Vì sao M3 Lee nhanh chóng bị Sherman thay thế?

M3 Lee ra đời trong bối cảnh Mỹ cần gấp một xe tăng hạng trung có hỏa lực mạnh hơn các mẫu trước đó. Thiết kế này cho phép Mỹ đưa pháo 75 mm vào một xe tăng đang được phát triển trong thời gian ngắn.

Tuy nhiên, cách bố trí pháo chính trong thân xe tạo ra một hạn chế rất lớn. Pháo 75 mm chỉ có góc xoay ngang hạn chế.

Khi mục tiêu nằm ngoài vùng bắn, cả xe phải quay theo. Trong khi đó, pháo 37 mm trên tháp pháo có thể xoay 360 độ nhưng nhanh chóng không còn đủ mạnh trước những xe tăng được bảo vệ tốt hơn.

Mỹ hiểu rõ hạn chế này ngay từ khi M3 được phát triển. Một xe tăng mới mang tên T6 được nghiên cứu song song. Mục tiêu là đưa pháo 75 mm lên một tháp pháo xoay hoàn toàn.

Thiết kế mới tận dụng nhiều thành phần cơ khí của M3, gồm thân dưới, hệ thống truyền động, hệ thống treo và xích. Điều này giúp Mỹ rút ngắn thời gian phát triển thay vì phải bắt đầu một chương trình hoàn toàn mới.

T6 nhanh chóng chứng minh hướng thiết kế mới phù hợp hơn. Pháo chính được đặt trên tháp pháo có khả năng xoay toàn hướng.

Kíp xe có thể điều chỉnh hướng bắn mà không cần quay toàn bộ thân xe. Đây là thay đổi quan trọng đối với tác chiến chống tăng, đặc biệt khi phải đối phó với mục tiêu cơ động.

Đến năm 1941, T6 được tiêu chuẩn hóa thành M4 Medium Tank, sau này được biết đến rộng rãi với tên Sherman. M4 vẫn sử dụng nhiều nền tảng cơ khí của M3 nhưng có bố trí vũ khí hợp lý hơn. Pháo 75 mm trở thành vũ khí chính trên tháp pháo. Thiết kế này giúp Sherman linh hoạt hơn M3 trong việc lựa chọn hướng khai hỏa.

Một yếu tố khác thúc đẩy quá trình chuyển đổi là tốc độ phát triển của chiến tranh. M3 được thiết kế trong thời điểm Mỹ cần một giải pháp nhanh.

Nhưng khi xe tăng Đức ngày càng được cải tiến, những hạn chế của M3 trở nên rõ ràng hơn. Pháo 37 mm không còn giữ được vai trò chống tăng như kỳ vọng. Pháo 75 mm vẫn hữu ích, nhưng vị trí đặt trong thân xe khiến M3 khó phát huy đầy đủ khả năng của nó.

Điều đó không có nghĩa M3 Lee là một thiết kế thất bại. Ngược lại, M3 giúp Mỹ tích lũy kinh nghiệm về thiết kế, sản xuất và sử dụng xe tăng hạng trung trong giai đoạn đầu chiến tranh. Nó cũng cung cấp nền tảng kỹ thuật trực tiếp cho chương trình M4.

Quá trình này cho phép Mỹ chuyển từ một thiết kế khẩn cấp sang một mẫu xe tăng phù hợp hơn với yêu cầu chiến trường.

Sự thay thế vì vậy diễn ra không phải vì M3 hoàn toàn vô dụng. Vấn đề nằm ở chỗ Mỹ đã tìm được một thiết kế tốt hơn và có thể sản xuất nó với quy mô lớn.

M4 Sherman mang pháo chính trên tháp pháo xoay hoàn toàn, đồng thời kế thừa nhiều kinh nghiệm và thành phần từ M3.

M3 Lee vì thế chỉ giữ vai trò trong một khoảng thời gian tương đối ngắn. Nhưng khoảng thời gian đó rất quan trọng. Nó là cầu nối giữa những mẫu xe tăng hạng trung đầu tiên của Mỹ và Sherman.

Nếu M3 cho thấy Mỹ có thể nhanh chóng tạo ra một xe tăng mang pháo 75 mm, thì T6 và M4 cho thấy Mỹ đã biết cách đặt khẩu pháo đó vào một thiết kế hiệu quả hơn.

Sherman không xuất hiện từ con số 0. Nó được xây dựng trực tiếp từ những bài học của M3 Lee. Và chính sự chuyển đổi này đã tạo ra một trong những dòng xe tăng quan trọng nhất của Mỹ trong Thế chiến II.