Mở rộng không gian, tạo động lực cho phát triển văn hóa

Chương trình nghệ thuật “Sấm Đọi Tam - Vang hồn Việt,” do nhóm sinh viên Trường Đại học Văn hóa Hà Nội tổ chức, không chỉ tôn vinh nghề làm trống truyền thống hơn 1.000 năm tuổi mà còn góp phần lan tỏa giá trị di sản đến gần hơn với thế hệ trẻ. (Ảnh: Khánh Hòa/TTXVN)

Trong quá trình phát triển, văn hóa ngày càng được nhìn nhận không chỉ là giá trị cần gìn giữ mà còn là nguồn lực cần được khai thác và phát huy phù hợp.

Tại nhiều địa phương, việc mở rộng không gian văn hóa, thúc đẩy sáng tạo và kết nối di sản với du lịch đang tạo thêm những hướng đi mới, góp phần đưa tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam vào thực tiễn.

Thêm không gian, nguồn lực cho phát triển văn hóa tại Thành phố Hồ Chí Minh

Thành phố Hồ Chí Minh có nhiều tiềm năng và nguồn lực văn hóa, song để chuyển hóa thành giá trị phát triển cần nhận diện đúng, tăng cường kết nối và có cơ chế phù hợp. Đây là nội dung được các chuyên gia trao đổi tại hội thảo “Phát triển văn hóa Việt Nam theo tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị-Thực tiễn và những vấn đề đặt ra tại Thành phố Hồ Chí Minh,” do Học viện Cán bộ Thành phố tổ chức ngày 7/9.

Theo ông Trần Thanh Vương, Trưởng phòng Xây dựng nếp sống văn hóa và gia đình, Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh, Nghị quyết số 80-NQ/TW thể hiện bước phát triển mới trong tư duy khi đặt yêu cầu khơi thông nguồn lực đầu tư, phát triển công nghiệp văn hóa và nâng cao hiệu quả quản trị.

Thành phố hiện có khoảng 97.000 lao động trực tiếp và 17.670 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa; năm 2025, lĩnh vực này đóng góp khoảng 5,7% GRDP và Thành phố đặt mục tiêu nâng lên 7-7,2% vào năm 2030.

Tuy nhiên, theo ông Trần Thanh Vương, cơ chế đầu tư theo hình thức đối tác công tư còn nhiều điểm cần tháo gỡ, nguồn lực ngoài ngân sách chưa cao, trong khi đầu tư vẫn thiên về cơ sở vật chất, chưa tương xứng với các yếu tố tạo năng lực phát triển dài hạn như nhân lực sáng tạo, chuyển đổi số và dữ liệu văn hóa.

Các bạn trẻ thích thú tìm hiểu về nhạc cụ với các nghệ nhân. (Ảnh: TTXVN phát)

Thành phố cần cụ thể hóa những cơ chế, chính sách mới được trao, trong đó Điều 26 của Luật Phát triển đô thị mở ra thêm thẩm quyền cho Hội đồng Nhân dân Thành phố trong quy định cơ chế, chính sách khuyến khích và huy động nguồn lực xã hội hóa.

Phó Giáo sư, Tiến sỹ Trương Thị Hiền, Chủ tịch Hội Nữ trí thức Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, cần phát triển mạnh công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo để biến văn hóa thành nguồn lực phát triển mới. Với cơ chế phù hợp và đầu tư đúng hướng, Thành phố có thể trở thành trung tâm sáng tạo văn hóa của khu vực Đông Nam Á, đưa văn hóa hiện diện thường xuyên trong đời sống xã hội.

Cùng với hoàn thiện cơ chế, mở rộng không gian văn hóa cũng được xác định là hướng đi quan trọng. Các chuyên gia đề xuất phát triển những thiết chế văn hóa theo hướng xã hội hóa có kiểm soát, vừa phục vụ cộng đồng, nuôi dưỡng sáng tạo, vừa tạo nguồn lực để hoạt động bền vững.

Tại hội thảo “Phát triển công nghiệp văn hóa và điện ảnh gắn với du lịch và bảo tồn di sản-Cơ hội phát triển của Thành phố Hồ Chí Minh-Thành phố sáng tạo điện ảnh của UNESCO” diễn ra ngày 9/9, Nghệ sỹ nhân dân Nguyễn Thị Thanh Thúy, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh khẳng định, danh hiệu Thành phố sáng tạo điện ảnh UNESCO vừa là vinh dự, vừa đặt ra trách nhiệm trong khai thác nguồn tài nguyên văn hóa, di sản và con người. Thành phố cần mở rộng không gian sáng tạo, kết nối điện ảnh với di sản, du lịch và quảng bá hình ảnh địa phương. Công viên cảng Nhà Rồng-Khánh Hội và định hướng hình thành các không gian văn hóa dọc hai bờ sông Sài Gòn được kỳ vọng tạo thêm điều kiện cho cộng đồng sáng tạo.

Bà Phạm Thị Thanh Hường, Trưởng Ban Văn hóa, Văn phòng UNESCO tại Việt Nam cho rằng, việc tham gia mạng lưới các thành phố điện ảnh của UNESCO mở ra cơ hội kết nối quốc tế về kinh nghiệm, công nghệ, nhân lực và thị trường. Thành phố có thể nghiên cứu các mô hình đồng sản xuất, qua đó thu hút thêm nguồn lực và kết nối với các nhóm sáng tạo quốc tế.

Theo đó, việc mở rộng không gian phát triển công nghiệp văn hóa không chỉ nằm ở đầu tư cơ sở vật chất mà còn ở việc hoàn thiện cơ chế, phát triển nhân lực, mở rộng môi trường sáng tạo và kết nối văn hóa với các lĩnh vực khác. Qua đó, tiềm năng văn hóa của địa phương từng bước chuyển hóa thành nguồn lực phát triển.

Mở rộng không gian, phát huy giá trị di sản

Tối 11/9, tại Hoàng thành Thăng Long, Ủy ban Nhân dân thành phố Hà Nội khai mạc Festival Thăng Long-Hà Nội lần thứ 2 năm 2026 với chủ đề “Dòng chảy di sản-Heritage Flow.”

Diễn ra đến ngày 20/9 tại nhiều không gian văn hóa, di sản tiêu biểu của Thủ đô, Festival có hơn 20 hoạt động văn hóa, nghệ thuật, du lịch, quy tụ hơn 3.000 nghệ sỹ, diễn viên và hơn 100 nghệ nhân, cộng đồng thực hành di sản.

Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân thành phố Hà Nội Vũ Thu Hà nhấn mạnh, truyền thống nghìn năm văn hiến và hệ thống di sản phong phú là nền tảng để văn hóa Thủ đô phát triển theo hướng “Văn hiến-Bản sắc-Sáng tạo-Hội nhập-Kết nối.”

Hoàng thành Thăng Long. (Ảnh: TTXVN phát)

Việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản cần được kết hợp hài hòa giữa truyền thống và hiện đại. Qua đó di sản được chuyển hóa thành “tài sản sống” và tạo động lực cho công nghiệp văn hóa phát triển.

Festival cũng mở rộng không gian giao lưu khi lần đầu có sự tham gia của nghệ sỹ, diễn viên đến từ Thành phố Hồ Chí Minh, thành phố Huế, Điện Biên, Đắk Lắk cùng các đoàn nghệ thuật, nhóm nhạc truyền thống của Hàn Quốc, Nhật Bản và Ấn Độ. Đây là dịp để các nghệ nhân, nghệ sỹ và cộng đồng thực hành di sản gặp gỡ, trao đổi, làm mới và lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống.

Để tăng cường kết nối các vùng văn hóa, ngày 6/9, tại phường Quy Nhơn, tỉnh Gia Lai, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với tỉnh Gia Lai khai mạc triển lãm “Không gian Du lịch, Văn hóa-Hội nhập và lan tỏa.”

16 tỉnh, thành phố tham gia đã giới thiệu di sản, cảnh quan, sản phẩm du lịch, nghề thủ công, ẩm thực và sản vật đặc trưng, qua đó tạo thêm cơ hội kết nối điểm đến và hợp tác phát triển.

Sau hợp nhất, Gia Lai có sự hội tụ của các giá trị văn hóa vùng núi, cao nguyên và biển, đảo, cùng nhiều di sản và tài nguyên đặc sắc. Những giá trị này chỉ thực sự trở thành động lực phát triển khi được tổ chức, kết nối, quảng bá và khai thác hiệu quả. Vì vậy, triển lãm không chỉ là nơi giới thiệu sản phẩm mà còn tạo không gian để các vùng văn hóa gặp gỡ, hình thành những ý tưởng hợp tác mới.

Các hoạt động cho thấy việc mở rộng không gian giao lưu, sáng tạo và kết nối đang tạo thêm điều kiện để di sản được bảo tồn, trao truyền và phát huy giá trị trong đời sống đương đại, gắn văn hóa với du lịch và các ngành công nghiệp văn hóa.

Lan tỏa giá trị văn hóa qua các lễ hội mùa Thu

Mùa Thu năm nay, nhiều địa phương tổ chức các lễ hội, sự kiện văn hóa gắn với bảo tồn di sản, phát huy giá trị truyền thống và quảng bá du lịch.

Tại Hải Phòng, Lễ hội Côn Sơn-Kiếp Bạc-Mùa Thu năm 2026 diễn ra từ ngày 26/9 đến 4/10 với các nghi lễ tưởng niệm Anh hùng dân tộc, Danh nhân văn hóa thế giới Nguyễn Trãi và Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn, cùng nhiều hoạt động văn hóa, nghệ thuật, trải nghiệm di sản, quảng bá du lịch, làng nghề và sản phẩm địa phương.

Khách tham quan trưng bày chuyên đề “Côn Sơn, Kiếp Bạc - Hành trình di sản thế giới.” (Ảnh: Mạnh Tú/TTXVN)

Điểm nhấn của lễ hội là công bố “Bộ nhận diện thương hiệu Di sản Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử-Vĩnh Nghiêm-Côn Sơn, Kiếp Bạc”. Đây là mùa lễ hội đầu tiên kể từ khi Quần thể được UNESCO ghi danh là Di sản Văn hóa Thế giới, đặt ra yêu cầu cao hơn trong bảo tồn, thực hành và phát huy giá trị di sản. Việc xây dựng bộ nhận diện được kỳ vọng góp phần đưa danh hiệu trở thành nguồn lực văn hóa, tăng cường quảng bá di sản tới công chúng và du khách trong nước, quốc tế, gắn bảo tồn với phát triển văn hóa, du lịch.

Tại Tuyên Quang, Lễ hội Thành Tuyên 2026 diễn ra từ ngày 19-25/9 với chuỗi hoạt động văn hóa, nghệ thuật, du lịch, thể thao, thương mại và trải nghiệm cộng đồng. Điểm nhấn là Đêm hội Thành Tuyên với chủ đề “Lung linh đêm hội trăng rằm,” cùng các chương trình dành cho thiếu nhi, diễn diễu mô hình đèn Trung thu và Festival Nông sản, OCOP làng nghề gắn với du lịch.

Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân tỉnh Tuyên Quang Đỗ Hùng Đức cho biết, thông qua lễ hội, tỉnh mong muốn phát huy các giá trị văn hóa, lịch sử, thiên nhiên, đồng thời tạo cơ hội để doanh nghiệp, nghệ nhân và người dân quảng bá sản phẩm, kết nối thị trường, nâng cao chất lượng dịch vụ và xây dựng sản phẩm du lịch mới. Tỉnh hướng tới đưa Lễ hội Thành Tuyên trở thành sản phẩm văn hóa du lịch đặc trưng, có thương hiệu và sức lan tỏa rộng hơn.

Việc mở rộng không gian văn hóa, khuyến khích sáng tạo và tăng cường kết nối đã và đang mở thêm cơ hội để các giá trị văn hóa được bảo tồn, phát huy và tham gia sâu hơn vào đời sống. Đây cũng là cách để các mục tiêu phát triển văn hóa theo Nghị quyết 80 được cụ thể hóa, tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của con người và xã hội./.