Mỹ Sơn và WWF mở hướng bảo tồn di sản từ phục hồi rừng

Đại diện BQL Mỹ Sơn làm việc với WWF-Việt Nam và các chuyên gia về giải pháp phục hồi rừng, bảo vệ di sản ngày 20.10. Ảnh: BQL Mỹ Sơn

Nội dung trao đổi đặt việc bảo vệ rừng trong quan hệ trực tiếp với gìn giữ quần thể kiến trúc Chăm, đồng thời tính đến sinh kế người dân và nguồn lực quản lý lâu dài.

Rừng là lá chắn tự nhiên của khu đền tháp

Theo Ban Quản lý, Khu bảo vệ cảnh quan di tích lịch sử văn hóa Mỹ Sơn rộng 1.160,05 ha, trong đó 1.115,68 ha đất lâm nghiệp, chủ yếu là rừng đặc dụng. Thung lũng lòng chảo tương đối khép kín, thảm rừng thường xanh bao quanh đền tháp có vai trò điều tiết dòng chảy, giảm xói mòn, sạt lở tại khu vực di tích. Cuộc làm việc nhấn mạnh bảo tồn các công trình gạch cổ không thể tách khỏi bảo vệ cảnh quan và thảm thực vật.

Ngày 23.9.2026, UBND thành phố Đà Nẵng ban hành Quyết định 4326/QĐ-UBND giao BQL Mỹ Sơn thực hiện đầy đủ chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của chủ rừng.

Theo đơn vị, giai đoạn 2021–2026 rừng và cảnh quan cơ bản ổn định, không xảy ra phá rừng quy mô lớn; công tác tuần tra được duy trì hai đợt mỗi tuần. Năm 2026, cộng đồng bảo vệ rừng Nhuận Sơn gồm 34 hộ nhận khoán 1.011,38 ha rừng; năm 2025 và chín tháng đầu năm 2026 không xảy ra cháy rừng.

Hoạt động giám sát bằng bẫy ảnh động vật. Ảnh: BQL Mỹ Sơn

Theo kết quả điều tra, khảo sát đa dạng sinh học được BQL Mỹ Sơn tổng hợp, Khu bảo vệ cảnh quan Mỹ Sơn ghi nhận 238 loài thực vật có mạch (nhóm thực vật có hệ thống mô dẫn vận chuyển nước và chất dinh dưỡng trong cây) cùng 607 loài động vật, trong đó có nhiều loài quý hiếm.

Đợt giám sát bằng 30 bẫy ảnh từ tháng 12.2025 đến tháng 1.2026 ghi nhận 27 loài thú và chim mặt đất. Những dữ liệu này làm rõ thêm chức năng sinh thái của vùng rừng bao quanh một di sản vốn được biết đến trước hết qua kiến trúc và lịch sử Champa.

Tuy nhiên, đơn vị nhìn nhận còn thiếu nhân lực chuyên sâu về lâm sinh, ứng dụng hệ thống thông tin địa lý (GIS) để xây dựng bản đồ số, theo dõi biến động tài nguyên rừng và hỗ trợ quản lý, bảo vệ cảnh quan di sản Mỹ Sơn và giám sát đa dạng sinh học; nguồn kinh phí cho các nhiệm vụ phát triển rừng trong phương án quản lý giai đoạn 2024–2030 chưa được bố trí đầy đủ. Đây là một nội dung đặt ra nhu cầu hợp tác kỹ thuật với các tổ chức bảo tồn.

Hướng hợp tác từ phục hồi rừng đến sinh kế

Với khoảng 35ha rừng trồng keo của người dân tại khu vực đầu nguồn hồ Thạch Bàn, các chuyên gia gợi mở giải pháp chuyển đổi từng bước sang cây bản địa lâu năm, kết hợp cơ chế chia sẻ lợi ích thay vì chỉ xử lý bằng thu hồi đất. Một số diện tích phù hợp có thể nghiên cứu chứng chỉ quản lý rừng bền vững, nhằm kết nối mục tiêu phục hồi sinh thái với lợi ích sản xuất của cộng đồng.

Thảm rừng trong thung lũng Mỹ Sơn góp phần duy trì cảnh quan và điều tiết các tác động tự nhiên đối với quần thể đền tháp

Hai bên cũng trao đổi về khả năng lập hồ sơ OECM – biện pháp bảo tồn hiệu quả theo khu vực ngoài hệ thống khu bảo tồn – để ghi nhận kết quả bảo tồn đa dạng sinh học tại không gian di sản văn hóa.

Các nội dung hỗ trợ dự kiến gồm tập huấn đặt bẫy ảnh, giám sát định kỳ, chuyển giao phần mềm, kiểm tra danh lục loài và chuẩn hóa dữ liệu. Đây mới là hướng hoàn thiện hồ sơ, chưa phải quyết định công nhận OECM.

Khả năng xây dựng dự án tín chỉ các-bon rừng trên diện tích hơn 1.000ha cũng được nêu như một hướng nghiên cứu huy động nguồn lực. Ban Quản lý dự kiến tham dự tập huấn đầu tháng 11.2026, đồng thời rà soát dữ liệu chuyển nhóm chuyên gia đối soát. Việc nghiên cứu tiềm năng không đồng nghĩa Mỹ Sơn đã được cấp tín chỉ hoặc có nguồn thu các-bon.

Về lâu dài, BQL Mỹ Sơn đề xuất WWF hỗ trợ phục hồi rừng và loài ưu tiên, giám sát đa dạng sinh học, du lịch sinh thái có trách nhiệm, sinh kế cộng đồng và năng lực nhân sự; hướng đến kế hoạch hợp tác giai đoạn đầu ba năm, làm cơ sở xem xét ký kết văn bản ghi nhớ.

Cuộc làm việc mở ra triển vọng một cách tiếp cận bảo tồn liên ngành: giữ di tích, giữ cảnh quan và duy trì lợi ích chính đáng của những người đang cùng bảo vệ rừng. Kết quả thực tế sẽ phụ thuộc vào kế hoạch, nguồn lực và các bước triển khai cụ thể trong thời gian tới.