Mỹ lần đầu triển khai tên lửa siêu vượt âm Dark Eagle tầm bắn 3.500km

Sở hữu tầm bắn vượt 3.500km, vũ khí này là bước tiến lịch sử nhằm phá vỡ các hệ thống phòng thủ tiên tiến.

Bước ngoặt lịch sử sau những đợt trì hoãn kéo dài

Vào ngày 18.3, trung tướng Frank Lozano, quan chức cấp cao phụ trách các chương trình tên lửa của Lục quân Mỹ, đã chia sẻ với hãng tin Bloomberg về việc lực lượng này chỉ còn cách thời điểm triển khai Vũ khí siêu vượt âm tầm xa (LRHW) vài tuần nữa. Hệ thống mang mật danh "Dark Eagle" (Đại bàng đen) này đánh dấu sự xuất hiện của tổ hợp tên lửa siêu vượt âm phóng từ mặt đất đầu tiên của Mỹ được đưa vào trực chiến, kết thúc chuỗi ngày chờ đợi sau nhiều lần trì hoãn kể từ năm 2023. Đây là một dự án trọng điểm, đã thu hút nguồn tài trợ khổng lồ lên tới hơn 12 tỉ USD kể từ năm 2018. Mục tiêu cốt lõi của chương trình là mang lại một năng lực tấn công đột phá, có khả năng tiêu diệt các mục tiêu giá trị cao ở khoảng cách cực xa trên chiến trường hiện đại. Lục quân Mỹ hiện đã khởi động các hoạt động tiếp nhận, bao gồm tích hợp hệ thống, đánh giá mức độ an toàn và hoàn thiện khả năng sẵn sàng chiến đấu ở cấp đơn vị, với dự kiến hoàn tất toàn bộ vào đầu năm 2026.

Lục quân Mỹ cuối cùng đã phóng thử tên lửa siêu vượt âm Dark Eagle từ bệ phóng di động - Ảnh: TWZ

Thực tế, quá trình phát triển của Dark Eagle không hề bằng phẳng. Cột mốc triển khai sắp tới diễn ra sau hàng loạt mục tiêu bị bỏ lỡ trong các năm tài khóa 2023 và 2025 do gặp phải những trở ngại kỹ thuật phức tạp trong khâu thử nghiệm. Dù vậy, đơn vị tác chiến đầu tiên hiện đã tiếp nhận các thiết bị bệ phóng cùng một phần số lượng tên lửa. Việc đạt được năng lực tác chiến toàn diện giờ đây chỉ còn phụ thuộc vào việc hoàn tất khâu bàn giao đạn tên lửa và tích hợp hệ thống cuối cùng. Đáng chú ý, Lục quân Mỹ vẫn giữ thẩm quyền đưa hệ thống này vào hoạt động ngay cả khi chưa hoàn tất toàn bộ quá trình đánh giá hiệu suất, cho thấy tính cấp bách của dự án trong bối cảnh địa chính trị hiện tại.

Cơ chế hoạt động và sức mạnh công nghệ tối tân

Hệ thống Dark Eagle là một tổ hợp tên lửa lướt tăng tốc phóng từ mặt đất mang tính cách mạng về mặt công nghệ vũ khí. Cấu trúc của khí tài này bao gồm một tầng đẩy tên lửa hai cấp kết hợp với Thân lướt siêu vượt âm chung (C-HGB). Sau khi được phóng lên độ cao cần thiết, phần thân lướt sẽ tách khỏi tầng đẩy và tự do di chuyển trong bầu khí quyển với tốc độ kinh hoàng vượt ngưỡng Mach 5 (6.200km/h). Điểm làm nên sự khác biệt cốt lõi của loại vũ khí này so với các dòng tên lửa đạn đạo truyền thống chính là quỹ đạo bay. Thay vì di chuyển theo một đường vòng cung parabol cố định rất dễ bị radar đối phương dự đoán, đầu đạn lướt siêu vượt âm duy trì khả năng cơ động liên tục ngay bên trong bầu khí quyển.

Cận cảnh tên lửa Dark Eagle được phóng trong vụ thử thành công đầu tiên - Ảnh: Bộ Quốc phòng Mỹ

Sự di chuyển linh hoạt ở tốc độ siêu vượt âm này làm giảm đáng kể tính dễ đoán của quỹ đạo, từ đó vô hiệu hóa hoặc làm phức tạp hóa nỗ lực đánh chặn của bất kỳ hệ thống phòng thủ tên lửa tiên tiến nào. Với tầm bắn hoạt động được xác nhận đạt ít nhất 3.500km, Dark Eagle cho phép Lục quân Mỹ bao phủ toàn bộ các mục tiêu ở cấp độ chiến trường khu vực. Khối lượng đầu đạn của tên lửa tương đối nhỏ, ước tính dưới 14kg, vì sức hủy diệt của nó chủ yếu đến từ động năng khổng lồ được tạo ra khi va chạm ở tốc độ cực cao. Tùy thuộc vào vị trí khai hỏa, thời gian từ khi bấm nút phóng đến khi đánh trúng mục tiêu tầm xa có thể diễn ra trong vòng chưa đầy 20 phút. Hệ thống này được thiết kế chuyên biệt để tiêu diệt các mục tiêu kiên cố hoặc đòi hỏi tính nhạy cảm về thời gian như các tổ hợp phòng không, trung tâm chỉ huy điều hành và các trận địa tên lửa của đối phương.

Cấu trúc chiến đấu linh hoạt và năng lực răn đe chiến lược

Mỗi khẩu đội Dark Eagle tiêu chuẩn được thiết kế để tối ưu hóa khả năng sống sót và tính cơ động trên chiến trường. Một khẩu đội bao gồm bốn xe phóng tự hành (TEL) được gắn trên hệ thống rơ-moóc chuyên dụng. Mỗi xe phóng mang theo hai quả tên lửa, tạo ra hỏa lực tổng cộng là tám quả đạn luôn trong trạng thái sẵn sàng rời bệ. Đi kèm với đó là một trung tâm chỉ huy điều hành khẩu đội cùng hàng loạt các phương tiện hỗ trợ liên quan. Cấu trúc tinh gọn này cho phép các đơn vị linh hoạt phân tán đội hình triển khai và di chuyển liên tục, giúp giảm thiểu tối đa nguy cơ bị tổn thương trước các đòn phản công rà quét của đối phương. Đơn vị đầu tiên được vinh dự giao trọng trách vận hành hệ thống là Tiểu đoàn 5, Trung đoàn Pháo dã chiến số 3 đóng quân tại Căn cứ Liên hợp Lewis-McChord (bang Washington, Mỹ). Đơn vị này đã miệt mài tiến hành các hoạt động huấn luyện làm quen với khí tài từ năm 2021 để chuẩn bị cho khoảnh khắc lịch sử này.

Hệ thống phóng thủy lực trên vũ khí siêu thanh tầm xa (LRHW) của quân đội Mỹ - Ảnh: Wikipedia

Lục quân Mỹ đang ấp ủ kế hoạch mở rộng hệ thống siêu vượt âm này trên quy mô lớn, tích hợp vào nhiều Lực lượng Đặc nhiệm Đa Vực nhằm hỗ trợ toàn diện các chiến dịch hỏa lực tầm xa. Các đội hình này được định hướng hoạt động trong những môi trường tác chiến đầy tranh chấp, đặc biệt là tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương chiến lược. Các khẩu đội tiếp theo dự kiến sẽ lần lượt ra mắt trong năm tài khóa 2026 và những năm tiếp theo. Mục tiêu chiến lược của việc triển khai này là tạo ra một năng lực tấn công răn đe mạnh mẽ nhằm xuyên thủng các hệ thống chống tiếp cận - chống xâm nhập khu vực (A2/AD). Việc sở hữu khả năng tấn công nhanh các mục tiêu trọng yếu mà không cần phải sử dụng đến vũ khí hạt nhân sẽ mang lại cho Mỹ những lợi thế chiến thuật to lớn.

Tiến trình thử nghiệm và rào cản trong khâu sản xuất

Quá trình phát triển Dark Eagle đã phải đối mặt với nhiều gián đoạn nghiêm trọng. Các đợt thử nghiệm thường xuyên bị hủy bỏ hoặc thất bại do các vấn đề liên quan đến bệ phóng và trình tự kích hoạt. Nhiều cuộc thử nghiệm được lên kế hoạch trong năm 2022 và 2023 đã không thể diễn ra do lỗi trước khi cất cánh, góp phần đẩy lùi thời điểm triển khai ban đầu. Tuy nhiên, những tín hiệu tích cực đã xuất hiện sau các cuộc thử nghiệm bay toàn trình thành công vào tháng 6 và tháng 12.2024. Những đợt phóng này đã chứng minh khả năng tích hợp hệ thống hoàn chỉnh, với việc tên lửa di chuyển hơn 3.200km và giải phóng thành công thân lướt theo đúng thiết kế. Mặc dù đạt được kết quả khả quan, giới chức quân sự cho biết dữ liệu thu thập được vẫn chưa đủ để đánh giá toàn diện tính hiệu quả tác chiến, với các dự báo mở rộng đến tận năm 2027 cho một bản đánh giá đầy đủ. Do đó, việc Lục quân song song tiến hành triển khai và thử nghiệm cho thấy sự quyết tâm ưu tiên đưa vũ khí vào thực chiến trước, sau đó mới tinh chỉnh hiệu suất.

Lục quân Mỹ thử nghiệm tên lửa siêu vượt âm Dark Eagle - Video: Defence Simplified

Bên cạnh các thách thức kỹ thuật, rào cản sản xuất đang là bài toán đau đầu đối với nhà thầu Lockheed Martin và Lục quân Mỹ. Quá trình chế tạo tên lửa bị hạn chế bởi tính chất phức tạp của công nghệ, nơi khâu lắp ráp chưa được tự động hóa hoàn toàn và đòi hỏi sự can thiệp thủ công ở nhiều thành phần cốt lõi. Tên lửa siêu vượt âm yêu cầu các vật liệu đặc chủng có khả năng chịu đựng mức nhiệt độ lên tới gần 1.650 độ C sinh ra từ ma sát trong quá trình bay, làm tăng độ khó sản xuất và khắt khe hóa quy trình kiểm soát chất lượng. Tốc độ sản xuất ban đầu vô cùng ốm yếu, chỉ đạt khoảng một quả tên lửa mỗi tháng, với kỳ vọng sẽ nâng lên hai quả trong tương lai. Mỗi quả tên lửa có chi phí ước tính lên tới 41 triệu USD dựa trên các dự báo trước đây, và con số thực tế trong giai đoạn đầu dự kiến sẽ còn cao hơn do sản lượng thấp. Việc thường xuyên phải kiểm tra và làm lại do phát hiện lỗi trong quá trình lắp ráp đang cản trở nỗ lực mở rộng quy mô sản xuất, vốn là yếu tố sống còn để duy trì kho dự trữ đạn dược cho các cuộc xung đột kéo dài.

Cán cân quyền lực và sự hợp tác liên quân

Trên bình diện chiến lược toàn cầu, Mỹ thẳng thắn thừa nhận đang tụt hậu so với Trung Quốc và Nga trong lĩnh vực vũ khí siêu vượt âm thực chiến. Cả hai cường quốc đối thủ đều đã đưa các hệ thống tương tự vào trực chiến, và trong trường hợp của Nga, vũ khí siêu vượt âm thậm chí đã được sử dụng thực tế trong các chiến dịch tại Ukraine. Khoảng cách năng lực này chính là động lực mạnh mẽ thúc đẩy Lầu Năm Góc tăng tốc đầu tư và ưu tiên rót ngân sách cho các chương trình phát triển tốc độ cao. Vũ khí siêu vượt âm được xem là bài toán khó giải đối với mọi mạng lưới phòng thủ hiện tại nhờ tốc độ chóng mặt, khả năng cơ động linh hoạt và việc rút ngắn đáng kể khung thời gian cảnh báo.

Một khẩu đội Dark Eagle bao gồm bốn bệ phóng cơ động dựng thẳng (TEL) đặt trên rơ-moóc, mỗi bệ mang hai tên lửa siêu vượt âm, tổng cộng tám đạn sẵn sàng chiến đấu, đi kèm trung tâm điều hành khẩu đội và các phương tiện hỗ trợ liên quan - Ảnh: Lục quân Mỹ

Để tối ưu hóa nguồn lực và thời gian, hệ thống Dark Eagle được phát triển như một phần của nỗ lực hợp tác liên quân binh chủng chặt chẽ với Hải quân Mỹ. Lực lượng Hải quân đang có kế hoạch triển khai một biến thể tương tự trên các tàu khu trục tàng hình lớp Zumwalt và hạm đội tàu ngầm tấn công lớp Virginia thông qua chương trình Tấn công Nhanh Thông thường. Việc dùng chung kiến trúc Thân lướt và Tầng đẩy giúp tích hợp chéo giữa các quân chủng một cách trơn tru. Cách tiếp cận chung này được kỳ vọng sẽ giúp giảm thiểu chi phí nghiên cứu và đẩy nhanh tiến độ đưa vũ khí ra chiến trường. Tuy nhiên, giới phân tích nhận định rằng sức mạnh thực sự của "Đại bàng đen" sẽ phụ thuộc phần lớn vào khả năng kết nối nhịp nhàng với các mạng lưới chỉ thị mục tiêu, sự an toàn của các đơn vị phóng trước hỏa lực phản kích, và quy mô mua sắm đủ lớn để duy trì sức ép chiến lược trong dài hạn.

Hoàng Vũ