'Nền kinh tế độc thân' thay đổi thị trường tiêu dùng Trung Quốc ra sao?

Xia Xiaosen hài lòng với cuộc sống độc thân cùng chú mèo Statham tại nhà riêng ở Đại Liên, tỉnh Liêu Ninh (Trung Quốc)

Khi tách khỏi nhà bố mẹ cách đây 5 năm, Xia Xiaosen, một nhà sáng tạo nội dung 39 tuổi đến từ tỉnh Liêu Ninh (Trung Quốc), nhanh chóng nhận ra rằng sự độc lập đi kèm với một cái giá rất lớn.

Việc bắt đầu xây dựng một hộ gia đình riêng từ con số 0 đồng nghĩa với việc phải mua sắm nội thất, thiết bị gia dụng và các vật dụng trong nhà, những thứ trước đây cô chưa từng nghĩ đến. Sống một mình cũng thay đổi cách cô nhìn nhận về tiền bạc. Việc tự quản lý các khoản chi tiêu trong gia đình và công việc nhà hàng ngày khiến cô phải lập ngân sách cẩn thận hơn và tập trung hơn khi mua sắm.

Thay vì mua với số lượng lớn, giờ đây cô lựa chọn những sản phẩm có chất lượng cao hơn với số lượng nhỏ hơn. Chẳng hạn, cô thích một hộp dâu tây tươi nhỏ thay vì một túi trái cây giá rẻ với số lượng lớn. “Đó chính là ý nghĩa của kinh tế độc thân đối với tôi: mua ít hơn nhưng tốt hơn”, Xia nói.

Đặc biệt, các thiết bị nhà thông minh đã trở thành một phần thiết yếu trong sinh hoạt hàng ngày của cô. Robot hút bụi, máy rửa bát và các thiết bị chăm sóc thú cưng tự động giúp cô xử lý công việc nhà hiệu quả hơn. Chú mèo là trung tâm trong cuộc sống của cô và cũng là một trong những khoản chi tiêu lớn nhất, tiêu tốn khoảng 400 nhân dân tệ (59,60 USD) mỗi tháng, chưa bao gồm những khoản mua sắm lớn như khay vệ sinh tự động. Tuy nhiên, cô cho rằng sự đồng hành của chú mèo hoàn toàn xứng đáng với chi phí bỏ ra.

Quan điểm của cô về việc tự mình làm mọi thứ cũng đã thay đổi. Trước đây, cô từng cảm thấy ngại khi đi hòa nhạc hoặc đến rạp chiếu phim một mình, nhưng giờ đây lại xem những trải nghiệm đó là sự tự do.

Ngày càng có nhiều người trẻ Trung Quốc lựa chọn sống một mình hoặc đi du lịch độc lập, qua đó tạo nên “nền kinh tế độc thân”, xoay quanh hoạt động tiêu dùng của một người.

Dữ liệu từ Bộ Nội vụ Trung Quốc cho thấy số cặp đăng ký kết hôn đã giảm từ 13,47 triệu cặp vào năm 2013 xuống còn 6,76 triệu cặp vào năm 2025. Số liệu thống kê dân sự của Bộ trong quý 1/2026 ghi nhận 1,697 triệu lượt đăng ký kết hôn, giảm 6,2% so với cùng kỳ năm trước, tiếp nối xu hướng giảm kéo dài.

Báo cáo Kỷ nguyên mới của cuộc sống độc thân của Viện Nghiên cứu Beike ước tính số người sống một mình tại Trung Quốc đạt 123 triệu người vào năm 2024 và được dự báo tăng lên 150 - 200 triệu người vào năm 2030.

SẢN PHẨM ĐƯỢC THIẾT KẾ CHO MỘT NGƯỜI

Wu Yifei, giám đốc marketing của Trung tâm Mua sắm Wuyuanwan Rainbow ở tỉnh Phúc Kiến, cho biết trung tâm bắt đầu đặc biệt chú ý đến sự trỗi dậy của nền kinh tế độc thân từ nửa cuối năm 2024. Với việc khai trương siêu thị Rainbow 3.0 đầu tiên của Phúc Kiến tại Sp@ce vào năm 2025, phục vụ người tiêu dùng độc thân trở thành một phần cốt lõi trong chiến lược bán lẻ của doanh nghiệp.

Siêu thị đã mở rộng danh mục thực phẩm tươi sống theo khẩu phần một người, đồ ăn chế biến sẵn, hàng tạp hóa đóng gói nhỏ, sản phẩm làm đẹp và đồ dùng cho thú cưng. Các khu vực ăn uống và quầy thực phẩm mua mang đi cũng được thiết kế lại để phù hợp hơn với những khách hàng mua sắm hoặc dùng bữa một mình.

Bà Wu cho biết nhiều khách hàng của họ là những người trẻ đi làm và cư dân đô thị trong độ tuổi 25 - 40, những người thích mua đúng những gì mình cần thay vì tích trữ với số lượng lớn. Nhịp sống nhanh hơn cũng làm gia tăng nhu cầu đối với các sản phẩm tiện lợi, có thể ăn ngay.

“Trọng tâm đã chuyển từ số lượng sang chất lượng, từ tích trữ sang tiêu dùng theo nhu cầu. Trước đây, mọi người ưu tiên tiết kiệm tiền và mua với số lượng lớn. Giờ đây, họ quan tâm nhiều hơn đến chất lượng, trải nghiệm cá nhân và giảm lãng phí”, bà nói.

Khách hàng dùng bữa tại khu vực “ăn một mình” trong một trung tâm mua sắm lớn ở Vũ Hán (Trung Quốc)

Sau khi thiết kế lại các khu vực thực phẩm chế biến sẵn và thực phẩm theo khẩu phần một người, tổng doanh số của những nhóm sản phẩm này đã tăng gấp 6 lần. Trong số những sản phẩm phổ biến nhất có thịt và rau tươi theo khẩu phần một người, các món ăn địa phương chế biến sẵn, cùng đồ ăn nhẹ và đồ uống đóng gói nhỏ. Những sản phẩm này giúp giảm thiểu lãng phí đồng thời mang lại sự thuận tiện cao hơn.

Sự gia tăng của lối sống độc thân cũng được phản ánh trong cách người trẻ đi du lịch. Trích dẫn một nghiên cứu năm 2024 do iClick Interactive và Qunar phối hợp công bố, 62,3% những người thường xuyên đi du lịch tại Trung Quốc thích du lịch một mình hoặc du lịch độc lập hơn các tour theo đoàn, dựa trên dữ liệu du lịch năm 2023.

Một số dịch vụ du lịch đang dần thích ứng với khách đi một mình, bao gồm các nhà hàng cung cấp suất ăn nửa phần hoặc suất dành cho một người, cũng như các sản phẩm tour theo nhóm được thiết kế dành cho khách du lịch cá nhân.

CUNG - CẦU GẶP NHAU

Zuo Si, trợ lý giáo sư tại Trường Kinh doanh Antai thuộc Đại học Giao thông Thượng Hải, cho biết sự trỗi dậy của nền kinh tế độc thân tại Trung Quốc được thúc đẩy bởi nhiều thay đổi xã hội. Bà chỉ ra những thay đổi trong cơ cấu dân số, bao gồm quy mô hộ gia đình giảm, tỷ lệ kết hôn thấp hơn và số hộ gia đình chỉ có một người ngày càng tăng. Đồng thời, lối sống đô thị bận rộn tại các thành phố lớn như Bắc Kinh, Thượng Hải và Quảng Châu, Thâm Quyến của tỉnh Quảng Đông đã làm gia tăng nhu cầu đối với các sản phẩm được thiết kế cho từng cá nhân.

Những cải thiện trong lĩnh vực bán lẻ, giao hàng và thương mại điện tử cũng khiến việc tiêu dùng với quy mô nhỏ trở nên thuận tiện và dễ tiếp cận hơn.

Bà Zuo lưu ý, tiêu dùng truyền thống thường hướng tới gia đình, điển hình là dành cho 2-3 người, nhưng đà gia tăng của tiêu dùng cá nhân phản ánh những thay đổi rộng hơn trong quá trình đô thị hóa và phát triển kinh tế.

Một nhân viên tương tác với robot đồng hành tại nhà ở Robot Mall, cửa hàng 4S đầu tiên trên thế giới chuyên về robot thông minh có khả năng tương tác và hoạt động trong môi trường thực

“Nhìn chung, tiêu dùng một mình có thể có vẻ đắt hơn một chút, nhưng thường vẫn có thể chấp nhận được nếu tính đến tất cả các chi phí”, bà Zuo chỉ ra.

Bà cho rằng thách thức quan trọng nằm ở sự không tương thích giữa cung và cầu. “Người tiêu dùng vẫn chưa hoàn toàn tìm được những sản phẩm phù hợp, còn các nhà sản xuất vẫn đang điều chỉnh để thích ứng với mô hình tiêu dùng mới này”, bà nói.

Bà Zuo cũng bác bỏ thuật ngữ “nền kinh tế cô đơn”, cho rằng cách gọi này đã mô tả sai sự thay đổi xã hội đang diễn ra.

“Đây không phải là vấn đề về sự cô đơn. Khi cuộc sống của con người trở nên gấp gáp hơn và đòi hỏi nhiều hơn, họ cần những sản phẩm phù hợp với nhịp sống cá nhân. Đó là dấu hiệu của sự phát triển kinh tế, chứ không phải sự cô lập. Nó phản ánh một cách sống hiệu quả hơn và chủ động hơn”, bà nêu rõ.

Bà Zou dự báo nền kinh tế độc thân sẽ tiếp tục định hình lại sản phẩm và mô hình dịch vụ, với trọng tâm lớn đặt ở sự thuận tiện, tốc độ và tiêu dùng theo từng tình huống. Bà cũng thấy rằng các nền tảng số ngày nay có khả năng sử dụng thuật toán đề xuất để kết nối tốt hơn nhu cầu của từng cá nhân với sản phẩm. “Các nhà sản xuất và người tiêu dùng vẫn đang trong quá trình tìm thấy nhau, nhưng nhu cầu là có thật và đang tăng lên từng ngày”, bà kết luận.