NASA phóng kính viễn vọng Roman, mở ra cuộc săn tìm những bí ẩn lớn nhất của vũ trụ

Ngày 30/8, NASA đã phóng thành công kính viễn vọng không gian Nancy Grace Roman, bắt đầu sứ mệnh kéo dài nhiều năm nhằm lập bản đồ vũ trụ với quy mô chưa từng có và tìm lời giải cho những câu hỏi lớn về vật chất tối, năng lượng tối và các hành tinh ngoài hệ Mặt trời.

Kính viễn vọng được đưa lên quỹ đạo lúc 7 giờ 26 phút sáng 30/8 (giờ địa phương tại Florida) trên tên lửa SpaceX Falcon Heavy, từ Tổ hợp Phóng Không gian 39A tại Trung tâm Vũ trụ Kennedy, Florida.

Sau khi tách khỏi tên lửa, Roman bắt đầu hành trình khoảng ba tháng tới điểm Lagrange L2, cách Trái đất khoảng 1 triệu dặm (1,6 triệu km).

Kính viễn vọng được đưa lên quỹ đạo lúc 7 giờ 26 phút sáng 30/8. Ảnh: Reuters

Được phát triển trong hơn một thập kỷ, kính viễn vọng mang tên Nancy Grace Roman, nữ nhà thiên văn học tiên phong từng giữ vai trò quan trọng trong chương trình không gian của Mỹ và thường được gọi là “Mẹ của Hubble”.

Roman được thiết kế để có trường nhìn rộng hơn 100 lần so với kính Hubble, đồng thời có khả năng khảo sát bầu trời nhanh hơn khoảng 1.000 lần.

Lập bản đồ hàng tỷ thiên hà

Điểm đặc biệt của Roman nằm ở khả năng quan sát một vùng trời rộng lớn bằng ánh sáng hồng ngoại.

Trong sứ mệnh chính kéo dài 5 năm, kính viễn vọng sẽ lập bản đồ hàng tỷ thiên hà, nghiên cứu các lỗ đen, tìm kiếm và khảo sát các hành tinh ngoài hệ Mặt trời, đồng thời cung cấp một lượng dữ liệu khổng lồ cho giới thiên văn học.

Được phát triển trong hơn một thập kỷ với chi phí lên tới hơn 4 tỷ đô la, kính viễn vọng này được đặt theo tên của nhà thiên văn học tiên phong người Mỹ Nancy Grace Roman.

NASA dự kiến Roman sẽ truyền về Trái đất khoảng 1,4 terabyte dữ liệu mỗi ngày, mức cao nhất từng có đối với một sứ mệnh vật lý thiên văn của cơ quan này. Những hình ảnh khoa học đầu tiên dự kiến được công bố vào đầu năm 2027, sau khoảng ba tháng triển khai, hiệu chỉnh và kiểm tra các thiết bị.

Tìm lời giải cho vật chất tối và năng lượng tối

Một trong những mục tiêu quan trọng nhất của Roman là nghiên cứu vật chất tối và năng lượng tối, hai thành phần bí ẩn được cho là chi phối phần lớn vũ trụ nhưng đến nay vẫn chưa được hiểu rõ.

Ảnh: EPA

Vật chất tối không phát ra ánh sáng nhưng được cho là tạo ra lực hấp dẫn giúp định hình cấu trúc vũ trụ. Trong khi đó, năng lượng tối được cho là có liên quan đến quá trình vũ trụ giãn nở ngày càng nhanh.

Bằng cách quan sát hàng tỷ thiên hà và sự phân bố của chúng trong không gian và thời gian, Roman sẽ giúp các nhà khoa học kiểm tra những mô hình hiện tại về sự hình thành và tiến hóa của vũ trụ. Những dữ liệu này cũng có thể đem lại những phát hiện nằm ngoài dự đoán.

Roman không được thiết kế để thay thế kính viễn vọng không gian James Webb hay Hubble. Thay vào đó, ba đài quan sát có những thế mạnh khác nhau và có thể bổ trợ cho nhau.

Ảnh: NASA/AP

Trong khi Webb nổi bật với khả năng quan sát chi tiết các vật thể xa xôi, Roman có trường nhìn cực rộng, cho phép khảo sát những khu vực khổng lồ của bầu trời trong thời gian tương đối ngắn.

Dữ liệu từ Roman cũng sẽ bổ sung cho các chương trình quan sát của Đài quan sát Vera C. Rubin tại Chile và tàu Euclid của Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA).

Các nhà khoa học kỳ vọng sự kết hợp giữa những sứ mệnh này sẽ giúp con người hiểu rõ hơn về lịch sử vũ trụ, sự hình thành các thiên hà và hệ hành tinh, đồng thời có thể đặt ra những câu hỏi mới về cách vũ trụ thực sự vận hành.

Với quy mô quan sát chưa từng có, Roman được kỳ vọng không chỉ xác nhận những giả thuyết hiện nay mà còn có thể tạo ra những phát hiện bất ngờ, mở ra hướng nghiên cứu mới cho các thế hệ kính viễn vọng trong tương lai.