Người trẻ lưu giữ văn hóa truyền thống

Chị Lò Seo Phấn (ngoài cùng bên trái) miệt mài với những đôi giày thêu, góp phần lưu giữ nét văn hóa truyền thống của dân tộc Xạ Phang.

Nằm nép mình ven thung lũng, bản Thèn Pả, xã Na Sang có hơn 70 hộ dân với trên 400 nhân khẩu là đồng bào Xạ Phang. Giữa những nếp nhà và hàng rào đá, nhiều nét văn hóa đặc trưng của dân tộc vẫn được gìn giữ, trong đó có nghề làm giày thêu đã được trao truyền qua nhiều thế hệ và được đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Ở Thèn Pả, chị Lò Seo Phấn là một trong những người trẻ tiếp nối nghề truyền thống bằng tình yêu với những đôi giày thêu của dân tộc mình.

Một buổi sáng tháng 8, bên hiên nhà, chị Phấn đang hoàn thiện đôi giày còn dang dở. Những ngón tay thoăn thoắt đưa kim qua từng lớp vải, lúc kéo sợi, lúc nắn lại đường chỉ cho ngay ngắn. Mỗi mũi kim đi qua là thêm một phần hoa văn hiện lên rõ nét. Công việc tưởng chừng giản đơn ấy đòi hỏi sự kiên nhẫn và đôi tay thật khéo léo, những điều chị đã tích lũy qua nhiều năm gắn bó với nghề.

Chị Phấn chia sẻ: Để làm một đôi giày truyền thống, chúng tôi phải chuẩn bị nhiều nguyên liệu như: Vải, dây đanh, sáp ong, mo tre... Mỗi đôi giày mất khoảng 15 - 20 ngày, có khi cả tháng mới hoàn thành. Là người trẻ, tôi mong muốn giữ được nghề mà ông bà, cha mẹ đã truyền lại, để những nét đẹp ấy tiếp tục được lưu giữ và giới thiệu đến nhiều bạn trẻ, giúp các bạn hiểu, yêu và muốn tiếp nối nghề truyền thống này.

Với chị Phấn, giữ nghề bắt đầu từ những việc rất nhỏ: Học cách chọn nguyên liệu, ghi nhớ từng công đoạn, làm quen với từng đường kim. Rồi những gì mình biết lại được chỉ cho người khác. Nghề vì thế không nằm yên trong những câu chuyện của người đi trước, mà tiếp tục được thực hành trong đời sống của người trẻ.

Nếu chị Phấn gìn giữ văn hóa Xạ Phang qua nghề làm giày thêu, thì ở bản Na Phay, xã Mường Nhà, chị Lò Thị Kiên lại lựa chọn một không gian rộng hơn để kể những câu chuyện về văn hóa Thái. Trên các kênh Facebook, TikTok, YouTube, chị Kiên giới thiệu phong tục tập quán, trang phục, nếp sống và cảnh sắc quê hương bằng hình ảnh, âm nhạc sinh động. Các kênh của chị hiện thu hút hơn 1 triệu lượt theo dõi, nhiều video đạt hàng triệu lượt xem.

Chị Lò Thị Kiên chia sẻ: Là người con dân tộc Thái, những nét văn hóa truyền thống đã gắn bó với tôi từ khi còn nhỏ. Càng trưởng thành, tôi càng thêm yêu và trân trọng những giá trị ấy, nên luôn mong muốn lưu giữ lại bằng những hình ảnh, video mình thực hiện. Tôi muốn những điều mình biết và được trải nghiệm từ văn hóa dân tộc có thể tiếp tục được kể lại theo một cách gần gũi, trẻ trung, để nhiều người, nhất là các bạn trẻ, thêm hiểu và yêu những giá trị truyền thống của dân tộc mình.

Điện Biên hiện có 24 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, thuộc nhiều loại hình như nghệ thuật trình diễn dân gian, lễ hội truyền thống, nghề thủ công, tri thức dân gian… Những di sản đó gắn với đời sống cộng đồng, tạo nên bản sắc riêng của các dân tộc trên địa bàn. Tuy nhiên, trong bối cảnh hội nhập, sự thay đổi của đời sống đang tác động trực tiếp đến việc thực hành văn hóa truyền thống. Một số phong tục, tập quán, nghề thủ công có nguy cơ ít được sử dụng, ít người biết thực hành. Bởi vậy, sự tham gia của thế hệ trẻ có ý nghĩa quan trọng. Người trẻ cần được trao cơ hội tìm hiểu, thực hành và sáng tạo trên nền tảng văn hóa của chính cộng đồng mình.         

Theo ông Mùa Chiến Thắng, Bí thư Tỉnh đoàn Điện Biên, thanh niên cần trở thành lực lượng chủ động trong bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống dân tộc. Thời gian tới, Tỉnh đoàn sẽ đẩy mạnh các hoạt động giáo dục truyền thống, sinh hoạt Đoàn, Hội, Đội; tổ chức chương trình trải nghiệm, tìm hiểu văn hóa, lịch sử, phong tục, tập quán, dân ca, dân vũ và nghề truyền thống... Qua đó, tạo điều kiện để đoàn viên, thanh niên được tìm hiểu, thực hành và tiếp nối các giá trị văn hóa. Cùng với đó, khuyến khích thanh niên ứng dụng công nghệ, mạng xã hội để giới thiệu trang phục, dân ca, dân vũ, lễ hội, nghề thủ công... của các dân tộc. Việc gìn giữ văn hóa cũng được gắn với du lịch cộng đồng, sản phẩm truyền thống và các mô hình khởi nghiệp, giúp những giá trị ấy có thêm không gian hiện diện trong đời sống, đồng thời mở ra cơ hội tạo sinh kế cho người dân.

Ở Thèn Pả, những đường kim, mũi chỉ vẫn được nối tiếp trên đôi giày thêu Xạ Phang. Ở Na Phay, những trang phục, sắc áo cóm tiếp tục xuất hiện trên những thước phim của người trẻ. Hai cách làm, hai lựa chọn khác nhau nhưng cùng gặp nhau ở tình yêu và ý thức gìn giữ bản sắc. Khi người trẻ chủ động trở thành người thực hành, trao truyền và lan tỏa văn hóa, những giá trị được vun đắp qua nhiều thế hệ sẽ tiếp tục có chỗ đứng trong đời sống hôm nay.