Một 'mỏ vàng' năng lượng tái tạo đang bị bỏ ngỏ ở Brazil

Ngành công nghiệp mía đường Brazil có tiềm năng sản xuất tới 41,4 tỷ m³ khí sinh học (biogas) mỗi năm, song hiện chưa tới 2% tiềm năng này được khai thác.

Báo cáo nhận định lĩnh vực mía đường là một trong những cơ hội lớn của Brazil để mở rộng sản xuất khí sinh học và khí sinh học tinh chế (biomethane). Các phụ phẩm từ quá trình chế biến mía có thể trở thành nguồn nguyên liệu dồi dào để sản xuất khí tái tạo phục vụ giao thông, công nghiệp và các mục đích năng lượng khác.

Brazil hiện có 345 nhà máy đường đang hoạt động, gần 92% tập trung tại khu vực Trung - Nam. Trong niên vụ 2024-2025, các nhà máy đã chế biến khoảng 680 triệu tấn mía, sản xuất 94 triệu tấn đường và 38 tỷ lít ethanol. Quá trình này đồng thời tạo ra khoảng 380 tỷ lít vinasse, một loại chất thải lỏng từ quá trình lên men.

Phần lớn vinasse hiện được đưa trở lại các cánh đồng mía để bổ sung kali, chất dinh dưỡng và chất hữu cơ cho đất. Tuy nhiên, theo MBCBrasil, vinasse có thể được kết hợp với các phụ phẩm khác như bã lọc và bã thu hoạch để sản xuất biogas và biomethane. Nhờ đó, ngành mía đường có thể tạo ra hơn 40 tỷ m³ biogas mỗi năm, trong khi phần lớn tiềm năng này vẫn chưa được khai thác.

Tiềm năng đặc biệt lớn tại bang São Paulo. Báo cáo ước tính sản lượng biomethane tại bang này có thể đạt 8,5-15,5 tỷ m³ mỗi năm, tùy loại nguyên liệu được sử dụng. Khoảng 60 nhà máy đường nằm cách đường ống khí đốt tự nhiên không quá 20 km, tạo điều kiện kết nối biomethane với hạ tầng hiện có để cung cấp cho khách hàng công nghiệp hoặc sử dụng làm nhiên liệu giao thông.

Thị trường này đã bắt đầu hình thành với các dự án biogas và biomethane tại Usina Cocal ở Narandiba, Raízen ở Guariba và São Martinho ở Pradópolis. Tính đến năm 2024, 4 dự án khác đang được triển khai. Một số dự án tương tự cũng đang được phát triển tại các doanh nghiệp mía đường - ethanol ở những bang khác, trong đó có Adecoagro tại bang Mato Grosso do Sul.

Một trong những hướng sử dụng đáng chú ý là thay thế khí đốt tự nhiên trong công nghiệp. Tại nhà máy phân bón của Yara ở Cubatão, bang São Paulo, biomethane sản xuất từ vinasse đang được sử dụng thay thế khí đốt tự nhiên hóa thạch trong sản xuất amoniac xanh và amoni nitrat.

Mô hình này cũng cho phép các nhà máy đường đưa biomethane vào mạng lưới khí đốt của São Paulo, từ đó cung cấp cho các khách hàng công nghiệp ở những khu vực khác trong bang.

Tiềm năng khí tái tạo của Brazil không chỉ đến từ ngành mía đường. Chất thải nông nghiệp và chế biến thực phẩm cũng có thể trở thành nguồn nguyên liệu cho sản xuất biogas. Công ty kinh doanh nông sản Louis Dreyfus Company đang xây dựng một nhà máy biogas tại cơ sở chế biến cam quýt ở Bebedouro, São Paulo. Nhà máy được thiết kế để sản xuất hơn 50.000 m³ biogas mỗi ngày từ nước thải chế biến cam quýt và theo doanh nghiệp này sẽ là cơ sở lớn nhất thế giới thuộc loại này, đồng thời giúp giảm hơn 20% lượng khí thải CO2 của khu công nghiệp.

Khung pháp lý của Brazil cũng đang tạo thêm động lực cho thị trường khí tái tạo. Luật Nhiên liệu của tương lai được ban hành năm 2024 thiết lập chương trình giảm phát thải khí nhà kính từ thị trường khí đốt tự nhiên thông qua việc sử dụng biomethane. Năm 2026, Hội đồng Chính sách năng lượng quốc gia Brazil đặt mục tiêu giảm 0,5% lượng phát thải, thông qua việc đưa biomethane vào cơ cấu tiêu thụ khí đốt tự nhiên.

Brazil cũng đã thiết lập cơ chế Chứng nhận nguồn gốc Biomethane (CGOB), trong đó mỗi chứng nhận đại diện cho 100 m³ biomethane được đưa vào lưới khí hoặc bán ra thị trường. Cơ chế này cho phép thuộc tính môi trường của biomethane được giao dịch độc lập với phân tử khí thực tế. Năm 2026, Cơ quan Dầu mỏ, Khí đốt tự nhiên và Nhiên liệu sinh học quốc gia Brazil (ANP) đã ban hành các quy định về mục tiêu biomethane và việc cấp CGOB, đưa cơ chế này vào giai đoạn triển khai.

Tuy nhiên, việc mở rộng sản xuất biomethane vẫn đối mặt với những rào cản về hạ tầng và chi phí. Mạng lưới đường ống khí đốt của Brazil hiện tập trung chủ yếu gần bờ biển, trong khi việc sử dụng biomethane trong vận tải hạng nặng đòi hỏi thêm hạ tầng tiếp nhiên liệu tại các khu vực nội địa.

Theo MBCBrasil, biomethane trong một số kịch bản vẫn có giá cao hơn khí tự nhiên nén (CNG) và dầu diesel. Do đó, các chính sách hỗ trợ có thể vẫn cần thiết để mở rộng thị trường và khai thác hiệu quả nguồn khí tái tạo từ ngành mía đường.