Mỳ Quảng – Di sản sống, giá trị mới

Câu hỏi này cũng là chủ đề trọng tâm được đặt ra tại Hội thảo "Mỳ Quảng - Tinh hoa ẩm thực xứ Quảng trong phát triển du lịch và kinh tế địa phương" do Hiệp hội Văn hóa Ẩm thực thành phố Đà Nẵng (DCCA) tổ chức vừa qua.

Từ di sản sống đến thương hiệu văn hóa

Tại Hội thảo, các nhà nghiên cứu, chuyên gia văn hóa, chuyên gia ẩm thực, đầu bếp và doanh nghiệp đã tập trung trao đổi về định hướng bảo tồn, phát triển, nâng tầm thương hiệu mỳ Quảng gắn với du lịch và kinh tế sáng tạo.

Các ý kiến cho rằng, cần chú trọng chuẩn hóa chất lượng, bảo tồn bản sắc mỳ Quảng gắn với phát triển du lịch; kết nối làng nghề, nhà hàng, quán ăn, doanh nghiệp F&B và chính quyền địa phương; xây dựng lộ trình đưa “Ngày hội văn hóa mỳ Quảng” thành lễ hội ẩm thực đặc trưng tổ chức hằng năm; phát triển chuỗi giá trị mỳ Quảng, hướng đến xuất khẩu...

Mỳ Quảng không chỉ là món ăn đơn lẻ mà còn là sản phẩm kinh tế văn hóa cốt lõi góp phần định vị Đà Nẵng trở thành trung tâm ẩm thực, du lịch và đổi mới sáng tạo văn hóa của khu vực miền Trung

Trong đó, đáng chú ý là những góp ý cho dự thảo “Đề án bảo tồn và phát triển thương hiệu mỳ Quảng gắn với Ngày hội văn hóa mỳ Quảng thường niên giai đoạn 2027 - 2035” do DCCA đề xuất. Theo dự kiến, Sở VHTTDL Đà Nẵng là cơ quan chủ trì tham mưu, hoàn thiện hồ sơ, lấy ý kiến các cơ quan liên quan và trình UBND thành phố trong thời gian tới.

Với chủ đề định vị chiến lược “Mỳ Quảng - Di sản sống, giá trị mới”, Đề án gồm 12 chương trình chiến lược, triển khai theo ba giai đoạn: xây dựng nền tảng và thí điểm trong giai đoạn 2027 - 2029; mở rộng hệ sinh thái trong giai đoạn 2030 - 2032; quốc tế hóa và củng cố tính bền vững trong giai đoạn 2033 - 2035.

Đề án đặt tầm nhìn đến năm 2035, mỳ Quảng trở thành biểu tượng ẩm thực đặc trưng của Đà Nẵng, được quản trị như một “di sản sống” và một sản phẩm kinh tế văn hóa cốt lõi. 

Đề án phát triển thương hiệu mỳ Quảng Đà Nẵng giai đoạn 2027 - 2035

Ông Lý Đình Quân, Chủ tịch DCCA cho biết, Đề án xác lập phương thức tiếp cận mới: chuyển dịch từ mô hình quảng bá một sản phẩm ẩm thực đơn lẻ sang mô hình quản trị hệ sinh thái chuỗi giá trị liên ngành. Trong mô hình này, mỳ Quảng được xem xét đồng thời dưới các góc độ di sản văn hóa phi vật thể, sản phẩm du lịch, tài sản trí tuệ, ngành hàng nông nghiệp - thực phẩm, không gian khởi nghiệp và phương tiện truyền thông thương hiệu địa phương.

Khái niệm “di sản sống” trong Đề án được hiểu là giá trị văn hóa phi vật thể do cộng đồng chủ thể liên tục thực hành, trao truyền, thích nghi và sáng tạo qua các thế hệ. Cách tiếp cận này không đồng nhất mỳ Quảng với một công thức duy nhất; ngược lại, Đề án bảo vệ tri thức dân gian, kỹ thuật, nguyên liệu, câu chuyện và nguyên tắc cốt lõi, đồng thời tạo không gian có kiểm soát cho các biến thể địa phương và hoạt động đổi mới sáng tạo, bảo đảm không làm biến dạng bản sắc văn hóa.

Lễ hội mỳ Quảng thường niên đóng vai trò là động lực kích hoạt thị trường, truyền thông và trải nghiệm du lịch; trong khi đó, hệ thống quản trị thương hiệu, bộ tiêu chuẩn chất lượng đồng bộ, cơ sở dữ liệu, cơ chế bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và chuỗi cung ứng bền vững mới là mục tiêu cốt lõi quyết định giá trị dài hạn của Đề án.

Xây dựng thương hiệu từ cộng đồng

Đề án cũng nhấn mạnh lấy tri thức cộng đồng làm gốc, lấy công nghệ làm cánh, lấy tiêu chuẩn chất lượng làm thước đo và lấy lợi ích bền vững của người nông dân, nghệ nhân, hộ kinh doanh và doanh nghiệp làm trung tâm. Nhà nước thực hiện vai trò kiến tạo, ban hành quy chế, kiểm soát chất lượng và bảo đảm lợi ích công; hiệp hội, doanh nghiệp, cơ sở đào tạo và cộng đồng thực hiện vai trò vận hành, đầu tư, xã hội hóa và tạo sản phẩm.

Mỳ Quảng có mức độ nhận biết cao, gắn trực tiếp với lịch sử cư trú, sinh hoạt, sản xuất và văn hóa tiếp đãi của cộng đồng xứ Quảng. Sau khi không gian thành phố Đà Nẵng được mở rộng, chuỗi giá trị của món ăn có điều kiện được tổ chức đầy đủ hơn, từ vùng nguyên liệu và làng nghề đến trung tâm dịch vụ, du lịch, cảng biển, sân bay và thị trường quốc tế.

Tuy nhiên, thương hiệu hiện phát triển phân tán; chất lượng và trải nghiệm chưa đồng đều; dữ liệu cơ sở, nghệ nhân và chuỗi nguyên liệu chưa được tổ chức thành hệ thống; quyền sở hữu trí tuệ chưa có kiến trúc quản trị thống nhất; hoạt động lễ hội, xúc tiến và hỗ trợ doanh nghiệp chưa được đặt trong một chương trình dài hạn. Đây là khoảng trống thực tiễn cần được giải quyết bằng một đề án liên ngành, có đầu mối điều phối và sản phẩm đầu ra cụ thể.

Nghệ nhân trình diễn cách tráng mỳ Quảng

Văn hóa làm gốc, du lịch làm cầu nối

Đà Nẵng có lợi thế về hệ thống cơ sở lưu trú, nhà hàng, điểm đến, sự kiện quốc tế, cơ sở đào tạo, tổ chức khoa học và công nghệ, doanh nghiệp công nghệ và mạng lưới khởi nghiệp. Khi được liên kết bằng tiêu chuẩn, dữ liệu và cơ chế quản trị thống nhất, các nguồn lực này có thể hỗ trợ mỳ Quảng trở thành một sản phẩm kinh tế văn hóa có sức cạnh tranh cao.

Du khách nước ngoài trải nghiệm cách tráng mỳ Quảng tại một lò mỳ địa phương

Mỳ Quảng là một thực hành ẩm thực có khả năng tích hợp nhiều lớp giá trị như: tri thức chế biến, nguồn nguyên liệu nông nghiệp, nghề làm bánh, kỹ thuật gia truyền, ký ức gia đình, không gian làng quê và đô thị, hoạt động kinh doanh, trải nghiệm du lịch, thiết kế, truyền thông và sáng tạo sản phẩm. 

Tính đa lớp này cho phép thành phố Đà Nẵng phát triển mỳ Quảng không chỉ như một món ăn tại chỗ, mà còn như một hệ sinh thái sản phẩm - dịch vụ - nội dung có khả năng tạo giá trị gia tăng.

Trải nghiệm cách xắt sợi mỳ Quảng

Nhiều ý kiến đặt ra câu hỏi: Làm sao để mỳ Quảng không chỉ là món ăn mà còn trở thành giá trị di sản, qua đó góp phần quảng bá vẻ đẹp vùng đất và con người xứ Quảng?

Cùng với đó là những đề xuất để “di sản” mỳ Quảng tiếp tục sống với những giá trị mới, sáng tạo. Nhiều ý kiến cho rằng, cần xây dựng cơ sở dữ liệu về nghệ nhân, gia đình làm mỳ Quảng lâu năm, cơ sở chế biến và những địa bàn còn lưu giữ, trao truyền nghề. Qua đó, phát huy mỳ Quảng thành một trải nghiệm văn hóa ẩm thực đặc trưng của Đà Nẵng.

“Để mỳ Quảng trở thành một sản phẩm văn hóa, du lịch đặc trưng, một thương hiệu ẩm thực có giá trị, có khả năng vươn xa, trước hết phải giữ được cái gốc. Giữ câu chuyện văn hóa, tri thức của người xưa, bàn tay của nghệ nhân, nguyên liệu bản địa và những giá trị được trao truyền qua nhiều thế hệ không có nghĩa là đứng yên. Mỳ Quảng cần được tiếp tục nâng cao chất lượng, đổi mới cách kể chuyện, xây dựng thương hiệu và kết nối mạnh mẽ hơn với du lịch, công nghệ và thị trường”, ông Lý Đình Quân, Chủ tịch DCCA chia sẻ.