Ngăn chặn hành vi lợi dụng đấu thầu để trục lợi

Cụ thể hóa điều kiện chỉ định thầu, chỉ định nhà đầu tư

Tán thành sự cần thiết sửa đổi Luật Đấu thầu nhằm tháo gỡ vướng mắc, đơn giản hóa thủ tục, tăng cường phân cấp, phân quyền và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, ĐBQH Phan Thị Nguyệt Thu (Nghệ An) nhấn mạnh, việc mở rộng quyền tự chủ trong lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư phải đi đôi với bảo đảm cạnh tranh, công bằng, minh bạch và trách nhiệm giải trình.

ĐBQH Phan Thị Nguyệt Thu (Nghệ An) phát biểu.

Góp ý về quyền tự chủ trong hoạt động mua sắm, đấu thầu tại điểm a khoản 1 Điều 3, đại biểu đề nghị làm rõ cách thức áp dụng đối với gói thầu sử dụng vốn do tổ chức, cá nhân trong nước tài trợ, nhất là trường hợp nhà tài trợ không nêu yêu cầu về lựa chọn nhà thầu hoặc có nhiều nhà tài trợ đưa ra các yêu cầu khác nhau, tránh lúng túng trong thực hiện.

Đối với chỉ định thầu tại điểm i khoản 6 Điều 19, ĐBQH Phan Thị Nguyệt Thu cho rằng, các tiêu chí về tiến độ, chất lượng và hiệu quả còn mang tính khái quát, trong khi đây là yêu cầu chung đối với mọi gói thầu. Vì vậy, cần cụ thể hóa điều kiện áp dụng và quy định rõ trách nhiệm giải trình của người ra quyết định chỉ định thầu.

Liên quan đến chỉ định nhà đầu tư tại điểm a khoản 3 Điều 23, đại biểu đánh giá cơ chế này tạo sự linh hoạt đối với những dự án đầu tư kinh doanh có yêu cầu cấp bách, khẩn cấp, song cần quy định tiêu chí cụ thể để xác định tính cấp bách và yêu cầu đẩy nhanh tiến độ nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Đối với khoản 5 Điều 23, khi dự án đáp ứng điều kiện áp dụng nhiều hình thức lựa chọn, đại biểu đề nghị làm rõ căn cứ để người có thẩm quyền quyết định hình thức phù hợp, nhất là trường hợp chỉ định nhà đầu tư; đồng thời xác định trách nhiệm giải trình, bảo đảm tính khách quan và hiệu quả sử dụng nguồn lực đầu tư.

ĐBQH Nguyễn Tân Cương (Đồng Tháp) phát biểu

Từ thực tiễn triển khai các dự án, ĐBQH Nguyễn Tân Cương (Đồng Tháp) đánh giá dự thảo Luật đã tháo gỡ nhiều khó khăn, vướng mắc, góp phần khắc phục tình trạng thủ tục đấu thầu kéo dài, làm chậm tiến độ đầu tư và đưa nguồn vốn vào sản xuất, kinh doanh.

Đại biểu đặc biệt quan tâm đến tình trạng một số nhà thầu cố tình bỏ giá rất thấp để trúng thầu, sau đó tìm cách trục lợi hoặc chậm triển khai thi công, gây ách tắc cho các địa phương. Theo đại biểu, nhà thầu phải tự tính toán hiệu quả kinh doanh khi quyết định bỏ thầu và có trách nhiệm thực hiện đúng cam kết. Những trường hợp trúng thầu nhưng không triển khai, ảnh hưởng đến tiến độ công trình cần được xử lý kiên quyết.

Các ĐBQH tỉnh Nghệ An dự phiên thảo luận tổ

Đánh giá cao việc dự thảo quy định cụ thể hơn các trường hợp được chỉ định thầu, đại biểu cho rằng, cơ chế này góp phần tháo gỡ vướng mắc, đáp ứng kịp thời những yêu cầu cấp bách. Dẫn bài học từ đại dịch Covid-19, đại biểu lưu ý, nếu hoạt động mua sắm trong tình huống khẩn cấp phải thực hiện đầy đủ quy trình đấu thầu thông thường thì có thể bỏ lỡ thời điểm cần thiết để xử lý tình huống.

Theo đại biểu, chỉ định thầu vẫn phải bảo đảm yêu cầu tiết kiệm, trong đó cần có quy định cụ thể về giảm giá so với mức giá chào ban đầu. Đối với hoạt động lập quy hoạch cấp tỉnh, khi số lượng đơn vị tư vấn đủ năng lực còn hạn chế, việc cho phép chỉ định thầu trong trường hợp phù hợp cũng góp phần tháo gỡ khó khăn trong lựa chọn nhà thầu.

Các ĐBQH tỉnh Đồng Tháp tham dự phiên thảo luận tổ

Liên quan đến chất lượng hàng hóa mua sắm, đại biểu nhấn mạnh yêu cầu quy định chặt chẽ tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, cấu hình và thông số cụ thể của sản phẩm để làm căn cứ lựa chọn, nghiệm thu và quyết toán. Dẫn thực tiễn mua sắm trang bị trong quân đội, đại biểu cho biết, việc xác định rõ cấu hình kỹ thuật và yêu cầu về năm sản xuất đối với hàng nhập khẩu là cần thiết nhằm bảo đảm chất lượng, tránh mua sắm sản phẩm không đáp ứng yêu cầu sử dụng.

Làm rõ trách nhiệm trong đấu thầu trước và xử lý tình huống phát sinh

Quan tâm đến các hành vi bị cấm trong hoạt động đấu thầu, ĐBQH Đoàn Hùng Vũ (Đồng Tháp) tán thành quy định tại khoản 2 Điều 14 về nghiêm cấm hành vi cố tình khiếu nại, tố cáo, kiến nghị sai sự thật nhằm cản trở hoạt động đấu thầu. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị bổ sung quy định để ngăn chặn hành vi lợi dụng quyền khiếu nại, tố cáo, kiến nghị nhằm thu lợi bất chính.

ĐBQH Đoàn Hùng Vũ (Đồng Tháp) phát biểu

Theo đại biểu, thực tế có trường hợp nhà thầu tham gia đấu thầu không nhằm mục đích trúng thầu mà tìm cách trục lợi từ các nhà thầu khác. Dù không đáp ứng yêu cầu về năng lực hoặc hồ sơ kỹ thuật, những nhà thầu này vẫn gửi đơn khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, khiến quá trình phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu bị kéo dài.

Đại biểu phản ánh, một số trường hợp lợi dụng việc khiếu nại, kiến nghị để gây sức ép, buộc nhà thầu trúng thầu phải thỏa thuận chi tiền nhằm rút đơn. Điều này không chỉ làm chậm tiến độ lựa chọn nhà thầu mà còn tạo điều kiện phát sinh hành vi trục lợi... Từ thực tiễn đó, ĐBQH Đoàn Hùng Vũ đề nghị bổ sung vào khoản 2 Điều 14 hành vi bị nghiêm cấm: “Lợi dụng quyền khiếu nại, tố cáo, kiến nghị trong hoạt động đấu thầu nhằm thu lợi bất chính”.

Góp ý về điều kiện và trách nhiệm khi tổ chức đấu thầu trước tại Điều 30, ĐBQH Vũ Thị Lan Anh (Nghệ An) cho rằng, việc xác định gói thầu, khối lượng công việc và tiến độ trước khi dự án được phê duyệt góp phần kiểm soát rủi ro... Tuy nhiên, khoản 5 Điều 30 mới bổ sung yêu cầu hồ sơ mời thầu xác định rõ trách nhiệm của nhà thầu và chủ đầu tư nhưng chưa quy định cụ thể cách thức xử lý khi dự án không được phê duyệt hoặc được phê duyệt nhưng thay đổi mục tiêu, quy mô, phạm vi công việc, nguồn vốn. Điều này có thể khiến kết quả lựa chọn nhà thầu không còn phù hợp, phát sinh tranh chấp và tạo áp lực tiếp tục triển khai dự án.

ĐBQH Vũ Thị Lan Anh (Nghệ An) phát biểu.

Vì vậy, đại biểu đề nghị rà soát Điều 30 và điểm d khoản 1 Điều 15, làm rõ căn cứ và cách thức xử lý kết quả đấu thầu trước trong những trường hợp nêu trên. Đặc biệt, cần bảo đảm việc xử lý thủ tục đấu thầu trước không làm phát sinh nghĩa vụ phải phê duyệt dự án, không hạn chế thẩm quyền quyết định đầu tư và không mặc nhiên làm phát sinh quyền ký kết hợp đồng của nhà thầu khi chưa đáp ứng điều kiện pháp lý. Đồng thời, cần quy định rõ tiêu chí xác định trường hợp cấp bách về tiến độ, tránh mở rộng áp dụng đối với những dự án chưa đủ điều kiện chuẩn bị.

Liên quan đến trách nhiệm của người có thẩm quyền và chủ đầu tư tại Điều 52, đại biểu lưu ý dự thảo bỏ một số quy định của luật hiện hành về xử lý tình huống phát sinh và việc xin ý kiến trong những trường hợp phức tạp... Đại biểu đề nghị cân nhắc giữ lại các quy định cần thiết đối với những tình huống chưa được quy định cụ thể, bảo đảm người có thẩm quyền chịu trách nhiệm cao nhất trước pháp luật về việc xử lý tình huống, đáp ứng yêu cầu cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế.

Theo đại biểu, thực tế có những tình huống phát sinh làm thay đổi nội dung đã được người có thẩm quyền phê duyệt. Nếu chủ đầu tư tự quyết định xử lý mà không xin ý kiến người có thẩm quyền, có thể không phù hợp với phạm vi quyền hạn, trách nhiệm và dẫn đến sai lệch nội dung đã được phê duyệt đối với gói thầu.