Siết chặt an toàn thông qua luật trí tuệ nhân tạo

Luật Trí tuệ nhân tạo chính thức được Quốc hội thông qua và sẽ có hiệu lực từ tháng 3 tới đây, kỳ vọng đặt nền móng pháp lý vững chắc để khuyến khích sáng tạo sử dụng AI mà vẫn kiểm soát được rủi ro. Một trong những nội dung đáng chú ý của luật Trí tuệ nhân tạo là cách tiếp cận “quản lý để phát triển”.

Thay vì siết chặt hay cấm đoán, luật mở ra không gian thử nghiệm có kiểm soát thông qua sandbox, cùng các chính sách hỗ trợ như Quỹ Phát triển AI quốc gia, chương trình AI Venture cho doanh nghiệp và startup. Nhà nước cũng đầu tư vào trung tâm tính toán AI quốc gia và hệ thống dữ liệu mở có kiểm soát – tạo nền tảng để Việt Nam chủ động phát triển AI, giảm phụ thuộc vào bên ngoài và nâng cao năng lực cạnh tranh.

AI giống như một công cụ rất mạnh – nếu được sử dụng đúng, nó mang lại giá trị lớn cho xã hội; nhưng nếu bị lạm dụng, hậu quả có thể khó lường. Luật trí tuệ nhân tạo ra đời để xác định đâu là giới hạn, đâu là trách nhiệm, để công nghệ tăng tốc mà không trượt khỏi quỹ đạo an toàn.

Thông qua Luật Trí tuệ nhân tạo, Việt Nam gửi đi một thông điệp rõ ràng với thế giới: lựa chọn con đường phát triển AI nhanh, mạnh nhưng có kiểm soát; lấy con người làm trung tâm, lấy trách nhiệm làm nền tảng và lấy đổi mới sáng tạo làm động lực dài hạn.

Cùng với cơ hội, trí tuệ nhân tạo cũng đặt ra những rủi ro ngày càng rõ nét. Từ lừa đảo công nghệ cao, giả mạo hình ảnh, thông tin sai lệch, đến nguy cơ xâm phạm quyền riêng tư và an ninh quốc gia. Luật Trí tuệ nhân tạo đã đưa ra những quy định chặt chẽ để kiểm soát các hành vi vi phạm đạo đức AI đồng thời yêu cầu các nền tảng – kể cả xuyên biên giới – phải có trách nhiệm phát hiện và ngăn chặn sản phẩm vi phạm pháp luật.

Thượng tá Triệu Mạnh Tùng – Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm công nghệ cao, Bộ Công an cho biết: "Trong Luật quy định nền tảng cung cấp dịch vụ xuyên biên giới phải xây dựng các giải pháp để chủ động phát hiện những sản phẩm được sản xuất bằng trí tuệ nhân tạo mà không đúng sự thật, qua đó chủ động ngăn chặn, phòng ngừa."

Hiện nay, phần lớn dữ liệu tiếng Việt chất lượng cao nằm trong tay các nền tảng xuyên biên giới. Nếu không sớm xây dựng hệ sinh thái dữ liệu và mô hình AI của riêng mình, khoảng cách về “quyền lực dữ liệu” giữa người dân, doanh nghiệp và Nhà nước sẽ ngày càng lớn. Triết lý quan trọng nhất của Luật Trí tuệ nhân tạo vì thế không phải là “kiểm soát AI”, mà là định hướng AI – để công nghệ phát triển song hành với lợi ích xã hội và chủ quyền quốc gia.

Luật sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 1/3/2026. Khoảng thời gian chuyển tiếp này được xem là “cửa sổ vàng” để doanh nghiệp chuẩn bị, người dân nâng cao nhận thức và cơ quan quản lý hoàn thiện các hướng dẫn thực thi. Hiện Việt Nam xếp thứ 5 ASEAN về chỉ số sẵn sàng AI toàn cầu – một vị trí cho thấy tiềm năng lớn, nhưng cũng đòi hỏi nỗ lực bền bỉ và có chiến lược.

Khi công nghệ ngày càng mạnh, luật pháp chính là để dẫn dắt tương lai. Với Luật Trí tuệ nhân tạo, Việt Nam đang lựa chọn một tương lai nơi đổi mới sáng tạo được khuyến khích, doanh nghiệp được trao cơ hội, nhưng con người vẫn là chủ thể tối cao người quyết định công nghệ sẽ đi về đâu và phục vụ cho điều gì.

Diệu Phú