Muốn đi xa, hàng Việt phải vượt 'cửa ải xanh'

Chuỗi bán lẻ toàn cầu nâng chuẩn

Tại Hội thảo chuyên đề “Hàng tiêu dùng Việt thích ứng và bứt phá thị trường toàn cầu” chiều ngày 3/9 tại Tp.HCM, tiêu chuẩn xanh, truy xuất nguồn gốc và khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu được nhiều chuyên gia, doanh nghiệp quan tâm.

Hàng có tiêu chuẩn xanh, truy xuất nguồn gốc sẽ có khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Theo ông Đỗ Quốc Hưng - Quyền Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài, Bộ Công Thương, kinh tế thế giới đang tái cơ cấu sâu sắc khi chuỗi sản xuất dịch chuyển, chính sách thuế quan thay đổi và hàng rào kỹ thuật ngày càng cao. Việt Nam có lợi thế từ 17 FTA, nhưng doanh nghiệp phải nâng giá trị hàng hóa, tái cấu trúc vận hành, bảo đảm truy xuất nguồn gốc và đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững mới có thể khai thác tốt lợi thế này.

Tổng kim ngạch xuất khẩu năm 2025 đạt 475 tỷ USD, trong đó nhóm công nghệ, điện tử gần 165 tỷ USD. Bảy tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu đạt 319,53 tỷ USD, tăng 21,7% so với cùng kỳ. Riêng Tp.HCM đóng góp khoảng 25% GDP và 21% kim ngạch xuất khẩu cả nước; GRDP 6 tháng đầu năm tăng 8,55%, kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 95,99 tỷ USD.

Giá cạnh tranh chỉ là một phần. Nhà mua hàng còn quan tâm đến nguồn gốc nguyên liệu, quy trình sản xuất, mức phát thải carbon, khả năng truy xuất và trách nhiệm với người lao động.

Bà Võ Nguyên - Quản lý quan hệ công chúng Tập đoàn H&M Việt Nam cho biết các chuỗi bán lẻ quốc tế đang đặt ra lộ trình cụ thể đối với nhà cung cấp. H&M hướng tới mục tiêu giảm phát thải ròng bằng 0 vào năm 2040 và sử dụng 100% nguyên liệu tuần hoàn hoặc có nguồn gốc bền vững vào năm 2030.

Do hợp tác với các đơn vị cung ứng độc lập, H&M áp dụng tiêu chuẩn thẩm định dựa trên tính minh bạch dữ liệu nhà máy, đạo đức kinh doanh, quyền lợi người lao động và quy chuẩn bảo vệ môi trường. Những yêu cầu này đang dần trở thành điều kiện để hình thành quan hệ hợp tác lâu dài với các thương hiệu quốc tế.

Các nhà mua hàng quốc tế áp dụng tiêu chuẩn thẩm định dựa trên tính minh bạch dữ liệu nhà máy, đạo đức kinh doanh, quyền lợi người lao động và quy chuẩn bảo vệ môi trường.

Từ thực tế sản xuất trong nước, bà Trần Hoàng Phú Xuân - Tổng giám đốc Công ty Faslink Việt Nam cho biết doanh nghiệp đang áp dụng mô hình cung ứng trọn gói ODM, đồng thời nghiên cứu các nguyên vật liệu sinh thái như sợi bã cà phê, sợi sen giàu amino acid tự nhiên và công nghệ dệt may tuần hoàn RENU. Công nghệ RENU giúp giảm 59% phát thải CO2 và 47% lượng nước tiêu thụ. Faslink cũng chủ động đáp ứng các chứng chỉ quốc tế như GRS, Higg Index, OEKO-TEX, WRAP và từng bước tự chủ quy trình từ sợi đến dệt. Đây là nền tảng để đáp ứng quy tắc xuất xứ và khai thác tốt hơn các ưu đãi từ EVFTA, CPTPP.

Áp lực còn xuất hiện ở logistics. Ông Kevin Geneuglijk - Giám đốc phát triển kinh doanh Berkman Forwarding BV, Hà Lan cho biết doanh nghiệp xuất nhập khẩu đang chịu tác động từ biến động cước biển, thời gian vận chuyển kéo dài và Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon của thị trường châu Âu.

“Các nhà xuất khẩu cần gia tăng khả năng chống chịu thông qua mô hình vận tải đa phương thức kết hợp đường biển, đường sắt và đường bộ, tối ưu hóa kho ngoại quan và số hóa hệ thống giám sát lộ trình 24/7 tích hợp đo lường dấu chân carbon”, ông Kevin Geneuglijk khuyến nghị.

Rời gia công, tiến vào chuỗi giá trị

Theo Vụ Phát triển thị trường nước ngoài, doanh nghiệp cần giảm dần sự phụ thuộc vào gia công thuần túy, chủ động tái cấu trúc quy trình vận hành, tuân thủ quy chuẩn truy xuất nguồn gốc, phát triển bền vững và bám sát thị hiếu tiêu dùng để khai thác các kênh phân phối mới.

Nhà mua hàng rất quan tâm đến nguồn gốc nguyên liệu, quy trình sản xuất, mức phát thải carbon, khả năng truy xuất và trách nhiệm với người lao động.

Mạng lưới 17 FTA tiếp tục tạo lợi thế lớn cho hàng Việt. Nhưng ưu đãi thuế quan chỉ phát huy khi doanh nghiệp đáp ứng quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật và yêu cầu riêng của từng thị trường. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp tăng năng lực tự chủ nguyên liệu, thiết kế, công nghệ và quản trị chuỗi cung ứng.

Tp.HCM đặt mục tiêu tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu bình quân 10 - 11% mỗi năm giai đoạn 2026 - 2030, đồng thời nâng tỷ trọng xuất khẩu sang các khối đối tác FTA lên trên 75% vào năm 2030. Thành phố định hướng phát triển công nghiệp theo kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, hoàn thiện logistics liên vùng, hình thành Trung tâm tài chính quốc tế và Khu thương mại tự do gắn với mạng lưới cảng cạn ICD hiện đại.

Ở góc nhìn khu vực, ông Ang Yuit - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Singapore cho rằng doanh nghiệp cần nâng cao năng lực cạnh tranh trước sự dịch chuyển chuỗi cung ứng, chuẩn hóa dữ liệu truy xuất nguồn gốc và chuẩn bị các giải pháp để vượt qua những hàng rào kiểm định kỹ thuật ngày càng phức tạp.

“Kỳ vọng các chính sách kinh tế đối ngoại, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa xuất khẩu sẽ phát huy tác dụng, đồng thời định hình hướng đi vững chắc cho khối doanh nghiệp sản xuất trong việc chủ động chuyển đổi mô hình và đáp ứng tiêu chuẩn trong bối cảnh hội nhập và thị trường mới có nhiều biến động hiện nay”, ông Ang Yuit nhấn mạnh.

Các doanh nghiệp cần chủ động tái cấu trúc quy trình vận hành, tuân thủ quy chuẩn truy xuất nguồn gốc, phát triển bền vững và bám sát thị hiếu tiêu dùng để khai thác các kênh phân phối mới.

Từ yêu cầu của nhà mua hàng đến sự chuyển động của doanh nghiệp sản xuất và logistics, thị trường xuất khẩu đang hình thành một mặt bằng cạnh tranh mới. Chất lượng sản phẩm vẫn là nền tảng, trong khi nguồn gốc nguyên liệu, mức phát thải, dữ liệu truy xuất, khả năng giao hàng và trách nhiệm trong chuỗi cung ứng ngày càng quyết định khả năng duy trì thị trường.

Với doanh nghiệp Việt, 17 FTA đang mở rộng con đường ra thế giới. Để biến cơ hội thành giá trị thực, doanh nghiệp cần tiến sâu hơn vào các khâu tạo giá trị cao, làm chủ nguyên liệu, thiết kế, công nghệ, logistics và dữ liệu sản xuất.

Khi các mắt xích này được kết nối, hàng Việt sẽ có thêm khả năng nâng giá trị sản phẩm, đi sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu và giữ thị trường lâu dài. Chuẩn xanh đang dần trở thành tấm vé quan trọng để hàng Việt đi xa hơn.