Ngọt ngào đường phên Cao Bằng

Nghề làm đường phên của xóm Bó Tờ (xã Phục Hòa, tỉnh Cao Bằng) có từ khoảng năm 1950 và được công nhận là Làng nghề truyền thống vào năm 2019. Thời điểm cận Tết là giai đoạn nhộn nhịp nhất của nghề nấu mật mía do nhu cầu thị trường tăng cao.

Chị Nông Thị Trang (xóm Bó Tờ, xã Phục Hòa, tỉnh Cao Bằng) cho biết: Những ngày giáp Tết, khi mía vào vụ ép, các thành viên trong gia đình đều tập trung cho vụ sản xuất bận rộn nhất trong năm, người ép mía, người tiếp củi vào lò... Quy trình làm đường phên truyền thống có nhiều công đoạn, từ khi thu hoạch mía ngoài đồng, dóc lá, chặt ngọn rồi ép lấy nước. Nước mía được cho vào chảo gang lớn đun trên bếp khoảng 4-5 giờ. Trong quá trình đun phải điều chỉnh lửa phù hợp để không bị cháy khét và đắng.

"Đường phên đạt chuẩn phải có màu vàng ươm, đặc mịn, ngọt và thơm. Nhứng ngày này đến đầu làng Bó Tờ thôi đã thấy mùi thơm của đường phên rồi. Từ tháng 10 chúng tôi đã bắt đầu nhận các đơn hàng Tết với số lượng gấp 3-4 lần so với ngày thường. Cả thương lái cũng đến ngày càng tấp nập. Giá đường năm nay được 30.000 - 35.000 đồng/kg nên người dân làng nghề rất phấn khởi", chị Trang nói.

Cứ 100 kg mía sẽ thu được 20 - 30 kg đường phên thành phẩm

Xóm Bó Tờ có hơn 140 hộ, trong đó có gần 100 hộ duy trì làm thường xuyên và có khoảng 42 lò đang hoạt động nấu đường hằng ngày. Các hộ làm trung bình từ 3-5 tấn đường/vụ, nhiều hộ làm với số lượng lớn có thể lên đến 5-6 tấn/năm. Sản phẩm đường phên Bó Tờ có màu vàng óng, hương vị đặc biệt và không sử dụng chất bảo quản. Với cách làm hiện nay, cứ 100 kg mía sẽ thu được 20-30 kg đường. Mỗi ngày, một gia đình có thể nấu 3 - 4 mẻ đường, mỗi mẻ khoảng 60-70 kg đường phên thành phẩm, phần bã mía ép ra có thể dùng làm chất đốt.

Đến những phiên chợ quê ở Cao Bằng đều có thể dễ dàng tìm được những người bán đường phên Bó Tờ. Bà Lục Thị Thơm, một tiểu thương ở chợ Đông Khê (xã Đông Khê, tỉnh Cao Bằng) cho hay mặt hàng truyền thống này bán chạy nhất vào dịp giáp Tết Nguyên đán.

"Dịp Tết khách mua đường phên đi làm các loại bánh trái nên bán được nhiều, tôi nhập đường phên ở bên Phục Hòa về bán vì ở bên đó có cơ sở sản xuất, có nhà máy đường. Bà con chủ yếu sử dụng đường phên để làm bánh khảo, bánh cười vì có độ kết dính và thơm và mềm hơn đường trắng nên rất được ưa chuộng", chị Thơm thông tin.

Ông Đàm Đình Đạo, Chủ tịch UBND xã Phục Hòa, tỉnh Cao Bằng cho biết: Hiện làng nghề vẫn duy tr diện tích ổn định trồng mía trên 28 ha, thành phẩm đường phên thu được ước đạt khoảng 390 tấn. Thời điểm này đang là giai đoạn nhộn nhịp nhất của vụ do nhu cầu phục vụ tết tăng cao, cộng thêm đường phên được giá, giá bán giao cho thương lái thu mua tại chỗ là 28.000 đồng/kg và giá bán lẻ 30.000-35.000 đồng/kg, tăng 10% so với cùng kỳ năm 2025 nên người dân làng nghề rất phấn khởi.

"Để các làng nghề tiếp tục phát triển, xã sẽ tăng cường công tác tuyên truyền vận động để cho mỗi một hộ sản xuất đường phên cần phải hiểu được cái giá trị của cái nghề truyền thống để từ đấy thì là yêu nghề và thực hiện việc sản xuất đảm bảo vệ sinh ATVSTP và môi trường. Xã sẽ đẩy mạnh về công tác đào tạo tập huấn cũng như là định hướng để cho các hộ đa dạng hóa về sản phẩm. Thứ ba, tăng cường công tác quảng hóa, giới thiệu sản phẩm và xúc tiến thương mại, chú trọng vào việc xây dựng thương hiệu để đáp ứng nhu cầu như là thị hiếu của khách hàng", ông Đạo chia sẻ.

Giữa những ngày giáp Tết, khi khắp các chợ quê đã đầy ắp đào hồng, lá dong xanh, thì những thanh đường phên vàng óng của xóm Bó Tờ lại âm thầm theo chân bà con đến từng gian bếp. Vị ngọt đậm, thơm mùi mía không chỉ làm nên hương vị của bánh trái ngày Xuân, mà còn gợi nhắc sự cần cù, khéo léo của bao thế hệ người làm nghề. Đường phên với bà con Cao Bằng không đơn thuần là một sản phẩm hàng hóa, mà là một phần đời sống, một nét văn hóa gắn bó từ bữa ăn thường ngày đến mâm cỗ Tết sum vầy. Trong vị ngọt ngào ấy là công sức của người ép mía, có hơi ấm của bếp lửa đỏ suốt đêm ngày, có niềm vui khi đường được giá, cuộc sống thêm đủ đầy.

Nông Diệp/VOV-Đông Bắc