Mở ra hướng hỗ trợ hiệu quả cho bệnh nhân mắc hội chứng khó vượt qua nỗi đau mất người thân
Với đa số người, nỗi đau mất mát sẽ lắng dịu theo thời gian. Tuy nhiên, khoảng 5% rơi vào trạng thái đau buồn kéo dài, không thuyên giảm, tiến triển thành 'rối loạn tang thương kéo dài' (Prolonged Grief Disorder – PGD). Các nghiên cứu thần kinh gần đây bắt đầu làm rõ cơ chế não bộ của tình trạng này, mở ra hướng hỗ trợ hiệu quả hơn.
Việc Hiệp hội tâm thần Mỹ đưa PGD vào cẩm nang chẩn đoán năm 2022 từng gây tranh luận, do lo ngại “bệnh lý hóa” phản ứng cảm xúc tự nhiên và áp đặt mốc thời gian cứng nhắc cho sự đau buồn. Tuy nhiên, phân tích hoạt động não cho thấy khác biệt sinh học rõ rệt giữa PGD và nỗi buồn thông thường, củng cố quan điểm đây là một rối loạn y khoa riêng biệt.
Giáo sư Richard Bryant (Đại học New South Wales, Australia) so sánh não bộ người mắc PGD với bệnh nhân rối loạn căng thẳng sau sang chấn (PTSD), trầm cảm hoặc lo âu sau mất mát. Nếu người mắc PTSD hay lo âu thường né tránh các yếu tố gợi nhớ đau thương, thì người mắc PGD lại có xu hướng tập trung vào chúng, thể hiện sự “thiên vị” với những gì liên quan đến người đã khuất.
Cụ thể, vùng nhân accumbens, khu vực xử lý phần thưởng và động lực, ở người mắc PGD kích hoạt mạnh khi tiếp xúc hình ảnh, từ ngữ liên quan đến mất mát. Mức độ kích hoạt tương ứng với khao khát được gặp lại người thân. Điều này cho thấy hệ thống phần thưởng của não bộ dường như bị “neo” vào người đã mất, khiến người ở lại khó tìm thấy động lực và niềm vui mới.
Các vùng xử lý cảm xúc và ký ức như hạch hạnh nhân và hồi hải mã phải cũng hoạt động quá mức trước hình ảnh gợi cái chết, trong khi phản ứng suy giảm với hình ảnh tích cực. Sự mất cân bằng này phản ánh rối loạn điều chỉnh cảm xúc và suy giảm khả năng cảm nhận niềm vui.
Dù chụp cộng hưởng từ (MRI) chưa thể áp dụng rộng rãi trong chẩn đoán, các phát hiện trên có giá trị dự báo nguy cơ. Sự kết nối gia tăng bất thường giữa hạch hạnh nhân và các vùng não liên quan đến lập kế hoạch có thể là dấu hiệu sớm cho thấy triệu chứng sẽ nặng lên thay vì thuyên giảm.
Theo Tiến sĩ Joseph Goveas (Đại học Y Wisconsin), hiểu rõ cơ chế thần kinh giúp phân biệt PGD với các rối loạn khác, từ đó xây dựng phác đồ phù hợp. PGD thường không đáp ứng tốt với thuốc chống trầm cảm đơn thuần mà cần liệu pháp tâm lý chuyên biệt về tang chế. Trường hợp đồng mắc trầm cảm nặng, kết hợp thuốc và trị liệu hướng đích sẽ mang lại hiệu quả cao hơn, hỗ trợ người bệnh dần ổn định sau biến cố lớn của cuộc đời.
