Ngành Tư pháp và những 'dấu ấn mùa Xuân' trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc

Luồng gió mới từ “tư duy kiến tạo phát triển”

Nếu như trước đây, công tác xây dựng pháp luật thường bị xem là mang nặng tính quản lý, thì trong nhiệm kỳ 2021 - 2025, luồng gió “tư duy kiến tạo phát triển” đã trở thành chủ trương, quyết tâm hành động của toàn ngành. Chỉ trong thời gian ngắn, Bộ, ngành Tư pháp đã tập trung nguồn lực nghiên cứu, tham mưu Chính phủ trình Quốc hội ban hành Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) (sửa đổi) với những quy định mang tính đột phá, đổi mới toàn diện quy trình xây dựng, ban hành VBQPPL, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và bảo đảm tính minh bạch, công khai trong quá trình ban hành VBQPPL.

Dấu ấn đậm nét trong năm 2025 chính là việc tham mưu ban hành Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, Bộ, ngành Tư pháp góp phần quan trọng trong đổi mới tư duy xây dựng, thi hành pháp luật, nhằm xây dựng hệ thống pháp luật dân chủ, công bằng, đồng bộ, thống nhất, công khai, minh bạch, khả thi với cơ chế tổ chức thực hiện nghiêm minh, nhất quán, bảo đảm cơ sở pháp lý cho hoạt động bình thường, liên tục, thông suốt của các cơ quan sau sắp xếp tổ chức bộ máy, tháo gỡ vướng mắc phát sinh từ thực tiễn, mở đường cho kiến tạo phát triển, huy động mọi người dân và doanh nghiệp tham gia vào phát triển kinh tế - xã hội.

Tại Hội nghị trực tuyến quán triệt Nghị quyết số 66-NQ/TW và Nghị quyết số 68-NQ/TW, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh Nghị quyết 66 “là lời hiệu triệu cho một cuộc cải cách thể chế sâu sắc”. Trong bối cảnh đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu cao về hiện đại hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng, việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật trở thành yếu tố sống còn, quyết định sự thành công của quá trình vươn mình của dân tộc.

Nghị quyết 66 ra đời và xác định rõ: Đổi mới căn bản công tác xây dựng và thi hành pháp luật là nội dung cốt lõi, nền tảng cho tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Nghị quyết nhấn mạnh công tác xây dựng và thi hành pháp luật phải trở thành nhiệm vụ trọng tâm, thường xuyên của toàn Đảng, toàn hệ thống chính trị, gắn liền mật thiết với yêu cầu phát triển nhanh, bền vững đất nước. Đồng thời, pháp luật phải đồng bộ, khả thi, minh bạch, ổn định, lấy thực tiễn phát triển làm thước đo, đồng thời có tính dự báo cao, chủ động dẫn dắt sự phát triển chứ không chỉ chạy theo điều chỉnh.

Cùng với Nghị quyết 66, sự ra đời của các cơ chế đặc thù, được ví như “chìa khóa vàng” mở ra các “nút thắt” thể chế. Đó là việc tham mưu ban hành Nghị quyết số 197/2025/QH15 ngày 17/5/2025 về một số cơ chế, chính sách đặc biệt tạo đột phá trong xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật, Nghị quyết 206/2025/QH15 ngày 24/6/2025 về cơ chế đặc biệt xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật làm cơ sở cho việc kịp thời xử lý vướng mắc, bất cập của VBQPPL với những chính sách “chưa có tiền lệ”. Các chính sách tạo cơ chế đặc biệt về tài chính, nguồn nhân lực và ứng dụng công nghệ nhằm tạo sự đột phá trong toàn bộ quy trình xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật, xử lý kịp thời các khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn do bất cập của các VBQPPL. Trên cơ sở đó, các Bộ, ngành, địa phương đã tham mưu ban hành hoặc ban hành theo thẩm quyền nhiều VBQPPL để tháo gỡ kịp thời, dứt điểm các “nút thắt, điểm nghẽn” về pháp luật, từng bước đưa pháp luật trở thành lợi thế cạnh tranh, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh, bền vững đất nước.

“Kỷ lục” về khối lượng và chất lượng lập pháp

Chưa bao giờ trong lịch sử, khối lượng nhiệm vụ lập pháp lại lớn và được thực hiện với tốc độ khẩn trương như nhiệm kỳ này. Ngành Tư pháp đã tham mưu cho Chính phủ trình Quốc hội thông qua gần 180 dự án luật, dự thảo nghị quyết - một con số kỷ lục. Riêng năm 2025 trình Quốc hội 99 dự án luật, nghị quyết; các Bộ, ngành đã soạn thảo, trình ban hành hoặc ban hành theo thẩm quyền 4.974 VBQPPL (riêng năm 2025 là 1.396 văn bản, nhiều nhất trong cả nhiệm kỳ); các địa phương đã ban hành 51.799 VBQPPL (riêng năm 2025 là 13.000 văn bản, nhiều nhất trong cả nhiệm kỳ). Nhiều nhiệm vụ lớn, phức tạp, ngoài kế hoạch ban đầu với yêu cầu thời gian hoàn thành rất gấp được Bộ Tư pháp, pháp chế Bộ, ngành, cơ quan tư pháp địa phương thực hiện nghiêm túc, hiệu quả, chất lượng. Trong đó, có việc tham gia nghiên cứu, hoàn thiện Nghị quyết sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp năm 2013

Đặc biệt, trong năm 2025 - năm “về đích” của nhiệm kỳ, Bộ Tư pháp đã chủ trì xây dựng và trình thông qua nhiều đạo luật quan trọng mang tính “xương sống” như: Luật Ban hành VBQPPL, Luật Công chứng (sửa đổi), Luật Thi hành án dân sự (sửa đổi)... Những đạo luật này không chỉ giải quyết các vấn đề trước mắt mà còn tạo nền tảng vững chắc cho công tác xây dựng pháp luật, tạo điều kiện cho người dân, doanh nghiệp khi thực hiện các thủ tục tư pháp.

Trong nhiệm kỳ, ngành Tư pháp đã thực hiện một bước nhảy vọt trong ứng dụng công nghệ thông tin. Bộ Tư pháp đã phối hợp với các cơ quan có liên quan xây dựng, khai trương và vận hành chính thức Cổng Pháp luật quốc gia với hàng loạt tiện ích đột phá, là bước tiến quan trọng trong quá trình đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng tốt nhu cầu phục vụ người dân, doanh nghiệp trong tiếp cận chính sách, pháp luật trên môi trường số.

Đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện

Bộ đã trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt và tập trung tổ chức thực thi các phương án cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính (TTHC) liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh, bảo đảm chỉ tiêu cắt giảm theo yêu cầu tại Nghị quyết số 66/NQ-CP ngày 26/3/2025 của Chính phủ; đã thực hiện tích hợp, cung cấp dịch vụ công trực tuyến trên Cổng Dịch vụ công quốc gia đối với 100% TTHC thuộc thẩm quyền giải quyết đủ điều kiện cung cấp dịch vụ công trực tuyến, trong đó, đã bảo đảm tỷ lệ cung cấp dịch vụ công trực tuyến đối với 100% TTHC thuộc thẩm quyền giải quyết của Bộ Tư pháp có đối tượng thực hiện là doanh nghiệp; đã hoàn thành việc thực thi 100% phương án đơn giản hóa TTHC, giấy tờ công dân liên quan đến quản lý dân cư và 100% phương án phân cấp trong giải quyết TTHC theo yêu cầu của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ.

Các đại biểu tại Hội thảo khoa học cấp quốc gia “Hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới”.

Đặc biệt, thực hiện ý kiến chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm, Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tại Thông báo số 07-TB/CQTTBCĐ ngày 15/10/2025, Bộ Tư pháp đã phối hợp với các cơ quan ban hành Kế hoạch thực hiện, tham mưu Thủ tướng Chính phủ ban hành Công điện số 201/CĐ-TTg ngày 22/10/2025 về việc tập trung rà soát, cắt giảm, đơn giản hóa TTHC dựa trên dữ liệu; phối hợp với các Bộ, ngành, địa phương rà soát, thống nhất cắt giảm, đơn giản hóa thành phần hồ sơ dựa trên dữ liệu hoặc cắt bỏ đối với 817 TTHC (bao gồm 794 TTHC do cơ quan Trung ương ban hành và 23 TTHC do địa phương ban hành); tham mưu Chính phủ ban hành Nghị quyết số 66.7/2025/NQ-CP ngày 15/11/2025 quy định cắt giảm, đơn giản hóa TTHC dựa trên dữ liệu để điều chỉnh các VBQPPL do cơ quan Trung ương ban hành nhằm thực thi hiệu quả phương án cắt giảm TTHC.

Chỉ trong thời gian ngắn, Bộ Tư pháp đã triển khai nhiều giải pháp mạnh mẽ nhằm đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện trong tất cả các lĩnh vực hoạt động của Bộ, đặc biệt là công tác xây dựng pháp luật và thi hành pháp luật. Tập trung hoàn thiện và vận hành hiệu quả Hệ thống tiếp nhận, xử lý phản ánh, kiến nghị về VBQPPL, Cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử, Cơ sở dữ liệu về biện pháp bảo đảm để đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu của người dân và doanh nghiệp trong kỷ nguyên số. Đẩy nhanh tiến độ xây dựng các Cơ sở dữ liệu về công chứng, Cơ sở dữ liệu thi hành án dân sự, Cơ sở dữ liệu trợ giúp pháp lý bảo đảm kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư trong năm 2025.

Bước sang giai đoạn 2026 - 2030, có vai trò đặc biệt quan trọng, là giai đoạn tăng tốc, bứt phá, tạo đà, tạo lực, tạo khí thế, tạo nền tảng vững chắc để đất nước bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Với định hướng “Bảo đảm thể chế phải đi trước, mở đường cho đột phá phát triển”, ngành Tư pháp xác định trọng tâm là xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật và thượng tôn Hiến pháp; bảo đảm sự lãnh đạo toàn diện, trực tiếp của Đảng trong công tác xây dựng pháp luật, phát huy cao độ tính Đảng trong xây dựng và thi hành pháp luật.

Cùng đó, tiếp tục đổi mới tư duy, định hướng xây dựng pháp luật theo hướng vừa bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước, vừa khuyến khích sáng tạo, giải phóng toàn bộ sức sản xuất, khơi thông mọi nguồn lực phát triển.

Thực hiện hiệu quả, thực chất công tác chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn trong công tác xây dựng và thi hành pháp luật, trong đó ưu tiên nguồn lực xây dựng, phát triển hạ tầng công nghệ thông tin, cơ sở dữ liệu lớn, ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo phục vụ đổi mới, hiện đại hóa công tác xây dựng, tổ chức thi hành pháp luật.

“Dấu ấn mùa xuân” của nhiệm kỳ 2021 - 2025 sẽ là tiền đề quan trọng để Bộ, ngành Tư pháp tiếp tục vươn mình, hoàn thành xuất sắc sứ mệnh là “cơ quan gác cửa” cho hệ thống pháp luật, góp phần đưa dân tộc Việt Nam vững bước vào kỷ nguyên phát triển bứt phá và bền vững.

Thu Nguyễn