Mở rộng hệ thống rạp chiếu để điện ảnh đến gần hơn với người dân

Thị trường tăng trưởng, cơ hội tiếp cận còn chênh lệch

Những năm gần đây, điện ảnh Việt Nam có bước phát triển đáng ghi nhận, cả về số lượng phim sản xuất, doanh thu phòng vé và sức hút đối với công chúng. Theo số liệu của CGV, năm 2025, doanh thu phòng vé toàn thị trường đạt khoảng 5.593 tỷ đồng, với 70 triệu lượt vé bán ra, 314 bộ phim phát hành và 1.257 phòng chiếu thuộc 241 cụm rạp. Đây là những con số cho thấy quy mô thị trường ngày càng mở rộng, nhu cầu thưởng thức điện ảnh của khán giả đang gia tăng.

Bộ phim "Thanh âm vượt đại dương" ra mắt khán giả tại Trung tâm Chiếu phim quốc gia. Ảnh: Việt Hùng

Tuy nhiên, mật độ phòng chiếu tại Việt Nam mới đạt khoảng 12,3 phòng trên một triệu dân; tần suất xem phim tại rạp bình quân khoảng 0,7 lượt/người/năm. Đáng chú ý, hệ thống rạp phân bố thiếu đồng đều giữa các địa phương. Theo báo cáo nghiên cứu thị trường của Cinemark, trong 6 tháng đầu năm 2026, Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh chiếm tới 54,6% doanh thu phòng vé toàn quốc. Một số địa bàn theo địa giới cũ chưa ghi nhận rạp chiếu trong phạm vi dữ liệu khảo sát. Theo khảo sát rạp chiếu phim các tỉnh, thành phố, hiện có 3 tỉnh là Cao Bằng, Lai Châu, Điện Biên chưa có rạp chiếu phim, cả của tư nhân và nhà nước.

Thực trạng này đặt ra vấn đề về khả năng tiếp cận điện ảnh của người dân. Ở những đô thị lớn, khán giả có nhiều lựa chọn về cụm rạp, khung giờ và thể loại phim. Trong khi đó, tại nhiều địa phương, việc tìm một địa điểm có trang thiết bị đạt chuẩn để thưởng thức phim vẫn là điều khó khăn. Ở một số nơi đã có rạp, điều kiện hoạt động vẫn còn hạn chế: rạp tại Hưng Yên, Bắc Ninh chưa có máy; rạp tại Lào Cai mới có 1 phòng 324 ghế, 2 phòng còn lại chưa được trang bị; rạp Kim Đồng (Hà Nội) không hoạt động.

Ông Phan Đình Thanh, Tổng Giám đốc Hãng Phim truyện I, đơn vị từng sản xuất nhiều tác phẩm gây tiếng vang gần đây như “Đào, phở và piano”, “Bà già đi bụi”, “Thanh âm vượt đại dương”..., cho rằng hệ thống rạp chiếu tại các địa phương cần được quan tâm đầu tư bài bản hơn. Qua quá trình công tác và khảo sát thực tế ở nhiều tỉnh, thành phố, ông nhận thấy có những địa phương quy mô lớn nhưng chưa có rạp chiếu phim đạt chuẩn. Khi phim được đưa về phục vụ khán giả, một số nơi sử dụng màn hình LED, thiết bị âm thanh và điều kiện trình chiếu chưa đáp ứng yêu cầu, ảnh hưởng đến chất lượng thưởng thức cũng như hiệu quả truyền tải của tác phẩm.

Khán giả thưởng thức các tác phẩm điện ảnh tại Trung tâm Chiếu phim quốc gia. Ảnh: T.Thương

Ở góc độ nhà sản xuất phim, ông Phan Đình Thanh mong muốn có mạng lưới rạp chiếu đạt chuẩn trên cả nước để phim được phổ biến rộng rãi, khán giả được tiếp cận tác phẩm với chất lượng tốt nhất. Với kinh nghiệm từng làm công tác quản lý nhà nước về lĩnh vực điện ảnh, ông Phan Đình Thanh cho rằng, các địa phương cần chủ động quy hoạch, lựa chọn vị trí thuận lợi để xây dựng cụm rạp, đầu tư máy móc, thiết bị hiện đại và chú trọng đội ngũ vận hành. Mỗi tỉnh, thành phố cần có những địa điểm chiếu phim chuyên nghiệp, đáp ứng nhu cầu thưởng thức ngày càng đa dạng của công chúng.

Nhu cầu ấy xuất phát từ khán giả. Bà Hà Thị Hường (xã Phú Xuyên, Hà Nội) bày tỏ mong muốn địa phương có thêm địa điểm chiếu phim thuận tiện, bảo đảm chất lượng để người dân được thưởng thức các tác phẩm điện ảnh ngay tại nơi sinh sống. Với những người yêu điện ảnh, việc phải di chuyển xa để xem phim là trở ngại đáng kể, nhất là với người cao tuổi, trẻ em và các gia đình. Như hiện nay, gia đình bà muốn đưa con đi xem phim phải di chuyển quãng đường thực tế từ 15-20 km tới rạp gần nhất.

Bạn Nguyễn Lan Phương, sinh viên Trường Đại học Kinh tế (Đại học Quốc gia Hà Nội) mong muốn có thêm cơ hội thưởng thức phim tại rạp, đặc biệt là những tác phẩm về lòng yêu nước, lịch sử cách mạng và văn hóa dân tộc. Theo Lan Phương, phim ảnh là cách tiếp cận lịch sử, văn hóa gần gũi với người trẻ. Khi có điều kiện xem phim thuận lợi, chất lượng trình chiếu tốt, những tác phẩm giàu giá trị sẽ có thêm cơ hội đến với đông đảo khán giả trẻ.

Mở rộng rạp chiếu để khai mở thị trường

Rạp chiếu phim có đặc thù là hạ tầng văn hóa gắn với địa điểm đầu tư cố định. Một địa phương có nhiều cụm rạp, thậm chí còn ghế trống, cũng khó có thể đáp ứng nhu cầu của người dân ở một địa bàn cách xa hàng trăm cây số. Công suất còn trống tại Hà Nội hoặc thành phố Hồ Chí Minh không thể thay thế cho nhu cầu xem phim của người dân ở những địa phương chưa có rạp. Bởi vậy, đánh giá mức độ đáp ứng của hệ thống rạp không thể chỉ dựa trên tỷ lệ lấp đầy, mà cần xem xét cả mật độ, sự phân bố địa lý, khoảng cách tiếp cận và nhu cầu tiềm năng của công chúng.

Buổi chiếu phim lưu động phục vụ nhân dân của Trung tâm Văn hóa và Thư viện Hà Nội. Ảnh: Ban tổ chức

Thực tế, nhu cầu xem phim có thể hình thành theo nhiều cách. Có khán giả lựa chọn tác phẩm trước rồi tìm rạp, suất chiếu phù hợp; cũng có người tìm đến rạp như một địa điểm giải trí, gặp gỡ bạn bè hoặc dành thời gian bên gia đình, sau đó mới quyết định xem bộ phim nào. Sự hiện diện của rạp chiếu góp phần tạo thói quen, khơi gợi nhu cầu và hình thành thêm công chúng điện ảnh. Nếu địa phương thiếu địa điểm chiếu phim, nhu cầu giải trí của người dân có thể chuyển sang những hình thức khác.

Bởi vậy, việc chờ doanh thu phòng vé tăng cao mới đầu tư rạp chiếu có thể tạo ra vòng luẩn quẩn: Thiếu rạp dẫn đến ít khán giả, doanh thu thấp lại trở thành căn cứ để trì hoãn đầu tư. Cần có cách tiếp cận dài hạn, nhận diện những địa bàn có tiềm năng và xây dựng mô hình phù hợp với điều kiện dân cư, kinh tế, khả năng vận hành của từng địa phương.

Mạng lưới phòng chiếu cũng có quan hệ trực tiếp với khả năng khai thác thương mại và thu hồi vốn của nhà sản xuất. Khác với nhiều sản phẩm có thể lưu kho để tiêu thụ trong thời gian dài, phim điện ảnh khi ra rạp phải cạnh tranh về suất chiếu, khung giờ và sự quan tâm của khán giả. Doanh thu của nhiều tác phẩm thường tập trung vào những tuần đầu phát hành. Khi phim mới xuất hiện hoặc sức hút giảm, số suất chiếu có thể nhanh chóng bị thu hẹp, thậm chí phim phải rời rạp trước khi khai thác hết khả năng tiếp cận công chúng, khiến thời gian khai thác thương mại trở nên ngắn hơn dự kiến.

Trong điều kiện ấy, quy mô và phạm vi phân bố phòng chiếu có ý nghĩa đáng kể. Có thể hình dung, một bộ phim được phát hành trên mạng lưới 1.500 phòng chiếu sẽ có thêm cơ hội tiếp cận công chúng so với việc chỉ có thể khai thác trên 1.000 phòng, nhất là khi các phòng chiếu bổ sung nằm ở những địa bàn trước đây chưa được phục vụ. Số phòng chiếu tăng lên dĩ nhiên chưa bảo đảm doanh thu tăng tương ứng, bởi hiệu quả còn phụ thuộc sức hấp dẫn của tác phẩm, nhu cầu thực tế và cách bố trí suất chiếu. Tuy nhiên, mạng lưới rộng hơn sẽ mở thêm cơ hội tiếp cận khán giả, tích lũy doanh thu và tạo nguồn lực tái đầu tư cho những dự án tiếp theo.

Khi hệ thống rạp tập trung chủ yếu tại các đô thị lớn, một bộ phim có thể còn tiềm năng thu hút khán giả ở những địa phương khác nhưng không có điều kiện khai thác do thiếu cơ sở chiếu phim. Như vậy, phạm vi phát hành bị giới hạn không chỉ ảnh hưởng đến quyền tiếp cận điện ảnh của người dân mà còn trực tiếp thu hẹp cơ hội kinh doanh của nhà sản xuất.

Điều này cho thấy phát triển sản xuất phim cần song hành với mở rộng thị trường phát hành, phổ biến. Một nền điện ảnh có năng lực sáng tạo và sản xuất tốt nhưng thiếu hạ tầng đưa tác phẩm đến công chúng sẽ gặp khó khăn trong việc khai thác giá trị kinh tế, thu hút nguồn vốn và duy trì hoạt động lâu dài.

Điều 41 Hiến pháp năm 2013 quy định: Mọi người có quyền hưởng thụ và tiếp cận các giá trị văn hóa, tham gia vào đời sống văn hóa, sử dụng các cơ sở văn hóa. Luật Điện ảnh năm 2022 cũng xác định phát triển điện ảnh gắn với các hoạt động sản xuất, phát hành, phổ biến phim và phục vụ nhu cầu của công chúng. Cùng với mục tiêu phát triển công nghiệp điện ảnh trong Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2030, những định hướng này đặt ra yêu cầu xây dựng thị trường điện ảnh đồng bộ, trong đó hạ tầng chiếu phim giữ vai trò quan trọng.

Để thực hiện mục tiêu ấy, cần có chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư mở rộng mạng lưới rạp đến các khu vực có nhu cầu tiềm năng; phát triển mô hình rạp quy mô vừa và nhỏ phù hợp với điều kiện từng địa phương; kết hợp khai thác các thiết chế văn hóa, tổ chức chiếu phim lưu động tại những địa bàn khó khăn. Các địa phương cần chủ động rà soát nhu cầu, quy hoạch địa điểm, tạo điều kiện về mặt bằng và cơ chế hỗ trợ phù hợp. Việc đầu tư phải gắn với hiệu quả kinh tế, khả năng vận hành bền vững, tránh tâm lý chạy theo số lượng hoặc xây dựng rạp bằng mọi giá.

Điện ảnh phát triển cần sự kết nối chặt chẽ giữa sáng tạo, sản xuất, phát hành, phổ biến phim và xây dựng công chúng. Mở rộng hệ thống rạp chiếu chính là mở rộng không gian phát triển cho điện ảnh Việt Nam.