Ngủ quá nhiều có thể đẩy nhanh quá trình lão hóa não, tim

Nghiên cứu đã phân tích đồng hồ sinh học của nửa triệu người, chỉ ra rằng cả việc ngủ quá ít lẫn quá nhiều đều liên quan đến quá trình lão hóa nhanh hơn ở hầu hết các cơ quan trong cơ thể.

Các nhà nghiên cứu cho rằng, thời gian ngủ quá ngắn hoặc quá dài có thể đẩy nhanh tốc độ lão hóa của não bộ, tim, phổi và hệ miễn dịch, đồng thời có liên quan đến nhiều loại bệnh lý khác nhau.

Giấc ngủ chất lượng cũng thiết yếu cho sự sống còn của chúng ta giống như thức ăn và nước uống vậy. Tuy nhiên, thời lượng ngủ bao nhiêu là tối ưu?

Nghiên cứu mới cho thấy việc ngủ quá nhiều hoặc quá ít, đặc biệt là ở độ tuổi trung niên và tuổi già, có liên quan đến quá trình lão hóa nhanh hơn ở hầu hết các hệ cơ quan trong cơ thể.

Nghiên cứu được công bố trên tạp chí Nature này chỉ ra rằng thời lượng ngủ từ 6,4 đến 7,8 giờ mỗi đêm có liên quan đến quá trình lão hóa lành mạnh, giảm nguy cơ mắc bệnh và kéo dài tuổi thọ.

Bất kỳ mức thời lượng nào nằm ngoài khoảng này đều đi kèm với nguy cơ mắc bệnh và tử vong cao hơn.

Trao đổi với Medical News Today, Bác sĩ Tunç Tiryaki - người sáng lập chuỗi phòng khám về y học tái tạo London Regenerative Institute (Anh) và không tham gia vào nghiên cứu này - nhận định rằng: “Việc phát hiện ra mối liên hệ giữa thời lượng ngủ khoảng 6,4–7,8 giờ với quá trình lão hóa sinh học lành mạnh hơn đã củng cố quan điểm cho rằng giấc ngủ là một trong những yếu tố lối sống quan trọng nhất mà chúng ta có thể điều chỉnh để đảm bảo sức khỏe lâu dài. Chúng ta thường chú trọng vào các loại thực phẩm bổ sung và công nghệ 'biohacking' (tối ưu hóa sinh học cơ thể) tiên tiến, nhưng giấc ngủ vẫn đóng vai trò nền tảng cho quá trình phục hồi, chức năng ty thể và sự tái tạo tế bào".

‘Một bức tranh toàn diện hơn về quá trình lão hóa’

Sử dụng dữ liệu từ UK Biobank (Ngân hàng Dữ liệu Sinh học Vương quốc Anh) với khoảng nửa triệu người tham gia, các nhà nghiên cứu đã kết hợp thông tin về thời gian ngủ (do người tham gia tự báo cáo) với các đồng hồ biểu sinh - thước đo tuổi sinh lý thay vì tuổi theo thời gian (tuổi thực tế) - của 23 hệ cơ quan.

Từ đó, họ xác định được các chỉ số chênh lệch tuổi sinh học (BAG) đặc thù cho từng cơ quan; chỉ số này cho thấy sự khác biệt giữa tuổi sinh học và tuổi thực tế của các cơ quan đó. BAG đã chứng tỏ giá trị dự báo cao đối với tỷ lệ mắc bệnh, sự nhận thức và nguy cơ tử vong.

Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra mối quan hệ hình chữ U giữa giấc ngủ, quá trình lão hóa não bộ và tỷ lệ tử vong; do đó, các nhà nghiên cứu muốn kiểm chứng xem liệu mối quan hệ tương tự có tồn tại ở nhiều hệ cơ quan khác hay không thông qua việc sử dụng chỉ số BAG.

Họ cũng đánh giá liệu thời gian ngủ quá ngắn hoặc quá dài có liên quan đến việc gia tăng tỷ lệ tử vong do mọi nguyên nhân, các bệnh lý toàn thân (không chỉ ở não bộ) và chứng trầm cảm ở tuổi già hay không.

Ngoài ra, họ còn xem xét liệu các rối loạn giấc ngủ là yếu tố nguy cơ có thể thay đổi được đối với bệnh tật (hoặc khuynh hướng di truyền), là hệ quả của bệnh tật, hay là mối quan hệ tác động hai chiều.

“Điều khiến nghiên cứu này trở nên đặc biệt thú vị đối với lĩnh vực y học về sự trường thọ chính là cách tiếp cận dựa trên hệ thống cơ thể. Thay vì chỉ dựa vào tuổi thực tế, các nhà nghiên cứu đã đánh giá quá trình lão hóa sinh học thông qua các phương pháp chẩn đoán hình ảnh, nghiên cứu về protein và chuyển hóa từ đó mang lại cái nhìn toàn diện hơn về sự lão hóa ở nhiều hệ cơ quan khác nhau", Bác sĩ Tunç Tiryaki nói.

Thời gian ngủ liên quan đến các vấn đề sức khỏe

Các nhà nghiên cứu nhận thấy rằng cả thời gian ngủ ngắn và dài đều có liên quan đến các vấn đề sức khỏe của não bộ và cơ thể.

Họ phát hiện mối liên hệ đáng kể giữa việc ngủ ít với các giai đoạn trầm cảm và lo âu, cũng như với bệnh béo phì, tiểu đường tuýp 2, tăng huyết áp, bệnh tim thiếu máu cục bộ và chứng loạn nhịp tim (nhịp tim không đều).

Cả thời gian ngủ ngắn và dài đều có liên quan đến bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính (COPD), hen suyễn, viêm dạ dày và trào ngược dạ dày-thực quản.

Các tác giả cho rằng, trong khi việc ngủ ít dường như tác động trực tiếp lên nhiều hệ cơ quan, thì việc ngủ quá nhiều dường như gây ra những ảnh hưởng lớn hơn về mặt thần kinh - tâm thần và có thể phản ánh tình trạng bệnh lý tiềm ẩn bên trong cơ thể.

Bác sĩ Emer MacSweeney - bác sĩ chuyên khoa chẩn đoán hình ảnh thần kinh kiêm Giám đốc điều hành tại phòng khám Re:Cognition Health, người không tham gia vào nghiên cứu này - giải thích một số cơ chế liên quan: “Thiếu ngủ làm gia tăng hormone căng thẳng, tình trạng viêm và stress oxy hóa; tất cả những yếu tố này đều có thể đẩy nhanh quá trình lão hóa của não bộ và cơ thể. Giấc ngủ cũng là thời điểm não bộ loại bỏ các chất thải thông qua hệ thống bạch huyết não, bao gồm cả những loại protein có liên quan đến các bệnh thoái hóa thần kinh".

“Mặt khác, việc ngủ quá nhiều có thể phản ánh các vấn đề sức khỏe tiềm ẩn như trầm cảm, viêm nhiễm, rối loạn chuyển hóa hoặc giai đoạn đầu của thoái hóa thần kinh. Não bộ dường như hoạt động hiệu quả nhất trong một khoảng thời gian ngủ tương đối ổn định thay vì ở các thái cực", bác sĩ MacSweeney chia sẻ.

“Tối ưu hóa giấc ngủ là một trong những biện pháp hỗ trợ y tế dự phòng hiệu quả nhất,” bác sĩ Tiryaki cho biết.

Lời khuyên từ chuyên gia để có giấc ngủ ngon

Mặc dù tìm thấy một số mối liên hệ di truyền đối với thời gian ngủ ngắn và dài, các nhà nghiên cứu kết luận rằng số lượng các yếu tố này trong mẫu nghiên cứu lớn của họ là tương đối ít. Do đó, họ đưa ra giả thuyết rằng thời gian ngủ phần lớn được quyết định bởi các yếu tố môi trường và vì vậy có thể thay đổi được.

Vậy làm thế nào để bạn có được một giấc ngủ ngon?

"Giấc ngủ tối ưu đòi hỏi phải kiểm soát tốt các vấn đề y tế, tình trạng tâm thần và các tác nhân gây căng thẳng từ môi trường", Bác sĩ Sarathi Bhattacharyya - chuyên gia về bệnh phổi và y học giấc ngủ, đồng thời là giám đốc y khoa của Trung tâm Rối loạn Giấc ngủ MemorialCare thuộc Trung tâm Y tế Long Beach (California) - chia sẻ với Medical News Today. Ông không tham gia vào nghiên cứu nói trên.

"Nhìn chung, các bước quan trọng bao gồm: duy trì giờ thức dậy cố định để ổn định nhịp sinh học, thực hiện tốt các thói quen vệ sinh giấc ngủ vào buổi tối và dành thời gian thư giãn trước khi đi ngủ", ông nói thêm.

"Việc tiếp xúc với ánh sáng, ăn uống muộn, tập thể dục quá cường độ và điều trị không hiệu quả các bệnh lý thể chất hoặc tâm thần đều có thể góp phần làm giảm thời gian ngủ, do làm chậm thời điểm bắt đầu giấc ngủ hoặc làm gián đoạn quá trình diễn tiến bình thường của giấc ngủ", bác sĩ Bhattacharyya khuyến cáo.

Tuy nhiên, ông cũng lưu ý rằng cần tránh thói quen ngủ nướng để bù đắp cho vài đêm ngủ không ngon giấc, "vì những khoảng thời gian ngủ kéo dài này thực sự có thể làm rối loạn nhịp sinh học và làm trầm trọng thêm chu kỳ giấc ngủ kém chất lượng".

"Nhu cầu về giấc ngủ vẫn mang tính cá nhân. Mặc dù nghiên cứu này xác định một khoảng thời gian ngủ tối ưu ở cấp độ quần thể, nhưng di truyền, độ tuổi và tình trạng sức khỏe đều ảnh hưởng đến lượng thời gian ngủ cần thiết của mỗi người. Chất lượng giấc ngủ cũng quan trọng không kém gì thời lượng giấc ngủ", Bác sĩ Emer MacSweeney cho biết.

Rối loạn giấc ngủ cảnh báo điều gì?

Các nhà nghiên cứu đã sử dụng phương pháp ngẫu nhiên hóa Mendel (Mendelian randomization) để giảm thiểu khả năng xảy ra hiện tượng "nhân quả ngược" — tức là tình trạng bệnh lý tiềm ẩn gây ra thời gian ngủ ngắn hoặc dài, thay vì rối loạn giấc ngủ gây ra các vấn đề sức khỏe.

Tuy nhiên, bác sĩ Tiryaki lưu ý: "Mặc dù phương pháp ngẫu nhiên hóa Mendel củng cố lập luận bác bỏ khả năng nhân quả ngược, tôi cho rằng mối quan hệ này ít nhất có tính chất hai chiều. Giấc ngủ kém có thể đẩy nhanh quá trình lão hóa sinh học, trong khi các thay đổi liên quan đến lão hóa về chuyển hóa, viêm và thoái hóa thần kinh cũng có thể làm suy giảm chất lượng và thời lượng giấc ngủ. Điều này thường thấy ở những người bị rối loạn chức năng chuyển hóa hoặc mắc các tình trạng viêm mãn tính".

“Do đó, việc cải thiện chất lượng giấc ngủ và duy trì sự ổn định của nhịp sinh học có thể góp phần tăng cường khả năng phục hồi, quá trình hồi phục thể chất và kéo dài khoảng thời gian sống khỏe mạnh", ông nhận định.

Đồng tình với quan điểm này, bác sĩ MacSweeney lưu ý: “Chính các tác giả cũng thừa nhận rằng họ không thể loại trừ hoàn toàn khả năng xảy ra quan hệ nhân quả ngược chiều. Trong lĩnh vực khoa học thần kinh, chúng ta ngày càng nhìn nhận tình trạng rối loạn giấc ngủ vừa là nguyên nhân thúc đẩy, vừa là dấu hiệu sớm của các quá trình bệnh lý liên quan đến lão hóa".

Theo Medical News Today