Nghề 'bắt bệnh' cầu cảng

Một thế giới khác dưới gầm bến cảng

21h tối, anh Đào Trọng Phong, Phó giám đốc Chi nhánh Hải Phòng (Công ty CP Tư vấn Xây dựng công trình hàng hải - CMB) cùng các đồng nghiệp sắp xếp đồ nghề, dụng cụ xuống cảng, chuẩn bị cho một ca kiểm định kết cấu cầu cảng đã được xây dựng hàng chục năm tại cảng biển Hải Phòng.

Các kỹ sư kiểm định, khảo sát cầu, bến cảng phải chịu nhiều thách thức khi thao tác dưới gầm cầu, bến.

Đúng 23h, khi mực nước thủy triều xuống thấp nhất, những cấu kiện vốn ẩn mình dưới làn nước mặn bắt đầu lộ ra. Đó cũng là lúc các kỹ sư khoác áo phao, bắt đầu cuộc dấn thân vào gầm cầu trên những chiếc phao bè hoặc vỏ lãi.

Đây là một trong rất nhiều lần anh Phong làm việc giữa đêm khuya. Nếu khảo sát trên mặt cầu tương đối thuận tiện thì khảo sát dưới gầm bến lại là một thách thức lớn, đặc biệt với những bến cảng cũ.

Để chắn vật trôi nổi và chịu tác động của mùa mưa bão, nhiều bến được thiết kế hạ thấp dầm phía trước. Thiết kế này giống như một bức tường ngăn cách hoàn toàn ánh sáng và không khí bên ngoài. Có lúc, thợ kiểm định phải chui vào từ đầu thượng lưu rồi di chuyển dọc trong lòng bến. Có đoạn dài 200 - 300m mới có một lỗ thông để chui ra.

Không gian dưới gầm bến vốn đã chật chội, lại thêm hệ thống cọc đan xen như một ma trận. Muốn di chuyển, các kỹ sư phải sử dụng phao nổi, vỏ lãi hoặc ghe, dùng tay đẩy hay móc bám vào các cấu kiện để dịch chuyển.

Bên dưới ấy là một không gian yếm khí, ẩm thấp, nồng nặc mùi bùn đất, rác thải, thậm chí cả xác động vật trôi nổi tích tụ.

Công việc còn phụ thuộc hoàn toàn vào con nước. Ở miền Bắc, chế độ nhật triều khiến nước lên xuống đều đặn một lần mỗi ngày. Trong khi đó, ở phía Nam, chế độ bán nhật triều khiến tốc độ nước lên xuống khá nhanh và thất thường, gây thêm khó khăn cho đội ngũ kiểm định, đặc biệt khi phải làm việc dưới gầm cầu.

Bùn sâu đến ngực, hà biển sắc như dao

Gắn bó với nghề đã 24 năm, thực hiện nhiều cuộc khảo sát, kiểm định, nhưng lần làm việc tại bến cảng Vật Cách - công trình được xây dựng từ những năm 70 thế kỷ trước vẫn in đậm trong ký ức anh Phong.

Giữa cái nóng oi bức của mùa hè, bóng tối bao trùm không gian dưới gầm cầu cảng. Thủy triều rút sâu để lộ lớp bùn đất bồi lắng dày đặc, hôi tanh cùng đủ loại rác mắc kẹt. Lớp bùn khiến việc chèo xuồng vào sâu bên trong trở nên bất khả thi.

Đeo chiếc đèn pin trên đầu, anh Phong quyết định lội xuống để tiến vào khu vực sát bờ kè. Có đoạn, bùn sâu đến tận ngực. Càng bước, chân càng lún, đến mức không thể nhấc lên. "Hai đồng nghiệp ngồi trên phao phải luôn túc trực để dùng dây kéo tôi lên. Cảm giác đêm hôm mò mẫm dưới gầm cầu vừa thấp, vừa tối, bừa bãi rác rất khó tả", anh Phong nhớ lại.

Theo anh, ở những vị trí có chiều cao thông thủy quá thấp, không đủ không gian để đứng hay ngồi, thợ khảo sát còn phải nằm để thao tác. Các đồng nghiệp dùng hệ thống dây kéo ở hai đầu để dịch chuyển phao. Người khảo sát nằm ngửa, đeo đèn pin trên đầu, kiểm tra từng mét đáy dầm và đáy bản. Trong bóng tối dưới gầm bến, mỗi mét di chuyển đều đòi hỏi sự cẩn trọng.

Những người thợ "bắt bệnh" cầu cảng còn phải đối mặt với một "kẻ thù" khác: Hà biển. Chúng bám dày đặc trên mặt cọc, dầm bê tông, thậm chí cả trên những lớp nhựa, cao su bảo vệ. Có nơi, lớp hà bám dày tới 5 - 10cm.

Từng nhiều lần chui xuống gầm các công trình bến cảng ở Cái Mép - Thị Vải để khảo sát, anh Trần Lê Vin, Phó giám đốc Trung tâm Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (Công ty CP Thiết kế cảng  - Kỹ thuật biển - Portcoast), xem chuyện những vỏ hà sắc lẹm như lưỡi dao cứa vào da thịt là "chuyện thường ngày".

Tùy mục đích khảo sát, để đánh giá được vết nứt hay tình trạng thực tế của cấu kiện, có lúc các kỹ sư phải dùng dụng cụ chuyên nghiệp cạo sạch lớp hà bám. Đó là công việc thủ công nặng nhọc, đòi hỏi sự kiên nhẫn và đôi khi phải đánh đổi bằng cả máu của những người thợ.

Nhưng bóng tối, bùn đất hay những lớp hà sắc nhọn vẫn chưa phải tất cả những gì họ phải đối mặt. Nguy hiểm còn đến từ những con sóng bất ngờ.

Khi các kỹ sư đang tập trung kiểm tra cấu kiện dưới gầm cảng, chỉ một con tàu lớn chạy ngang qua ngoài luồng cũng có thể tạo ra những đợt sóng đập vào gầm cảng, gây rung lắc dữ dội. Có lúc, sóng mạnh đến mức muốn lật phao, lật vỏ lãi.

Với những người làm nghề, kinh nghiệm còn nằm ở khả năng quan sát mặt nước. Họ phải rèn luyện kỹ năng nhìn gợn sóng từ xa, đoán định tình hình để kịp thời di chuyển ra ngoài trước khi tàu lớn đi qua.

Áp lực còn đến từ những thiết bị khảo sát đắt giá. Có chiếc máy khảo sát trị giá tới cả tỷ đồng. Trong không gian chật hẹp, để đảm bảo an toàn cho thiết bị là một thử thách không nhỏ.

"Cấp cứu" những công trình gặp sự cố

Khó khăn nhất có lẽ là những ca "cấp cứu" công trình bị tai nạn. Anh Vin nhớ lại lần khảo sát một cầu cảng ở Nhơn Trạch bị sự cố. Một đoạn cầu dài khoảng 40m bị tàu va chạm, làm gãy và nứt vỡ hệ thống cọc.

Không gian bên dưới cầu cảng chật hẹp, rất khó cho công tác kiểm định, khảo sát.

Trong tình huống đầy rủi ro ấy, các kỹ sư vẫn phải chui xuống gầm để kiểm tra. Vừa làm vừa hồi hộp bởi không biết khối bê tông phía trên sẽ sập xuống lúc nào.

Trong điều kiện bình thường, một ca khảo sát như vậy có thể mất cả tuần. Nhưng trước yêu cầu khẩn cấp, toàn bộ lực lượng phải dồn sức hoàn thành công việc trong đúng một ngày đêm để kịp đưa ra phương án xử lý. Đó không chỉ là cuộc chạy đua với thời gian mà còn là cuộc chạy đua với chính những rủi ro đang hiện hữu ngay phía trên đầu.

Thủy triều dần lên. Những người thợ kiểm định lại tất tả chèo lái tàu, len lỏi giữa ma trận cọc để kịp thoát khỏi gầm bến tăm tối.