử lý, gia cố bùn nạo vét, tạo thành vật liệu đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật để đắp nền đường. Giải pháp này được kỳ vọng vừa tận dụng bùn nạo vét tại chỗ, vừa giảm nhu cầu sử dụng cát, đá xây dựng.

Tùy theo kết quả khoan khảo sát địa chất tại từng vị trí, đơn vị tư vấn sẽ đưa ra tỷ lệ cấp phối xi măng hoặc các chất phụ gia thích hợp để liên kết các hạt bùn thành khối vật liệu cứng đạt chuẩn đắp nền đường. Việc này đòi hỏi phải được tính toán kỹ từ khâu khảo sát, thiết kế.

Mới đây, chúng tôi đã làm việc với các chuyên gia của Trường Đại học Giao thông Vận tải TPHCM và các đơn vị tư vấn để chuẩn bị đề xuất thí điểm trên một đoạn của dự án. Nếu thành công, chúng ta sẽ tận dụng được lượng bùn nạo vét tại chỗ, vừa tiết kiệm vật liệu xây dựng, vừa hạn chế phát sinh chi phí đổ thải.

* Ông TRƯƠNG NGỌC THANH NHÂN, Phó Chủ tịch UBND xã Tân Vĩnh Lộc, TPHCM:

Sẽ rà soát quỹ đất khi có yêu cầu

Khi cơ quan chức năng yêu cầu rà soát quỹ đất dôi dư, chưa sử dụng hoặc xác định nhu cầu dùng bùn, đất san lấp của người dân và doanh nghiệp, địa phương sẽ thực hiện ngay. Từ kết quả rà soát quỹ đất, UBND xã sẽ chủ động cung cấp thông tin và phối hợp với cơ quan chuyên môn của thành phố cập nhật danh sách những vị trí có khả năng tiếp nhận bùn thải.

Để phối hợp hiệu quả hơn, các bên cần theo dõi, tổng hợp và kịp thời cập nhật nguồn phát sinh, khối lượng dự kiến, thời gian nạo vét, nhu cầu cũng như thời điểm cần vật liệu. Qua đó, việc kết nối, trao đổi và tái sử dụng sẽ thuận lợi hơn, giúp hạn chế vận chuyển xa và giảm lượng bùn phải xử lý.

* TS PHẠM VIẾT THUẬN, Viện trưởng Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường TPHCM:

Phân loại và xử lý phù hợp

TPHCM nên xây dựng quy trình xử lý tập trung, quy hoạch những điểm tiếp nhận bùn thải một cách khoa học và quản lý theo cơ chế thống nhất. Nếu được phân loại phù hợp, bùn nạo vét có thể trở thành nguyên liệu phục vụ công trình hạ tầng hoặc được tái chế, thay vì bị xem là chất thải cần loại bỏ.

Trước mắt, thành phố có thể bố trí các bãi lưu chứa để chờ xử lý như bãi Phước Hiệp (huyện Củ Chi trước đây), hoặc tìm địa điểm phù hợp tại khu vực TP Thủ Đức trước đây. Sau thời gian lưu chứa, bùn sẽ được tái chế hoặc xử lý theo phương án phù hợp. Các bãi tạm cũng phải đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường, chẳng hạn sử dụng màng nhựa HDPE lót đáy để bảo đảm an toàn.

KIÊN CƯỜNG ghi

Về hướng xử lý lâu dài, Ban Quản lý Dự án đầu tư xây dựng hạ tầng đô thị TPHCM đề xuất xây trung tâm xử lý bùn tại Nhà máy Nước thải Nhiêu Lộc - Thị Nghè (phường Cát Lái). Trung tâm dự kiến xử lý 95 tấn bùn mỗi ngày, sau đó nâng lên 170 tấn. Bùn sau khi xử lý sẽ cho ra đất sạch phục vụ mảng xanh đô thị như công viên, cây xanh cách ly. Giai đoạn 1 của dự án dự kiến có tổng vốn khoảng 330 tỷ đồng.