Nên ăn trái cây gì để bảo vệ tim mạch?

1. Vai trò của trái cây trong phòng ngừa bệnh tim mạch

Trái cây cung cấp chất xơ, kali, vitamin C, folate và nhiều hợp chất chống oxy hóa tự nhiên... Nhiều nghiên cứu dịch tễ học trong những năm gần đây tiếp tục khẳng định: Ăn đủ rau và trái cây mỗi ngày có liên quan đến giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch, đột quỵ và tử vong do tim mạch.

Bệnh tim mạch hiện vẫn là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên thế giới và tại Việt Nam. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), chế độ ăn không lành mạnh, ít rau quả, nhiều muối và chất béo bão hòa là một trong những yếu tố nguy cơ chính dẫn đến tăng huyết áp, rối loạn lipid máu và bệnh mạch vành.

Các thành phần trong trái cây góp phần:

Hỗ trợ kiểm soát huyết áp.
Giảm cholesterol LDL ("cholesterol xấu").
Cải thiện chức năng nội mô mạch máu.
Giảm tình trạng viêm mạn tính mức độ thấp…

Tuy nhiên, không có loại trái cây nào là "tốt nhất tuyệt đối" cho tim mạch. Điều quan trọng là đa dạng, ăn thường xuyên và phù hợp với tình trạng sức khỏe từng người.

2. Một số loại trái cây tốt nhất cho sức khỏe tim mạch

2.1 Việt quất giàu chất chống oxy hóa bảo vệ mạch máu

Các loại quả mọng, đặc biệt là việt quất, được nghiên cứu nhiều về lợi ích tim mạch. Việt quất chứa hàm lượng cao anthocyanin – một nhóm flavonoid có tác dụng chống oxy hóa và chống viêm. Một số nghiên cứu gần đây ghi nhận, việc tiêu thụ quả mọng thường xuyên có thể giúp cải thiện độ đàn hồi mạch máu và giảm nhẹ huyết áp tâm thu ở người có nguy cơ tim mạch. Cơ chế được cho là liên quan đến việc cải thiện chức năng nội mô – lớp tế bào lót bên trong thành mạch máu.

Ngoài ra, việt quất cũng cung cấp chất xơ, góp phần hỗ trợ kiểm soát cholesterol máu. Người trưởng thành có thể sử dụng việt quất tươi, đông lạnh hoặc kết hợp cùng sữa chua không đường, yến mạch.

Việt quất giúp cải thiện độ đàn hồi mạch máu và giảm nhẹ huyết áp tâm thu ở người có nguy cơ tim mạch.

2.2 Chuối bổ sung kali, hỗ trợ kiểm soát huyết áp

Chuối là loại trái cây phổ biến, giá thành hợp lý và dễ sử dụng. Thành phần nổi bật của chuối là kali – khoáng chất có vai trò quan trọng trong điều hòa huyết áp. Chế độ ăn giàu kali và giảm natri có thể giúp hạ huyết áp ở người tăng huyết áp hoặc tiền tăng huyết áp. Kali giúp cân bằng tác động của natri, đồng thời hỗ trợ giãn mạch.

Một quả chuối trung bình cung cấp khoảng 350 - 400 mg kali. Tuy nhiên, người bệnh suy thận cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi tăng lượng thực phẩm giàu kali. Chuối cũng chứa chất xơ hòa tan, có lợi cho kiểm soát đường huyết và lipid máu khi sử dụng ở mức phù hợp.

2.3 Cam và các loại trái cây họ cam quýt tăng cường vitamin C và chất xơ

Cam, quýt, bưởi là nhóm trái cây cung cấp vitamin C dồi dào. Vitamin C có vai trò chống oxy hóa, hỗ trợ bảo vệ thành mạch khỏi tổn thương do gốc tự do. Ngoài vitamin C, trái cây họ cam quýt còn chứa pectin – một dạng chất xơ hòa tan. Chất xơ hòa tan giúp giảm hấp thu cholesterol tại ruột, từ đó hỗ trợ giảm cholesterol LDL trong máu. Một số nghiên cứu quan sát cho thấy người tiêu thụ nhiều trái cây họ cam quýt có nguy cơ đột quỵ thấp hơn so với người ăn ít. Tuy nhiên, hiệu quả này phụ thuộc vào tổng thể chế độ ăn và lối sống.

Lưu ý, nên ưu tiên ăn quả tươi thay vì uống nước ép lọc bỏ bã, vì nước ép có thể làm giảm lượng chất xơ và tăng nhanh đường huyết.

2.4 Xoài cung cấp kali và hợp chất chống oxy hóa

Xoài chứa vitamin C, vitamin A, chất xơ và một số polyphenol như mangiferin. Mangiferin được nghiên cứu về đặc tính chống oxy hóa và chống viêm, có thể góp phần bảo vệ tế bào nội mô mạch máu. Hàm lượng kali trong xoài cũng hỗ trợ điều hòa huyết áp tương tự như các trái cây giàu kali khác. Tuy nhiên, xoài có lượng đường tự nhiên tương đối cao so với một số loại trái cây khác. Người mắc đái tháo đường hoặc rối loạn dung nạp glucose nên kiểm soát khẩu phần, không nên ăn số lượng lớn trong một lần.

2.5 Đu đủ hỗ trợ giảm cholesterol và cải thiện tiêu hóa

Đu đủ là nguồn cung cấp vitamin C, beta-carotene và chất xơ. Chất xơ giúp giảm hấp thu cholesterol và cải thiện nhu động ruột. Một số nghiên cứu nhỏ cho thấy việc tăng lượng chất xơ trong khẩu phần có thể giúp giảm cholesterol toàn phần và LDL-cholesterol. Bên cạnh đó, các chất chống oxy hóa trong đu đủ có thể góp phần giảm stress oxy hóa – yếu tố liên quan đến xơ vữa động mạch.

Đu đủ chín có thể sử dụng làm món tráng miệng sau bữa ăn. Người bệnh đái tháo đường cần tính toán lượng carbohydrate trong khẩu phần.

Đu đủ có thể góp phần giảm stress oxy hóa – yếu tố liên quan đến xơ vữa động mạch.

3. Ăn trái cây thế nào để tốt cho tim mạch?

Dù trái cây có lợi, việc sử dụng cần đúng cách:

1. Ăn đa dạng, không phụ thuộc một loại duy nhất: Không có loại trái cây nào thay thế được vai trò của chế độ ăn tổng thể, do đó nên luân phiên nhiều loại trái cây theo mùa.

2. Ưu tiên trái cây tươi, nguyên quả: Ăn nguyên quả giúp giữ lại chất xơ; hạn chế nước ép đóng chai, sinh tố thêm đường hoặc sữa đặc.

3. Kiểm soát khẩu phần: Trung bình, người trưởng thành nên ăn khoảng 2–3 khẩu phần trái cây mỗi ngày, tương đương 200–300g. Người có bệnh lý như đái tháo đường, suy thận cần tư vấn cá thể hóa.

4. Kết hợp lối sống lành mạnh: Trái cây không thể thay thế thuốc điều trị hoặc các biện pháp y tế khác. Kiểm soát cân nặng, vận động ít nhất 150 phút/tuần, không hút thuốc và hạn chế rượu bia vẫn là nền tảng phòng bệnh tim mạch.

4. Người bệnh tim mạch có nên ăn nhiều trái cây?

Phần lớn người bệnh tim mạch vẫn được khuyến khích ăn trái cây hằng ngày, tuy nhiên cần lưu ý:

Người suy tim nặng có thể phải hạn chế tổng lượng dịch, bao gồm cả trái cây nhiều nước.
Người suy thận cần kiểm soát thực phẩm giàu kali.
Người đang dùng thuốc chống đông nên trao đổi với bác sĩ về chế độ ăn tổng thể, dù trái cây thường không ảnh hưởng nhiều như rau lá xanh đậm.

Việc xây dựng khẩu phần nên dựa trên tư vấn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng, đặc biệt khi có nhiều bệnh nền.

DS. Hải Sơn