Ngành gỗ tìm dư địa tăng trưởng mới trước thách thức kép từ thị trường

Xuất khẩu gỗ đối mặt nhiều sức ép

Ngành gỗ Việt Nam đang bước vào năm 2026 với nhiều áp lực chưa từng có khi các biến động từ thị trường quốc tế ngày càng tác động mạnh đến hoạt động xuất khẩu. Trong bối cảnh Chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu hai con số, nhiều doanh nghiệp ngành gỗ cho rằng việc duy trì được quy mô xuất khẩu tương đương năm trước đã là một thách thức lớn.

Tại Hội nghị tìm giải pháp quản trị rủi ro, kiểm soát nhập siêu, thúc đẩy xuất khẩu do Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) tổ chức vừa qua, ông Ngô Sỹ Hoài, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (VIFOREST), đã chỉ ra những khó khăn mà ngành đang phải đối mặt, từ áp lực phòng vệ thương mại đến những vướng mắc trong tổ chức sản xuất và thu mua nguyên liệu.

Thực tế cho thấy, ngành gỗ hiện là một trong những ngành xuất khẩu chủ lực của Việt Nam với kim ngạch năm 2025 đạt khoảng 18,2 tỷ USD, bao gồm khoảng 17,2 tỷ USD đồ gỗ và gần 1 tỷ USD các sản phẩm lâm sản như quế, hồi, mây tre đan. Tuy nhiên, phía sau thành tích này là một thực tế đáng lo ngại: mức độ phụ thuộc rất lớn vào thị trường Hoa Kỳ.

Ông Ngô Sỹ Hoài, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (VIFOREST)

Theo VIFOREST, riêng thị trường Mỹ năm 2025 đạt gần 10 tỷ USD, chiếm tới 54,6% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành. Đây là tỷ lệ phụ thuộc rất cao nếu so với nhiều ngành hàng xuất khẩu lớn khác như dệt may hay da giày.

"Sự hiện diện ngày càng lớn của đồ gỗ Việt Nam tại Mỹ vừa tạo cơ hội tăng trưởng nhưng đồng thời cũng khiến doanh nghiệp phải đối mặt với áp lực giám sát ngày càng khắt khe", ông Hoài nói.

Theo ông Hoài, năm 2025, Mỹ nhập khẩu đồ gỗ từ khoảng 35 quốc gia với tổng giá trị khoảng 21,8 tỷ USD. Trong đó, Việt Nam chiếm khoảng 9,5 tỷ USD, tương đương gần 40% tổng lượng đồ gỗ nội thất và ngoại thất mà Mỹ nhập khẩu.

“Chúng ta đang là người chơi nổi bật tại thị trường Mỹ nên liên tục trở thành đối tượng của các cuộc điều tra phòng vệ thương mại”, ông Ngô Sỹ Hoài nhận định.

Bên cạnh đó, về vấn đề thuế, theo phản ánh của hiệp hội, một số dòng sản phẩm đồ gỗ hiện đang chịu mức thuế rất cao, có mặt hàng lên tới 194%, khiến khả năng cạnh tranh gần như bị triệt tiêu. Bên cạnh đó là các mức thuế bổ sung 20% và nguy cơ tiếp tục tăng trong thời gian tới.

Những khó khăn từ thị trường quốc tế đã bắt đầu phản ánh vào kết quả xuất khẩu của ngành trong những tháng đầu năm. Theo số liệu của VIFOREST, 5 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ đạt khoảng 7,1 tỷ USD, chỉ tăng khoảng 1 - 2% so với cùng kỳ năm trước. Riêng xuất khẩu sang Mỹ đạt khoảng 3,5 tỷ USD nhưng đã giảm 6,9%.

Theo đánh giá của hiệp hội, áp lực có thể gia tăng mạnh hơn từ nửa cuối năm khi các chính sách thuế và điều tra thương mại tiếp tục được triển khai. “Nếu thị trường Mỹ giảm 10% thì ngành có thể mất trên 1 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu. Nếu giảm 20%, mức suy giảm có thể lên tới khoảng 2 tỷ USD”, ông Ngô Sỹ Hoài cho biết.

Mặc dù ngành gỗ Việt Nam hiện xuất khẩu tới 167 quốc gia và vùng lãnh thổ, song thực tế cơ cấu thị trường vẫn tập trung cao vào một số thị trường trọng điểm. Năm thị trường lớn nhất gồm Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và Liên minh châu Âu (EU) hiện chiếm tới khoảng 90% tổng kim ngạch xuất khẩu.

Ngành gỗ Việt Nam hiện xuất khẩu tới 167 quốc gia và vùng lãnh thổ, song thực tế cơ cấu thị trường vẫn mang tính tập trung cao vào một số thị trường chính

Các thị trường còn lại dù có tiềm năng nhưng quy mô nhỏ, khó có thể bù đắp ngay lập tức nếu thị trường chủ lực suy giảm.

Đứng trước những thách thức hiện hữu này, theo các doanh nghiệp, việc đa dạng hóa thị trường là yêu cầu bắt buộc nhưng đây là quá trình dài hơi, đòi hỏi thời gian xây dựng thương hiệu, hệ thống phân phối và thích ứng với các tiêu chuẩn kỹ thuật của từng thị trường.

Bộ Công Thương đồng hành gỡ khó cùng doanh nghiệp gỗ

Để gỡ khó thị trường, thời gian qua, ngành gỗ đã tìm kiếm nhiều giải pháp. Trong đó, ông Ngô Sỹ Hoài nhìn nhận, cộng đồng doanh nghiệp đánh giá cao những nỗ lực của Chính phủ và Bộ Công Thương trong việc đồng hành cùng ngành gỗ.

Theo VIFOREST, thời gian qua, nhiều vướng mắc về cơ chế, chính sách đã được các bộ, ngành quan tâm xử lý theo hướng thực chất và kịp thời hơn. Một trong những ví dụ điển hình là vấn đề hoàn thuế giá trị gia tăng (VAT) đối với doanh nghiệp đầu chuỗi trong ngành gỗ.

"Đây là vấn đề được các hiệp hội ngành hàng kiến nghị trong nhiều năm nhưng chỉ thực sự được tháo gỡ sau khi Quốc hội sửa đổi luật, Chính phủ ban hành nghị định hướng dẫn và các bộ, ngành phối hợp triển khai", ông Hoài nói.

Bên cạnh đó, ông Hoài cho biết, Cục Xuất nhập khẩu, các đơn vị thuộc Bộ Công Thương như Cục Xúc tiến thương mại, Cục Phòng vệ thương mại cũng đang tích cực hỗ trợ doanh nghiệp trong việc mở rộng thị trường, cung cấp thông tin cảnh báo sớm và ứng phó với các vụ việc phòng vệ thương mại.

Đặc biệt, Chương trình cấp quốc gia về xúc tiến thương mại tiếp tục được triển khai theo hướng đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, hỗ trợ doanh nghiệp tham gia hội chợ, kết nối giao thương và khai thác hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới.

Bên cạnh những khó khăn từ thị trường quốc tế, đại diện VIFOREST chỉ ra, doanh nghiệp cho rằng vẫn còn một số vướng mắc trong nước cần tiếp tục được xem xét tháo gỡ.

Bộ Công Thương đang tích cực hỗ trợ doanh nghiệp gỗ mở rộng thị trường

Một trong những vấn đề được ngành gỗ đặc biệt quan tâm hiện nay là quy định thanh toán không dùng tiền mặt trong thu mua nguyên liệu. Ngành gỗ là ngành có tỷ lệ nội địa hóa nguyên liệu cao. Nguồn nguyên liệu đầu vào chủ yếu đến từ khoảng 1 triệu hộ trồng rừng và hàng trăm nghìn hộ trồng cao su trên cả nước.

Theo quy định mới, hoạt động thu mua gỗ nguyên liệu phải thực hiện thanh toán không dùng tiền mặt nhằm tăng tính minh bạch và chống thất thu thuế. Tuy nhiên, tại nhiều vùng sâu, vùng xa, nơi tập trung diện tích rừng trồng lớn, nhiều hộ dân vẫn chưa có tài khoản ngân hàng hoặc chưa quen với các giao dịch điện tử.

Doanh nghiệp buộc phải bố trí nhân sự hỗ trợ người dân mở tài khoản, hướng dẫn sử dụng và thực hiện các thủ tục liên quan, làm phát sinh thêm chi phí. Theo đó, VIFOREST kiến nghị cơ quan chức năng xem xét lùi thời gian áp dụng quy định đối với nhóm hộ trồng rừng thêm khoảng 1 - 1,5 năm để tạo điều kiện cho người dân và doanh nghiệp thích ứng dần với quá trình chuyển đổi số trong thanh toán.

Cần chiến lược dài hạn để giảm phụ thuộc thị trường

Tại hội nghị, các chuyên gia cũng cho rằng, thách thức lớn nhất của ngành gỗ hiện nay không nằm ở năng lực sản xuất mà ở khả năng thích ứng với những biến động của thương mại toàn cầu.

Trong bối cảnh chủ nghĩa bảo hộ gia tăng, các tiêu chuẩn về môi trường, lao động, truy xuất nguồn gốc ngày càng khắt khe, doanh nghiệp không thể tiếp tục dựa quá nhiều vào một vài thị trường chủ lực.

Doanh nghiệp cũng cần tăng cường đầu tư công nghệ, nâng cao tỷ lệ sử dụng nguyên liệu có chứng chỉ bền vững, đáp ứng các yêu cầu về phát triển xanh và kinh tế tuần hoàn để nâng cao năng lực cạnh tranh.

Bên cạnh việc khai thác tốt các thị trường truyền thống, ngành gỗ cần đẩy mạnh tiếp cận các thị trường tiềm năng tại Trung Đông, Nam Á, châu Phi và khu vực Mỹ Latinh

Đây được xem là hướng đi quan trọng giúp ngành gỗ giảm dần sự phụ thuộc vào một thị trường đơn lẻ, từ đó nâng cao khả năng chống chịu trước các biến động bên ngoài.

Trao đổi tại hội nghị, đại diện Cục Xuất nhập khẩu cho biết, Bộ Công Thương đang phối hợp chặt chẽ với các hiệp hội ngành hàng, trong đó có ngành gỗ, để theo dõi sát diễn biến thị trường, cập nhật các chính sách thương mại mới của các nước nhập khẩu và kịp thời cảnh báo rủi ro cho doanh nghiệp.

Cục cũng đang phối hợp với Cục Xúc tiến thương mại, hệ thống Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài và các đơn vị liên quan đẩy mạnh hoạt động xúc tiến thương mại, khai thác hiệu quả các FTA, hỗ trợ doanh nghiệp đa dạng hóa thị trường, giảm phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống.

Đồng thời, các kiến nghị liên quan đến thủ tục hành chính, hoàn thuế và thu mua nguyên liệu sẽ tiếp tục được tổng hợp, báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét tháo gỡ nhằm tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, xuất khẩu của doanh nghiệp.