Ngồi quá nhiều có thể làm hỏng mắt theo cách bạn không ngờ tới

Ảnh: Getty Images

Trong nhiều năm qua, khi bàn về các yếu tố ảnh hưởng đến thị lực, phần lớn sự chú ý thường tập trung vào tuổi tác, dinh dưỡng hoặc thời gian tiếp xúc với màn hình. Tuy nhiên, các chuyên gia y tế cho rằng có một thói quen rất phổ biến nhưng ít được nhìn nhận đúng mức: mức độ vận động thể chất hàng ngày.

Theo các bác sĩ, hoạt động thể chất không chỉ có ý nghĩa đối với tim mạch, chuyển hóa hay cân nặng, mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sức khỏe của đôi mắt. Ngược lại, tình trạng ít vận động kéo dài có thể góp phần thúc đẩy quá trình lão hóa và làm gia tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh lý về mắt.

Mắt - Cơ quan “tiêu tốn năng lượng” cao

Võng mạc là một trong những mô có hoạt động chuyển hóa mạnh nhất trong cơ thể. Để duy trì chức năng nhìn, võng mạc cần nguồn năng lượng dồi dào từ ty thể - cấu trúc được ví như “nhà máy năng lượng” của tế bào.

Ty thể đặc biệt phong phú trong các tế bào có nhu cầu chuyển hóa cao như tế bào mắt. Chúng không chỉ cung cấp năng lượng mà còn giúp bảo vệ mắt trước các tác nhân gây hại từ môi trường như tia cực tím hay ô nhiễm không khí.

Các chuyên gia cho biết, ở người ít vận động, chức năng ty thể có xu hướng suy giảm nhanh hơn theo thời gian. Khi khả năng sản xuất năng lượng bị ảnh hưởng, mắt sẽ kém hiệu quả hơn trong việc ngăn ngừa và sửa chữa tổn thương. Điều này có thể khiến nguy cơ suy giảm thị lực gia tăng theo năm tháng.

Duy trì vận động thể chất ở mức độ vừa phải, như đi bộ nhanh hoặc các bài tập aerobic khoảng 20 phút mỗi ngày, được xem là biện pháp đơn giản nhưng có lợi cho cả sức khỏe toàn thân và chức năng thị giác.

Viêm mạn tính và quá trình lão hóa mắt

Một cơ chế khác được nhắc đến là tình trạng viêm mạn tính mức độ thấp - hiện tượng thường gặp ở những người có lối sống ít vận động. Hoạt động thể chất giúp cải thiện tuần hoàn máu, trong đó có lưu lượng máu đến mắt. Khi vận động bị hạn chế, tuần hoàn kém đi có thể góp phần làm gia tăng phản ứng viêm trong cơ thể.

Tình trạng viêm kéo dài được cho là yếu tố thúc đẩy sự phát triển của một số bệnh lý như đục thủy tinh thể, thoái hóa điểm vàng và thoái hóa võng mạc. Đây đều là những nguyên nhân hàng đầu gây suy giảm thị lực ở người trung niên và cao tuổi.

Bên cạnh đó, những người dành nhiều thời gian trước màn hình thường có xu hướng ít vận động và giảm thời gian hoạt động ngoài trời. Việc thiếu tiếp xúc với ánh sáng tự nhiên được ghi nhận có thể ảnh hưởng đến sự phát triển bình thường của nhãn cầu.

Ảnh: Eating Well

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra mối liên hệ giữa việc giảm thời gian ngoài trời với nguy cơ gia tăng cận thị, đặc biệt ở trẻ em và thanh thiếu niên. Hoạt động ngoài trời không chỉ giúp tăng cường vận động mà còn khuyến khích mắt điều tiết ở khoảng cách xa, qua đó hỗ trợ phòng ngừa cận thị.

Đề kháng insulin và bệnh võng mạc do tiểu đường

Ít vận động còn liên quan đến nguy cơ đề kháng insulin - tình trạng cơ thể kém nhạy cảm với hormone insulin, dẫn đến rối loạn kiểm soát đường huyết. Ở những người mắc tiểu đường, kiểm soát đường máu kém trong thời gian dài có thể gây tổn thương các mạch máu nhỏ ở võng mạc, dẫn đến bệnh võng mạc do tiểu đường.

Bệnh lý này là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây mù lòa có thể phòng ngừa ở người trưởng thành. Các nghiên cứu cho thấy người mắc tiểu đường type 2 kèm đề kháng insulin có nguy cơ cao hơn gặp các vấn đề về thị lực so với nhóm kiểm soát tốt đường huyết và duy trì lối sống năng động.

Do đó, tăng cường vận động không chỉ giúp kiểm soát cân nặng và chuyển hóa, mà còn đóng vai trò gián tiếp trong việc bảo vệ cấu trúc mạch máu ở mắt.

Thay đổi nhỏ, tác động dài hạn

Theo các chuyên gia, tin tích cực là không cần đến những chương trình tập luyện phức tạp để tạo ra sự khác biệt. Những thay đổi nhỏ nhưng đều đặn, như đi bộ mỗi ngày, sử dụng cầu thang thay cho thang máy, hoặc dành thời gian vận động ngoài trời… đều có thể góp phần cải thiện sức khỏe mắt trong dài hạn.

Ảnh: Shutterstock

Song song với vận động thể chất, một số yếu tố lối sống khác cũng được khuyến nghị nhằm duy trì thị lực:

Chế độ ăn cân bằng: Các dưỡng chất như axit béo omega-3, vitamin A, C, E và carotenoid có vai trò quan trọng đối với mắt. Rau lá xanh đậm, cà rốt, trái cây họ cam quýt, cá béo, các loại hạt… là những nguồn thực phẩm giàu dưỡng chất có lợi cho thị giác.

Ngủ đủ và chất lượng: Giấc ngủ là thời gian để cơ thể và đôi mắt phục hồi. Ngủ không đủ hoặc rối loạn giấc ngủ kéo dài có thể ảnh hưởng đến tuần hoàn và gia tăng viêm - những yếu tố liên quan đến suy giảm thị lực.

Kiểm soát thời gian sử dụng màn hình: Dù không phải yếu tố duy nhất, việc tiếp xúc với thiết bị điện tử trong thời gian dài vẫn được ghi nhận liên quan đến nguy cơ phát triển cận thị. Nghỉ giải lao định kỳ và duy trì khoảng cách hợp lý với màn hình là những biện pháp đơn giản nhưng cần thiết.

Nhìn nhận toàn diện về sức khỏe thị lực

Các chuyên gia nhấn mạnh rằng thị lực không chỉ phụ thuộc vào di truyền hay tuổi tác, mà còn chịu ảnh hưởng từ tổng thể lối sống. Ít vận động, dù diễn ra âm thầm và khó nhận biết tác động tức thì, có thể góp phần đẩy nhanh các vấn đề về mắt theo thời gian.

Trong bối cảnh lối sống hiện đại ngày càng gắn với công việc bàn giấy và thiết bị số, việc chủ động tăng cường vận động thể chất được xem là bước đi thiết thực để bảo vệ sức khỏe nói chung và thị lực nói riêng.

Chăm sóc đôi mắt vì thế không chỉ dừng lại ở việc bổ sung dinh dưỡng hay hạn chế màn hình, mà cần được nhìn nhận trong mối liên hệ chặt chẽ với một lối sống năng động, cân bằng và bền vững.

Hồng Nhung