Mùa hồng không hạt xuống nước

Những cây hồng không hạt sai trĩu quả từ lâu đã trở thành cây trồng chủ lực đem lại thu nhập ổn định cho nhiều hộ dân ở xã Bảo Hà.

Dẫn chúng tôi đi thăm khu vườn hồng sai trĩu quả đang mùa thu hoạch, ông Phạm Văn Long, thôn Bảo Hà, xã Bảo Hà vui mừng giới thiệu về thành quả gần 50 năm gây dựng trong ánh mắt lấp lánh niềm vui. Là người con đất Hưng Yên theo gia đình lên Lào Cai khai hoang từ những năm 60 của thế kỷ trước, cuộc đời ông Long gắn liền với bao thăng trầm của vùng kinh tế mới.

Ông Phạm Văn Long, thôn Bảo Hà đã có gần 50 năm trồng hồng không hạt ở xã Bảo Hà.

Cách đây gần 50 năm, sau khi hoàn thành nghĩa vụ quân sự trở về địa phương, thấy giống hồng không hạt được đồng bào trồng rải rác cho quả vừa sai, vừa thơm ngon, ông liền chủ động xin giống về trồng thử. Nhận thấy thổ nhưỡng và khí hậu nơi đây vô cùng phù hợp, ông quyết định nhân rộng ra toàn bộ diện tích vườn nhà.

“Quả hồng không có hạt nên cây được nhân giống bằng rễ. Mỗi khi làm cỏ chỉ cần bập vào rễ cây là cây sẽ lên mầm mới. Đến tháng Giêng, tháng Hai thì đem ra trồng. Cây hồng cũng là loài cây rất dễ tính, không đòi hỏi chăm sóc cầu kỳ. Hết mùa thu hoạch chỉ cần đốn tỉa, rồi bón phân định kỳ là năm sau lại tươi tốt”, ông Long chia sẻ bí quyết.

Vườn hồng trĩu quả của gia đình ông Long.

Đến nay, cơ ngơi của gia đình ông đã có gần 200 gốc hồng, trong đó hơn 100 gốc đang ở độ tuổi cho thu hoạch. Theo kinh nghiệm lâu năm của ông Long, tùy vào diễn biến thời tiết mỗi năm, một cây hồng trưởng thành có thể cho năng suất từ 1 tạ đến 2 tạ quả. Với mức giá bán buôn dao động từ 12.000 - 13.000 đồng/kg, nguồn thu từ vườn hồng đã giúp gia đình ông ổn định kinh tế, nuôi các con ăn học trưởng thành và vươn lên thành hộ có thu nhập khá trong thôn.

Ông Đỗ Khắc Hùng, thôn Tân An là hộ có kinh nghiệm lâu năm bán hồng ngâm ngon nhất vùng.

Chăm sóc cây đã khó, để những trái hồng trên cành biến thành món quà quê trứ danh lại đòi hỏi sự tỉ mỉ và cái tâm của người làm nghề. Rời vườn của ông Long, chúng tôi tìm đến gia đình ông Đỗ Khắc Hùng, ở thôn Tân An để tìm hiểu về bí quyết khiến loại quả này trở nên giòn ngọt, khiến thực khách săn đón tìm mua.

Theo ông Hùng, trước tiên khâu hái quả cần hết sức cẩn thận. Hồng phải được hái lúc chín ương - không quá non để tránh bị nhạt và chát, cũng không được quá già để quả giữ được độ giòn. Khi đưa xuống khỏi cây, quả phải được giữ gìn để không bị dập nát.

Hồng cần được hái khi còn ương và ngâm với nước lã trong 3 ngày 3 đêm để hết vị chát và giòn ngọt.

Hồng sau khi thu hái sẽ được ngâm hoàn toàn trong nước sạch, dân gian thường ưu tiên dùng nước giếng trong lành. Để đẩy nhanh quá trình khử nhựa chát và giúp quả giữ được độ giòn, ngọt đậm, một số hộ dân còn cho thêm một lượng phèn chua vừa đủ. “Quá trình ngâm đòi hỏi sự kiên nhẫn, phải ngâm đủ 3 ngày 3 đêm, thiếu 1 ngày là không ăn được, mà ngâm lâu quá 4 ngày trở đi là hồng sẽ bị hỏng. Khi ngâm phải đặt ở nơi khô ráo, thoáng mát và phải thay nước hàng ngày để tránh hiện tượng nước bị ôi chua”, ông Đỗ Khắc Hùng chia sẻ thêm.

Hồng không hạt Bảo Hà đã là sản phẩm OCOP 3 sao cấp tỉnh từ năm 2017.

Những quả hồng ngâm đạt chuẩn chất lượng cao phải là những trái khi gọt lớp vỏ ngoài ra vẫn giữ được phần thịt quả trắng ngà bên trong, không bị thâm dập. Khi thưởng thức, thực khách sẽ cảm nhận rõ lớp bột cát mịn màng, vị ngọt thanh mát hòa quyện cùng độ giòn sần sật khó quên.

Không chỉ dừng lại ở quy mô hộ gia đình, cây hồng không hạt đang trở thành mũi nhọn kinh tế quan trọng của địa phương. Trước đây, toàn xã Bảo Hà cũ có khoảng 140 ha trồng hồng, trong đó 100 ha đang cho thu hoạch. Sau quá trình sáp nhập, các khu vực tập trung nhiều diện tích hồng như thôn Tân An, Tân Thượng và Bảo Hà đã nâng tổng diện tích toàn vùng lên gần 300 ha, với gần 200 ha đang bước vào giai đoạn khai thác ổn định.

Những quả hồng không hạt được ngâm nước, bảo quản cẩn thận ở nơi thoáng mát, trong 3 ngày 3 đêm trước khi tới tay người tiêu dùng.

Trao đổi về định hướng phát triển loại cây trồng đặc sản này, ông Nguyễn Văn Thắng - Giám đốc Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Bảo Hà cho biết: Hồng không hạt là cây trồng truyền thống mang giá trị kinh tế cao và gắn đời sống văn hóa lâu đời của bà con nơi đây. Nhờ chất lượng vượt trội, sản phẩm đã vinh dự đạt chuẩn OCOP 3 sao cấp tỉnh. Thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia, chúng tôi đang tiếp tục hỗ trợ phân bón, cây giống và hướng dẫn kỹ thuật cấy tỉa cho người dân nhằm duy trì ổn định diện tích lẫn năng suất. Vùng sản xuất này không chỉ đáp ứng nhu cầu tiêu thụ dịp lễ hội tâm linh tại địa phương mà còn phục vụ nhu cầu mua sắm làm quà của du khách thập phương khi ghé thăm Bảo Hà.

Sự thành công của thương hiệu hồng không hạt Bảo Hà cho thấy tầm quan trọng của việc bảo tồn nguồn gen cây trồng bản địa gắn liền với chương trình "Mỗi xã một sản phẩm" (OCOP). Việc quy hoạch vùng trồng tập trung, chuẩn hóa quy trình kỹ thuật từ canh tác đến sơ chế, kết hợp cùng chiến lược khai thác không gian kinh tế du lịch tâm linh của xã Bảo Hà đã giúp địa phương tiêu thụ sản phẩm bền vững.

Hiện nay, mô hình phát triển cây hồng không hạt tại Bảo Hà không chỉ giải quyết hiệu quả bài toán tạo sinh kế, nâng cao thu nhập cho người dân, còn tạo động lực quan trọng thúc đẩy kinh tế - xã hội địa phương phát triển theo chiều sâu, bền vững và mang bản sắc riêng.