Người dân vùng lũ cần cảnh giác với vi khuẩn Whitmore

Người dân đến khám tại Bệnh viện Bệnh nhiệt đới Trung ương.

Nhiều vi khuẩn nguy hiểm có trong nước, bùn bẩn

Những ngày qua, Hà Nội và nhiều tỉnh miền Bắc mưa lớn liên tục, nhiều nơi ngập úng. Nước ngập cuốn theo bùn đất, rác thải, xác động vật và nước thải, làm ô nhiễm nguồn nước và môi trường. Người dân lội nước, dọn dẹp, tiếp xúc nước bẩn là điều kiện thuận lợi cho nhiều bệnh truyền nhiễm.

Ths.BS Nguyễn Quốc Phương, Trưởng khoa Kiểm soát Nhiễm khuẩn, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, cho biết “Phần lớn bệnh sau mưa ngập đều có thể phòng được; quan trọng là nhận biết sớm nguy cơ và xử lý đúng ngay tại nhà”.

Theo Ths.BS Nguyễn Quốc Phương, nguy cơ mắc bệnh tùy thuộc mức độ tiếp xúc với nước ngập, bùn đất. Ở nông thôn, vùng trũng, nơi ngập sâu kéo dài, người dân lội nước, dọn bùn, làm đồng ruộng nên nguy cơ các bệnh liên quan đến nước và đất cao hơn. Ở đô thị như Hà Nội, hạ tầng tốt hơn phần nào hạn chế tiếp xúc nước bẩn, nhưng tại điểm ngập sâu, ngập lâu nguy cơ vẫn còn, nhất là người làm việc ngoài trời, công nhân vệ sinh, xử lý bùn đất.

Đặc biệt, bệnh do xoắn khuẩn Leptospira là bệnh điển hình liên quan đến nước ngập. Vi khuẩn có trong nước, bùn nhiễm nước tiểu động vật (nhất là chuột), xâm nhập qua da xây xước khi lội nước, dọn bùn. Bệnh khởi phát bằng sốt, đau đầu, đau cơ (đặc biệt đau bắp chân), mệt mỏi; nặng có thể vàng da, tiểu ít, tổn thương gan thận. Việc phòng bệnh bằng cách hạn chế lội nước bẩn, đi ủng, mang găng, che kín vết thương. Sau tiếp xúc nước ngập, nếu sốt kèm đau cơ nhiều, vàng da hoặc tiểu ít, cần đi khám sớm và báo bác sĩ tiền sử lội nước.

Cùng nhóm, còn có bệnh Whitmore (melioidosis), do vi khuẩn Burkholderia pseudomallei trong đất và nước, gặp nhiều hơn vào mùa mưa. Vi khuẩn xâm nhập qua vết thương khi tiếp xúc đất bùn hoặc do hít phải; hay gặp ở người làm nông, người có bệnh nền như đái tháo đường. Bệnh do Whimore có biểu hiện đa dạng như: Sốt kéo dài, áp xe da, viêm phổi, nhiễm khuẩn huyết. Tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương vẫn tiếp nhận rải rác ca Whitmore vào mùa mưa.

Cách phòng Whitmore cũng tương tự như Leptospira; người dân cần tránh để da chạm trực tiếp với đất bùn, rửa sạch tay chân sau khi làm việc. Người có bệnh nền sốt kéo dài không rõ nguyên nhân sau tiếp xúc bùn đất nên đi khám để biết nguyên nhân.

Nước và thực phẩm bẩn có thể gây bệnh ngoài da, bệnh đường tiêu hóa

Theo Ths.BS Nguyễn Quốc Phương, nước lũ còn có thể cuốn theo chất thải, vi sinh vật gây bệnh; thực phẩm ngâm nước bẩn dễ nhiễm khuẩn gây các bệnh phổ biến sau mưa ngập như: Tiêu chảy cấp, lỵ, thương hàn, tả, viêm gan A...

Nguồn nước ô nhiễm và sinh hoạt bị ảnh hưởng cũng có thể khiến dịch đau mắt đỏ (viêm kết mạc cấp) dễ lây lan qua tiếp xúc và dùng chung đồ.

Bên cạnh đó, người dân ngâm nước bẩn lâu gây nước ăn chân (nấm kẽ chân), viêm nang lông. Nước ngập chứa bùn đất, vật sắc nhọn và nhiều vi khuẩn; một số như Aeromonas, Vibrio có thể gây nhiễm trùng vết thương tiến triển nhanh.

Vì vậy, bác sĩ khuyến cáo: Sau khi lội nước, người dân cần rửa sạch, lau khô chân tay, đi giày dép khô. Với các vết thương phải rửa bằng nước sạch và xà phòng, sát khuẩn, che phủ; đến cơ sở y tế nếu vết thương sâu, bẩn hoặc sưng, nóng, đỏ, chảy dịch. Với vết thương dính đất bùn còn có nguy cơ uốn ván bệnh nặng nhưng có thể phòng được bằng vaccine, người dân cần đi khám để bác sĩ đánh giá nguy cơ để tiêm phòng.

Với đau mắt đỏ, người dân nên rửa tay thường xuyên, không dụi mắt, không dùng chung khăn mặt và không tự dùng thuốc nhỏ mắt chứa corticoid.

Người dân cũng cần bệnh về tiêu hoá bằng cách ăn chín, uống sôi, dùng nước sạch; bỏ thực phẩm ngâm nước lũ hoặc hư hỏng; rửa tay trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh. Trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền, cần đi khám sớm khi tiêu chảy, nôn nhiều, bị mất nước nhanh.

“Nhiều người chủ quan khi nước đã rút, nhưng đây lại là thời điểm bệnh đường tiêu hóa và sốt xuất huyết dễ gia tăng”, Ths.BS Nguyễn Quốc Phương lưu ý.

Bác sĩ cũng cảnh báo, sau mưa, nước đọng trong xô chậu, chai lọ, lốp xe, phế thải quanh nhà thành nơi muỗi vằn đẻ trứng, khiến nguy cơ sốt xuất huyết thường tăng vài tuần sau khi nước rút. Ngay khi nước rút, cần lật úp, dọn bỏ vật chứa nước, đậy kín bể chứa, thả cá diệt lăng quăng; phòng muỗi đốt bằng mặc quần áo dài, ngủ màn kể cả ban ngày. Khi sốt, không tự truyền dịch hay tự điều trị kéo dài; cần đi khám, nhất là khi kèm đau bụng nhiều, nôn nhiều, chảy máu chân răng, chảy máu cam hoặc lừ đừ.

Ths.BS Nguyễn Quốc Phương nhấn mạnh: “Mưa lũ có thể qua nhanh, nhưng nguy cơ với sức khỏe còn kéo dài sau khi nước rút. Chủ động phòng bệnh từ mỗi gia đình và đi khám sớm khi có dấu hiệu bất thường là cách bảo vệ hiệu quả nhất".