Nâng cao giá trị gia tăng từ chế biến sâu

Nguồn tài nguyên khoáng sản phong phú, đặc biệt, trữ lượng apatit lớn nhất khu vực Đông Nam Á cùng các mỏ đồng, sắt quy mô lớn, nhiều năm qua, ngành công nghiệp khai khoáng đã đóng góp đáng kể vào ngân sách Nhà nước của tỉnh.

Trước yêu cầu phát triển trong thời kỳ mới, Lào Cai xác định giảm dần tỷ trọng khai khoáng thuần túy, nâng cao tỷ trọng chế biến sâu để giữ lại giá trị thặng dư cao nhất ngay trên địa bàn. Cơ cấu sản xuất công nghiệp của tỉnh đã ghi nhận sự thay đổi rõ nét: công nghiệp chế biến đã chiếm trên 76%, trong khi ngành khai khoáng giảm còn 5,5%.

Hiện nay, toàn tỉnh duy trì vận hành 18 nhà máy hóa chất và chế biến sâu khoáng sản. Sự chuyển dịch xác lập vị thế của Lào Cai như một trung tâm luyện kim, hóa chất quy mô lớn tại khu vực Trung du và miền núi Bắc Bộ. Tuy nhiên, ngành công nghiệp nặng cũng đối mặt với nhiều khó khăn, nhất là tình trạng suy giảm nguồn quặng giàu, cấu trúc địa chất phức tạp và hiện tượng đứt gãy cục bộ chuỗi cung ứng nguyên liệu đầu vào cho các tổ hợp chế biến.

Trước thách thức đó, tỉnh chỉ đạo xử lý vướng mắc theo phương châm 4 rõ (rõ người, rõ việc, rõ tiến độ, rõ trách nhiệm); rà soát các thủ tục cấp phép khai trường, tháo gỡ "nút thắt" pháp lý nhằm bảo đảm nguồn nguyên liệu ổn định cho các nhà máy. Về phía doanh nghiệp, việc thích ứng và đầu tư công nghệ được xác định là hướng đi sống còn.

Để giải quyết bài toán sụt giảm sản lượng quặng tuyển, đơn vị cũng chủ động đàm phán đa dạng hóa nguồn quặng ngoài và tiến hành tinh gọn bộ máy, tập trung nguồn lực sản xuất.

Song song với công nghiệp khoáng sản, công nghiệp chế biến nông - lâm sản và dược liệu đang được tỉnh định vị là mũi nhọn kinh tế quan trọng.

Nhằm chấm dứt tình trạng xuất khẩu thô phụ thuộc vào thị trường biên mậu, HĐND tỉnh đã ban hành Nghị quyết số 21/2025/NQ-HĐND quy định nhiều chính sách trợ lực cụ thể: Hỗ trợ 50% chi phí (tối đa 500 triệu đồng) cho các dự án chế biến chè; hỗ trợ tối đa 200 triệu đồng cho bảo quản sau thu hoạch đối với cây ăn quả; hỗ trợ 30% kinh phí (tối đa 3 tỷ đồng) xây dựng cơ sở hạ tầng, kho bảo quản và xử lý chất thải trong chế biến thủy sản.

Đặc biệt, thực hiện Nghị quyết số 48-NQ/TU ngày 3/2/2026 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về phát triển dược liệu chiến lược giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2050, Sở Nông nghiệp và Môi trường đang tham mưu cơ chế đặc thù hỗ trợ tối đa lên đến 10 tỷ đồng cho dự án xây dựng cơ sở chế biến dược liệu đạt chuẩn GMP.

Những chính sách đang phát huy hiệu quả thực tế thông qua các dự án như Nhà máy chế biến rau quả xuất khẩu Mường Khương, Nhà máy chế biến quế hữu cơ Bảo Thắng và hệ thống chế biến chè chất lượng cao, giúp liên kết chặt chẽ vùng nguyên liệu với chuỗi tiêu thụ.

Để đón đầu dòng vốn đầu tư chất lượng cao, Lào Cai quy hoạch 20 khu công nghiệp và 50 cụm công nghiệp gắn liền với hạ tầng giao thông đồng bộ. Tỉnh đặt mục tiêu tạo lập ít nhất 500 ha mặt bằng sạch ngay trong năm 2026, đồng thời đẩy nhanh tiến độ các dự án trọng điểm như Khu Công nghiệp Bản Qua, Khu Công nghiệp Võ Lao; từng bước thí điểm chuyển đổi Khu Công nghiệp Tằng Loỏng sang mô hình sinh thái, kinh tế tuần hoàn.

Chủ trương chuyển dịch từ khai khoáng, sơ chế thô sang chế biến sâu khoáng sản và nông - lâm sản với công nghệ cao là định hướng đúng đắn, phản ánh quyết tâm chính trị của Đảng bộ và chính quyền tỉnh để đưa chuỗi giá trị từ chế biến sâu trở thành động lực then chốt, bảo đảm cho kinh tế địa phương phát triển nhanh và bền vững.