Nâng cấp 2.801km cao tốc phân kỳ: Chính phủ thúc tiến độ hoàn thiện hạ tầng

Văn phòng Chính phủ vừa ban hành thông báo kết luận của Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc liên quan đến việc đầu tư nâng cấp, hoàn thiện các tuyến đường bộ cao tốc đã được triển khai theo quy mô phân kỳ. Đây là bước đi chiến lược nhằm chuẩn hóa hệ thống hạ tầng giao thông quốc gia theo các tiêu chuẩn kỹ thuật mới nhất.

Thực trạng 2.801km cao tốc đang khai thác phân kỳ

Theo báo cáo từ các cơ quan chức năng, tính đến thời điểm hiện tại, mạng lưới đường bộ cao tốc trên cả nước đã đưa vào khai thác đạt mốc 3.345km. Tuy nhiên, một tỷ trọng lớn trong số này vẫn đang vận hành dưới hình thức phân kỳ đầu tư, chưa đạt tiêu chuẩn hoàn chỉnh của một tuyến cao tốc hiện đại.

Cụ thể, cả nước hiện còn khoảng 2.801km cao tốc đang khai thác phân kỳ. Trong đó, có 653km cao tốc chỉ đạt quy mô 2 làn xe và 2.148km cao tốc 4 làn xe hạn chế. Những tuyến đường này mặc dù đã góp phần quan trọng vào việc kết nối liên vùng nhưng hiện đang bộc lộ nhiều hạn chế về năng lực thông hành.

Chính phủ yêu cầu sớm nghiên cứu phương án nâng cấp các tuyến cao tốc đầu tư theo quy mô phân kỳ. Nguồn ảnh: Báo Chính phủ

Việc duy trì quy mô phân kỳ trong thời gian dài đã dẫn đến tình trạng các tuyến đường chưa đáp ứng đầy đủ Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về đường bộ cao tốc. Điều này không chỉ tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông mà còn gây ra hiện tượng ùn tắc cục bộ tại các đoạn thắt nút cổ chai, ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế của toàn hành lang vận tải.

Mục tiêu chiến lược 5.000km cao tốc vào năm 2030

Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đã xác định phát triển hạ tầng là một trong ba đột phá chiến lược. Mục tiêu cụ thể là đến năm 2030, Việt Nam phải đưa vào khai thác trên 5.000km đường bộ cao tốc hoàn chỉnh. Để đạt được con số này, việc nâng cấp các đoạn tuyến hiện hữu là nhiệm vụ ưu tiên hàng đầu.

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng trước đó đã có chỉ đạo rõ ràng về việc tập trung nguồn lực để mở rộng các tuyến cao tốc 2 làn xe. Sau đó, lộ trình sẽ tiếp tục thực hiện với các tuyến 4 làn xe hạn chế, với trọng tâm ưu tiên là trục cao tốc Bắc - Nam phía Đông. Đây được xem là mạch máu giao thông quan trọng nhất, cần được tiêu chuẩn hóa sớm nhất để phát huy tối đa lợi thế kinh tế dọc trục.

Cơ chế vốn và giải pháp kỹ thuật tối ưu

Để hiện thực hóa kế hoạch nâng cấp quy mô lớn này, Chính phủ giao Bộ Xây dựng phối hợp với Bộ Tài chính nghiên cứu các cơ chế tài chính linh hoạt. Bên cạnh nguồn vốn ngân sách Nhà nước theo kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030, các bộ ngành cần xây dựng chính sách thu hút vốn ngoài ngân sách (PPP) nhằm giảm áp lực cho tài chính công.

Về mặt kỹ thuật, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc lưu ý các đơn vị tư vấn và cơ quan thẩm định phải tính toán kỹ lưỡng các giải pháp đối với những công trình phức tạp như cầu cạn và hầm. Mục tiêu là phải hạn chế tối đa tác động tiêu cực đến môi trường và sinh kế của người dân, đồng thời đảm bảo tính bền vững trước các hiện tượng thiên tai, lũ lụt.

Yêu cầu 12 địa phương báo cáo trước ngày 22/6/2026

Nhằm đảm bảo tính đồng bộ giữa quy hoạch quốc gia và thực tiễn địa phương, Chính phủ yêu cầu 12 tỉnh, thành phố trọng điểm phải khẩn trương gửi ý kiến đóng góp về phương án đầu tư. Danh sách các địa phương bao gồm: TP.HCM, Hà Nội, Cần Thơ, Lạng Sơn, Cao Bằng, Tuyên Quang, Phú Thọ, Khánh Hòa, Lâm Đồng, Đồng Nai, Đồng Tháp và An Giang.

Bộ Xây dựng có trách nhiệm đôn đốc các địa phương này và tổng hợp báo cáo chi tiết để trình Thủ tướng Chính phủ trước ngày 22/6/2026. Các phương án đề xuất phải đảm bảo tính khả thi về mặt tài chính, xác định rõ khả năng thu hồi vốn và minh chứng được hiệu quả kinh tế - xã hội rõ rệt sau khi nâng cấp.

Việc rà soát đơn giá, định mức kinh tế - kỹ thuật cũng được nhấn mạnh nhằm xác định tổng mức đầu tư chính xác, tránh tình trạng lãng phí hoặc thất thoát nguồn lực quốc gia trong quá trình triển khai dự án.