Sửa toàn diện Luật Đấu thầu: Đẩy mạnh phân cấp, cắt giảm thủ tục, siết chặt giám sát

Quang cảnh phiên họp sáng 23/10 của Quốc hội. Ảnh: Đức Thanh

Bổ sung cơ chế đàm phán cạnh tranh cho gói thầu công nghệ đặc thù

Tại phiên họp của Quốc hội sáng 23/10, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày tờ trình về dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi).

Theo Bộ trưởng, thực tiễn thực thi Luật Đấu thầu cho thấy, một số quy định chưa thống nhất, đồng bộ với hệ thống pháp luật; các hình thức lựa chọn nhà thầu còn dàn trải, phức tạp. Pháp luật cũng chưa có cơ chế đàm phán cạnh tranh đối với gói thầu đặc thù và đặt hàng sản phẩm từ nghiên cứu công nghệ cao, công nghệ chiến lược.

Bên cạnh đó, một số quy định về ưu đãi trong đấu thầu, tư cách hợp lệ của nhà thầu, nhà đầu tư, phương pháp đánh giá hồ sơ dự thầu... cần tiếp tục hoàn thiện nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả của hoạt động đấu thầu.

Việc sửa đổi Luật Đấu thầu nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng, Nhà nước về hoàn thiện thể chế, cải cách thủ tục hành chính, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, khơi thông nguồn lực, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Qua đó, tạo cơ sở pháp lý đồng bộ, khả thi hơn, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, bảo đảm cạnh tranh, minh bạch và phòng, chống tham nhũng, lãng phí trong hoạt động đấu thầu.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày Tờ trình về Dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi). Ảnh: quochoi.vn

4 nhóm chính sách

Dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi) được xây dựng theo hướng sửa đổi toàn diện Luật hiện hành, tập trung vào 4 nhóm chính sách.

Trước hết, Dự thảo sửa đổi, bổ sung các quy định nhằm bảo đảm tính khả thi, đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật về đấu thầu.

Dự thảo đồng thời xác định rõ nguyên tắc áp dụng pháp luật khi có sự khác nhau giữa Luật Đấu thầu và các luật có liên quan, nhằm bảo đảm tính khả thi, đồng bộ, thống nhất trong tổ chức thực hiện.

Nhóm chính sách thứ hai là hoàn thiện các quy định nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả đấu thầu. Dự thảo bổ sung quy định về chính sách và nguyên tắc cơ bản trong hoạt động đấu thầu để xác định mục tiêu, định hướng chính sách trong các quy định cụ thể của luật, đảm bảo thống nhất trong tổ chức thực hiện.

Một nội dung đáng chú ý là Dự thảo bổ sung quy định cơ sở dữ liệu giá theo hướng tích hợp, đồng bộ với cơ sở dữ liệu về thuế, hải quan, làm cơ sở tham chiếu để xác định giá gói thầu phù hợp với thị trường. Theo Bộ trưởng, giải pháp này hướng tới tăng cường công khai, minh bạch và khắc phục tình trạng nâng khống giá gói thầu.

Dự thảo cũng hoàn thiện cơ chế ưu tiên, ưu đãi trong đấu thầu nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển kinh tế nhà nước, doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Đối với đấu thầu quốc tế, Dự thảo định hướng chỉ áp dụng đối với các dự án đặc thù cần sự tham gia của nhà đầu tư nước ngoài để hỗ trợ chuyển giao công nghệ, kỹ thuật hiện đại và kinh nghiệm quản lý tiên tiến. Đồng thời, đặt ra yêu cầu nhà thầu nước ngoài liên doanh với nhà thầu Việt Nam và sử dụng nhà thầu phụ Việt Nam nhằm hỗ trợ doanh nghiệp trong nước phát triển, nâng cao năng lực cạnh tranh.

Về hồ sơ mời thầu, Dự thảo cho phép nêu nhãn hiệu hàng hóa theo nhóm nhãn hiệu để bảo đảm lựa chọn hàng hóa đáp ứng yêu cầu về chất lượng, kỹ thuật, công nghệ và hiệu quả sử dụng...

Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, Dự thảo Luật Đấu thầu (sửa đổi) đề xuất sửa đổi các quy định theo hướng đơn giản hóa thủ tục, rút ngắn thời gian và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền. Theo đó, chủ đầu tư được trao quyền quyết định áp dụng hình thức lựa chọn nhà thầu phù hợp như chỉ định thầu, đấu thầu... qua đó tăng tính chủ động và trách nhiệm trong tổ chức thực hiện.

Dự thảo bổ sung hình thức đàm phán cạnh tranh đối với các gói thầu chưa thể xác định đầy đủ yêu cầu kỹ thuật, giải pháp công nghệ hoặc giá gói thầu nhằm tháo gỡ vướng mắc đối với các gói thầu đặc thù trong lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Bên cạnh đó, Dự thảo tiếp tục mở rộng các trường hợp áp dụng chỉ định thầu lựa chọn nhà đầu tư trong trường hợp đặc biệt và hình thức đặt hàng. Các trường hợp được áp dụng thủ tục đấu thầu trước cũng được mở rộng đối với những gói thầu cần đẩy nhanh tiến độ, rút ngắn thời gian chuẩn bị thực hiện dự án.

Đáng chú ý, Dự thảo định hướng cắt giảm những khâu trung gian không cần thiết, bao gồm sơ tuyển, mời quan tâm, lập kế hoạch tổng thể lựa chọn nhà thầu và phương thức đấu thầu 2 giai đoạn.

Dự thảo cũng bổ sung một số hành vi bị cấm phát sinh trong thực tiễn, trong đó có hành vi nâng khống giá gói thầu; hoàn thiện quy định về sử dụng thầu phụ bất hợp pháp nhằm ngăn chặn việc lợi dụng danh nghĩa nhà thầu phụ để chuyển nhượng thầu trái phép.

Cơ chế giám sát được hoàn thiện theo hướng thống nhất 1 đầu mối thực hiện, tăng cường giám sát dựa trên dữ liệu thống kê và phân tích từ Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia để kịp thời phát hiện, phòng ngừa, ngăn chặn vi phạm.

Cần tiêu chí rõ ràng để bảo đảm cạnh tranh thực chất

Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, cơ quan thẩm tra thống nhất với sự cần thiết sửa đổi Luật Đấu thầu. Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị cơ quan soạn thảo chuẩn bị đầy đủ các điều kiện và văn bản hướng dẫn thi hành để bảo đảm Luật được triển khai thống nhất, đồng bộ ngay khi có hiệu lực.

Về quy định cho phép hồ sơ mời thầu nêu nhãn hiệu theo nhóm nhãn hiệu, xuất xứ theo nhóm nước, vùng lãnh thổ, Ủy ban đề nghị ưu tiên xác định yêu cầu bằng tính năng, chất lượng, tiêu chuẩn kỹ thuật và mục đích sử dụng; chỉ viện dẫn nhãn hiệu, xuất xứ khi có căn cứ cần thiết. Đồng thời, quy định rõ tiêu chí xác định nhóm và điều kiện chấp nhận hàng hóa tương đương để bảo đảm cạnh tranh thực chất.

Đối với quy định mở rộng việc sử dụng nhà thầu phụ nước ngoài, Ủy ban đề nghị xác định nguyên tắc nhà thầu trong nước không được giao cho nhà thầu phụ nước ngoài phần việc chủ yếu hoặc phần việc làm căn cứ đánh giá năng lực, kinh nghiệm để được lựa chọn. Mục tiêu là bảo đảm vai trò và trách nhiệm thực chất của nhà thầu chính trong nước.

Về các hành vi bị cấm trong hoạt động đấu thầu, cơ quan thẩm tra đề nghị rà soát, xác định rõ chủ thể và hành vi vi phạm, bảo đảm phòng ngừa, xử lý đầy đủ các hành vi thông thầu, gian lận, xung đột lợi ích và làm lộ bí mật nhà nước.

Một số ý kiến cũng cho rằng việc chỉ cấm tổ chức lựa chọn nhà thầu khi chưa xác định được nguồn vốn nếu dẫn đến nợ đọng có thể khiến việc xác định vi phạm phải chờ đến khi hậu quả xảy ra, gây khó khăn cho công tác phòng ngừa và xử lý. Vì vậy, cần xác định rõ hành vi bị cấm tại thời điểm thực hiện, đồng thời quy định cụ thể các trường hợp được tổ chức lựa chọn nhà thầu khi chưa xác định nguồn vốn, nhất là đối với gói thầu khẩn cấp, cấp bách và đấu thầu trước.

Đối với hình thức, phương thức lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư, Ủy ban cơ bản thống nhất việc hợp nhất chào hàng cạnh tranh vào đấu thầu rộng rãi, mua sắm trực tiếp vào chỉ định thầu và bổ sung hình thức đàm phán cạnh tranh.

Cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục xác định đấu thầu rộng rãi là hình thức chủ yếu để bảo đảm cạnh tranh; quy định rõ điều kiện, giới hạn áp dụng chỉ định thầu, đặt hàng, lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt và chỉ định nhà đầu tư, nhất là tiêu chí về lĩnh vực chiến lược, hạn mức chỉ định thầu, tránh thu hẹp cạnh tranh. Riêng đối với đàm phán cạnh tranh, cần bảo vệ bí mật kinh doanh, quyền sở hữu trí tuệ, có căn cứ kiểm chứng khách quan về giá, đồng thời tăng cường kiểm soát và trách nhiệm giải trình của chủ đầu tư.

Ngoài ra, cơ quan thẩm tra đề nghị nâng cao hiệu quả Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia trong công khai, chia sẻ dữ liệu và giám sát hoạt động đấu thầu; bảo đảm tính độc lập trong giải quyết kiến nghị. Các quy định về đấu thầu trước, xử lý khi dự án thay đổi, sửa đổi hợp đồng và chuyển nhượng dự án cần được hoàn thiện để không làm thay đổi những cam kết làm căn cứ lựa chọn nhà thầu./.