Ngành hải quan đẩy mạnh số hóa hồ sơ, rút ngắn thủ tục hải quan

Hình ảnh tại hội nghị.

Thông tư số 121/2025/TT-BTC của Bộ Tài chính sửa đổi, bổ sung một số điều của các Thông tư quy định về thủ tục hải quan; kiểm tra, giám sát hải quan; thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu và quản lý thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu chính thức có hiệu lực. Thông tư được ban hành theo hướng đẩy mạnh chuyển đổi số, cắt giảm thủ tục hành chính, tăng cường phân cấp, phân quyền, qua đó tạo thuận lợi cho doanh nghiệp và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực hải quan.

Hoàn thiện khung pháp lý, đáp ứng yêu cầu quản lý hiện đại

Thông tư 121/2025/TT-BTC được xây dựng trong bối cảnh hệ thống pháp luật về hải quan và thuế xuất nhập khẩu đã có nhiều sửa đổi, bổ sung quan trọng. Trước đó, Thông tư số 38/2015/TT-BTC và Thông tư số 39/2018/TT-BTC đã góp phần chuẩn hóa hồ sơ, đơn giản hóa thủ tục, tăng tính minh bạch và tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu. Tuy nhiên, qua thực tiễn triển khai, một số quy định không còn phù hợp với yêu cầu quản lý mới, thậm chí chồng chéo với các văn bản pháp luật được ban hành sau này.

Cùng với việc sửa đổi Luật Quản lý thuế, Luật Hải quan, các nghị định và thông tư hướng dẫn liên quan, cũng như việc kiện toàn mô hình tổ chức của ngành Hải quan, việc ban hành Thông tư 121/2025/TT-BTC nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ trong hệ thống pháp luật, đồng thời tạo cơ sở pháp lý cho việc triển khai hải quan số, hải quan thông minh theo Chiến lược phát triển hải quan đến năm 2030.

Một trong những điểm mới quan trọng của Thông tư là số hóa các chứng từ thuộc bộ hồ sơ hải quan. Theo đó, việc khai và nộp tờ khai hải quan, cũng như các chứng từ liên quan, được thực hiện thông qua Hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan.

Người khai hải quan có trách nhiệm lưu trữ bản chính chứng từ, tự chịu trách nhiệm về tính xác thực của nội dung đã khai và sự thống nhất giữa hồ sơ lưu tại doanh nghiệp với hồ sơ lưu tại cơ quan hải quan. Cơ quan hải quan chỉ thực hiện kiểm tra khi có dấu hiệu vi phạm. Trường hợp hệ thống chưa có chức năng tiếp nhận đầy đủ chỉ tiêu thông tin của chứng từ, người khai hải quan được nộp bản scan có xác nhận bằng chữ ký số.

Quy định này giúp hồ sơ hải quan được xử lý hoàn toàn dưới dạng dữ liệu điện tử, hạn chế tối đa việc nộp chứng từ giấy, rút ngắn thời gian thông quan, tiết kiệm chi phí cho doanh nghiệp và tạo lập cơ sở dữ liệu tập trung phục vụ công tác quản lý, phân tích rủi ro của cơ quan hải quan.

Thông tư 121/2025/TT-BTC tiếp tục thực hiện chủ trương cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, gắn với tăng cường phân cấp, phân quyền.

Đối với thủ tục khai sửa đổi, bổ sung, hồ sơ được tinh giản đáng kể, chỉ còn hai chứng từ cơ bản là văn bản ghi nhận việc và thống nhất phương án xử lý giữa các bên trong trường hợp gửi thừa, thiếu, nhầm hàng; và hóa đơn thương mại ghi nhận nội dung sửa đổi. Việc xử lý khai bổ sung được phân định rõ theo tình trạng hàng hóa còn trong hay đã ra khỏi khu vực giám sát hải quan, qua đó rút ngắn thời gian xử lý và nâng cao trách nhiệm tự khai, tự chịu trách nhiệm của doanh nghiệp.

Với thủ tục đưa hàng về bảo quản, Thông tư đã cắt giảm ba loại chứng từ, đồng thời cho phép người khai hải quan khai thông tin liên quan trực tiếp vào đơn đề nghị theo mẫu, thay vì phải nộp hồ sơ giấy như trước đây.

Đối với tái xuất hàng hóa bị từ chối nhận, gửi nhầm hoặc không có người nhận, Thông tư quy định chi tiết cách thức xử lý theo từng trường hợp cụ thể, thay cho quy định chung trước đây, bảo đảm thống nhất áp dụng và phù hợp mức độ rủi ro của từng tình huống.

Hiện đại hóa quản lý trị giá hải quan

Trong lĩnh vực trị giá hải quan, Thông tư bổ sung hình thức tham vấn gián tiếp thông qua hệ thống điện tử, bên cạnh hình thức tham vấn trực tiếp. Người khai hải quan, người đại diện theo pháp luật hoặc người được ủy quyền có thể thực hiện giải trình, chứng minh trị giá khai báo hoàn toàn trên hệ thống, phù hợp với xu hướng ứng dụng công nghệ thông tin và sự phát triển của thương mại điện tử.

Đồng thời, Thông tư tiếp tục hoàn thiện cơ chế “tham vấn một lần, sử dụng kết quả nhiều lần”, quy định rõ điều kiện, phạm vi và thời hạn áp dụng, qua đó giảm số lần tham vấn, tiết kiệm thời gian cho doanh nghiệp và cơ quan hải quan, không làm phát sinh thủ tục hành chính mới.

Bên cạnh đó, thẩm quyền xét giảm giá được điều chỉnh theo hướng tinh gọn, chỉ giữ tại Chi cục Hải quan khu vực, phù hợp chủ trương phân cấp, phân quyền và cải cách hành chính.

Đối với thủ tục xác nhận hoàn thành nghĩa vụ nộp thuế, Thông tư phân cấp việc tiếp nhận và xử lý hồ sơ về Chi cục Hải quan khu vực hoặc đơn vị hải quan gần nhất với doanh nghiệp. Thời hạn giải quyết được rút ngắn từ 5 ngày làm việc xuống còn 3 ngày làm việc, giúp tăng tốc độ giải quyết thủ tục hành chính.

Đáng chú ý, Thông tư bổ sung quy định cho phép doanh nghiệp đã được xác nhận hoàn thành nghĩa vụ nộp thuế nhưng chưa hoàn tất thủ tục giải thể, chấm dứt hoạt động hoặc đóng mã số thuế vẫn có thể tiếp tục đăng ký tờ khai hải quan khi có nhu cầu, qua đó tháo gỡ vướng mắc phát sinh trong thực tiễn.

Cùng với việc tạo thuận lợi, Thông tư 121/2025/TT-BTC cũng sửa đổi, bổ sung nhiều quy định nhằm tăng cường hiệu quả quản lý của cơ quan hải quan, như quản lý hàng hóa đưa về bảo quản; giám sát hàng hóa tại khu chuyển tải; kiểm tra, đánh giá tiêu chí kỹ thuật trong kiểm định hải quan; và quản lý hoạt động gia công, sản xuất xuất khẩu, doanh nghiệp chế xuất.

Được biết trong 2 ngày 22-23/1/2026 hội nghị tập huấn phổ biến Thông tư số 121/2025/TT-BTC sẽ được tổ chức tại khu vực miền nam.

MINH PHƯƠNG