Người 'giữ biển' Nhơn Hải trước bài toán du lịch giá rẻ

Song đằng sau sự nhộn nhịp đó là nỗi lo lắng của những người đã bỏ ra hơn 10 năm để hồi sinh rạn san hố - mái nhà của biển, tái tạo nguồn lợi thủy sản của vùng biển này, khi với họ giữ hệ sinh thái biển chính là giữ sinh kế cộng đồng.

Hệ sinh thái biển trước áp lực du lịch giá rẻ

Sở hữu hệ sinh thái biển phong phú với rong mơ, san hô cùng nhiều loại sinh vật biển đa dạng, tour du lịch Hòn Khô – Nhơn Hải ngắm san hô, rong biển thu hút đông đảo du khách mỗi dịp hè. Với mức giá từ 150 -350 ngàn đồng/lượt tùy dịch vụ đi kèm thêm như chèo ván SUP ngắm san hô, chèo thuyền thúng kết hợp quay chụp, bình quân mỗi bè ngắm san hô đón khoảng 100 lượt khách/ngày vào mùa cao điểm.

Rất đông du khách tìm về Hòn Khô - Nhơn Hải để chèo SUP ngắm san hô, lặn biển

Anh Nguyễn Văn Bình, chủ một bè ngắm san hô liên kết với HTX dịch vụ du lịch cộng đồng Nhơn Hải, cho hay vào dịp cao điểm, mỗi ngày bè của anh đón khá đông khách, khoảng 100 lượt khách ra vào. Để giữ hệ sinh thái biển không bị xáo trộn, ảnh Bình chỉ cho khách ngồi ván SUP hoặc chèo thuyền thúng ngắm san hô; tuyệt đối không cho ca nô, mô tô nước hoặc các phương tiện ngắm động cơ công suất cao vào khu vực được khoanh vùng bảo vệ. "Khu vực bảo vệ đã được khoanh vùng bằng phao xanh, được Tổ cộng đồng quản lý, bảo vệ. Ở khu vực này, du khách được hướng dẫn rất kỹ khi đi xem san hô. Chúng tôi thông tin đầy đủ cho du khách nắm để biết các hành vi không được làm, đặc biệt nghiêm cấm tuyệt đối việc ngắt hái san hô, giẫm đạp lên san hô", anh Bình nói.

Hiện có khoảng 10 bè ngắm san hô liên kết với HTX dịch vụ du lịch cộng đồng Nhơn Hải đang hoạt động

Ông Nguyễn Ngọc Nam, Tổ trưởng Tổ cộng đồng bảo vệ nguồn lợi thủy sản Nhơn Hải, cho hay hiện có 10 bè ngắm san hô liên kết với HTX để phục vụ du khách. Cách bè đề niêm yết giá dịch vụ công khai và nhắc nhở khách không được thực hiện các hành vi làm tổn hại tới hệ sinh thái biển; chỉ được lặn ngắm san hô, bơi lội theo hướng dẫn của người dẫn tour. "Ở vùng lõi hơn 12 ha được khoanh vùng bảo vệ rạn san hô chúng tôi khoanh vùng bảo vệ nghiêm ngặt", ông Nam cho hay.

Theo các chủ bè, du khách được hướng dẫn để tuân thủ các quy định khi ngắm san hô, ngắm rong mơ và lặn biển ở Hòn Khô

Tuy nhiên, ông Nam cũng không giấu được trăn trở. Du lịch ở Hòn Khô gắn với hệ sinh thái biển ở đây, tạo sinh kế cho cộng đồng. Chính vì thế, người dân chưa dám nâng giá dịch vụ hay chọn lọc lượng khách, vì sợ mất khách. Hệ quả là lượng người tới đông, đặc biệt là mùa cao điểm đã ít nhiều tác động tới hệ sinh thái biển. Thậm chí, nhiều nhà tour ở bên ngoài vào khác thác dịch vụ ở đây có những hành động làm ảnh hưởng trực tiếp tới rạn san hô.

Ông Nguyễn Ngọc Nam, Tổ trưởng tổ cộng đồng bảo vệ nguồn lợi thủy sản Nhơn Hải

"Chúng tôi mất hơn 10 năm để tái tạo, khôi phục và bảo vệ hệ sinh thái biển ở. Nhưng bây giờ nếu nâng giá, chọn khách thì sợ mất khách. Song nếu cứ tiếp tục tình trạng này, chúng tôi lo lắng cho hệ sinh thái biển. Thêm vào đó, khách chỉ tập trung vào cao điểm mùa hè, mùa mưa tới sẽ không có dịch vụ để thu hút khách", ông Nam nói.

Theo ông Nam, không chỉ rạn san hô mà ngay cả khu vực bảo tồn bãi đẻ rùa biển ở bãi cát gần bờ dù đã được khoanh vùng song cũng chịu tác động của một số hoạt động kinh doanh dịch vụ ẩm thực, dẫn tới nguy cơ rùa biển không lên làm tổ vào mùa sinh sản. "Rùa biển cần môi trường yên tĩnh, sạch sẽ để làm ổ đẻ. Những thay đổi từ môi trường xung quanh – đặc biệt là ánh sáng, âm thanh tiếng ồn lớn sẽ khiến rùa mẹ ngần ngại quay trở lại, trong khi mùa sinh sản của rùa biển đang cận kề. Chúng tôi đã báo cáo tình trạng này lên UBND phường để có phương án phù hợp", ông Nam nói thêm.

Những người lặng lẽ giữ "mái nhà biển"

Để có được rạn san hô đẹp, rong mơ nhuộm vàng cánh đồng biển Nhơn Hải là một nỗ lực hơn 10 năm trời của những thành viên trong Tổ cộng đồng nơi đây. Hệ sinh thái biển khôi phục mở ra một cơ hội phát triển du lịch từ biển.

"Làm dịch vụ du lịch là để có nguồn thu, từ đó chi cho các hoạt động bảo vệ, bảo tồn hệ sinh thái biển. Lấy ngắn nuôi dài, mở thêm dịch vụ là để có sinh kế gắn bó với biển tốt hơn", anh Nguyễn Tôn Xuân Sáng – người được mệnh danh là "bà đỡ" của rùa biển, thành viên Tổ cộng đồng nói.

Anh Sáng trăn trở với các hoạt động tự phát ảnh hưởng tới hệ sinh thái biển ở Hòn Khô thời gian qua

Với anh Sáng, với các thành viên tổ cộng đồng, với người dân Nhơn Hải giữ hệ sinh thái biển là cách họ giữ gìn sinh kế. Chính vì thế, không chỉ làm du lịch, các thành viên trong Tổ cộng đồng còn duy trì đều đặn việc lặn biển nhặt rác, cứu hộ rùa biển, đỡ đẻ cho rùa; đặc biệt là khoanh vùng bảo vệ diện tích rạn san hô được giao cộng đồng quản lý. Mỗi năm, các thành viên trong tổ cộng đồng trực tiếp thực hiện việc quan trắc, đánh giá mức độ phục hồi và phát triển rạn san hô.

Các thành viên tổ cộng đồng đều đặn lặn thu gom rác dưới đáy biển

"Hồi sinh rạn san hô là hồi sinh mái nhà của biển – để ở đó các loài sinh vật biển về trú ngụ, sinh sôi và phát triển. Cho nên, du khách khi tới đây sẽ không ngạc nhiên khi thấy cá bơi từng đàn, thấy rùa biển thân thiện bơi theo nhịp cùng du khách. Nói thì đơn giản, nhưng đó là hành trình của 10 năm phục hồi, bảo vệ và cả một hành trình phía trước để tiếp tục duy trì hệ sinh thái này. Hơn ai hết chúng tôi hiểu rõ, nhờ có hệ sinh thái phong phú này du khách mới tìm đến. Nên chúng tôi đều nhắc nhở nhau phải liên kết, làm du lịch bền vững", anh Sáng nói.

Mùa cao điểm, du khách ra Hòn Khô rất đông

Tương tự, anh Phạm Minh Bảy – người dân ở khu phố Hải Bắc (phường Quy Nhơn Đông) cho biết, đều đặn mỗi tuần anh đều tham gia cùng với tổ cộng đồng dọn rác dưới biển. "Có khi thu gom chai nhựa, túi nilon, ống hút nhựa, các rác thải do sóng cuốn ra bện vào san hô... Chúng tôi nghĩ đơn giản là mỗi hành động nhỏ của mình góp sức phần làm cho môi trường biển xanh hơn, trong lành hơn. Rạn san hô được bảo vệ tốt thì tôm cá về trú ngụ nhiều hơn. Từ đây, việc phát triển du lịch của địa phương tốt hơn", anh Bảy nói.

Anh Phạm Minh Bảy chia sẻ về cách mà anh cùng các thành viên tổ cộng đồng giữ rạn san hô - mái nhà của biển

Dù nỗ lực như thế, theo Tổ cộng đồng bảo vệ nguồn lợi thủy sản Nhơn Hải, thời gian qua nhiều hoạt động tự phát đã gây ảnh hưởng tới hệ sinh thái biển. Trước tình trạng trên, ông Nguyễn Thành Danh, Phó Chủ tịch UBND phường Quy Nhơn Đông cho biết, địa phương đã nhanh chóng đẩy mạnh tuyên truyền, kêu gọi người dân và du khách chung tay bảo vệ môi trường biển. Cùng với đó, lực lượng chức năng cũng đã kiểm tra, tiến hành tháo dỡ các quán ăn sát khu bảo tồn bãi đẻ của rùa, đồng thời ra quân dọn dẹp xà bần, giữ môi trường cho biển Nhơn Hải.

Theo Chi cục Thủy sản tỉnh Gia Lai, từ nguồn hỗ trợ của các tổ chức hoạt động trong lĩnh vực bảo tồn biển quốc tế tại Việt Nam như Gef, MCD,dự án CRSD... các vùng biển có rạn san hô của tỉnh đã được đánh giá sơ bộ và xây dựng kế hoạch hoạt động bảo vệ.Các hoạt động về bảo vệ môi trường biển, bảo vệ hệ sinh thái san hô- là ngôi nhà chung của các loài thủy sản biển trong đó có rùa biển như chiến dịch làm sạch bờ biển, quan trắc rạn san hô hàng năm, tiêu diệt sao biển gai tại các vùng rạn thuộc xã Nhơn Châu, phường Quy Nhơn Nam, Quy Nhơn Đông....đã được thực hiện tích cực trong khoảng thời gian từ năm 2018 đến nay.