Nguy cơ chiến sự Trung Đông kéo dài đe dọa triển vọng kinh tế toàn cầu

Tàu chở dầu di chuyển tại Biển Đỏ, gần kênh đào Suez, ngày 11/3/2026. Ảnh: THX/TTXVN

Theo các chuyên gia, kịch bản đáng lo ngại đang dần hình thành khi giá cả tăng trên diện rộng, trong khi tăng trưởng có dấu hiệu chững lại.

Cuộc xung đột khởi phát từ cuối tháng 2 sau các đợt không kích của Mỹ và Israel nhằm vào Iran đã khiến hoạt động vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz - tuyến hàng hải huyết mạch vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu - gần như tê liệt.

Hệ quả là giá dầu tăng mạnh, từ khoảng 60 USD/thùng trước xung đột lên quanh mức 100 USD/thùng hiện nay và từng có thời điểm chạm ngưỡng 120 USD/thùng. Bên cạnh đó, việc Iran chọn cách đáp trả Mỹ và Israel bằng các cuộc tấn công nhằm vào các cơ sở hạ tầng năng lượng trong khu vực cũng đã buộc nhiều nền kinh tế lớn phải bắt đầu khai thác nguồn dự trữ dầu chiến lược.

Ông Stephen Innes, đối tác điều hành của SPI Asset Management, nhận định: “Xung đột càng kéo dài, nguy cơ xảy ra cú sốc năng lượng điển hình càng rõ nét, qua đó trực tiếp đẩy lạm phát gia tăng”. Theo ông, giá dầu tác động lan tỏa tới nhiều lĩnh vực, từ vận tải, thực phẩm đến chi phí sinh hoạt của hộ gia đình. Ông cảnh báo, không chỉ gây áp lực lạm phát, giá năng lượng cao còn làm suy giảm tăng trưởng do tác động tới cả người tiêu dùng lẫn doanh nghiệp.

Bà Helene Baudchon, Phó Kinh tế trưởng BNP Paribas, cho biết trước khi xung đột nổ ra, các dự báo đều nghiêng về kịch bản tăng trưởng ổn định đi kèm lạm phát hạ nhiệt. Tuy nhiên, tình hình hiện tại đã đảo ngược kỳ vọng đó.

Mối lo lớn nhất lúc này là nguy cơ “lạm phát kèm suy thoái”, tức tăng trưởng suy yếu trong khi lạm phát vẫn ở mức cao. Bà đồng thời lưu ý mức độ tác động sẽ phụ thuộc vào thời gian và phạm vi của cuộc xung đột. Hiện tại, BNP Paribas vẫn giữ nguyên dự báo tăng trưởng năm 2026 ở mức 2,9% đối với Mỹ, 4,7% với Trung Quốc và 1,6% đối với Khu vực đồng euro.

Tuy nhiên, theo bà Baudchon, có 2 kịch bản chính có thể xảy ra. Trong trường hợp căng thẳng hạ nhiệt và giá năng lượng giảm dần (dù vẫn cao hơn trước xung đột), kinh tế toàn cầu có thể vẫn kiểm soát được những tác động tiêu cực.

Ngược lại, nếu giá dầu duy trì ở mức cao trong nhiều tuần hoặc nhiều tháng, áp lực sẽ gia tăng đáng kể, thậm chí buộc các ngân hàng trung ương phải nâng lãi suất nhằm kiềm chế lạm phát. Bà cảnh báo việc gián đoạn kéo dài tại eo Hormuz không chỉ ảnh hưởng tới dầu khí, mà còn lan rộng sang nhiều loại hàng hóa và nguyên liệu khác, làm đứt gãy chuỗi cung ứng và khuếch đại áp lực lạm phát.

Các bể chứa dầu tại Amazonas, Brazil. Ảnh: THX/TTXVN

Theo Fitch Ratings, nếu giá dầu duy trì ở mức 100 USD/thùng, GDP toàn cầu có thể giảm khoảng 0,4% sau 1 năm, đồng thời lạm phát tại Mỹ và châu Âu tăng thêm từ 1,2 - 1,5 điểm phần trăm. Diễn biến này làm dấy lên lo ngại về một cú sốc lạm phát mới, tương tự giai đoạn hậu COVID-19 và thời điểm bùng phát xung đột Nga - Ukraine năm 2022, dù bối cảnh hiện nay có nhiều khác biệt.

Tuần này, hàng loạt ngân hàng trung ương lớn như Cục Dự trữ Liên bang Mỹ, Ngân hàng Trung ương châu Âu và Ngân hàng Anh dự kiến họp và nhiều khả năng sẽ giữ nguyên lãi suất. Các tín hiệu chính sách đưa ra sẽ được thị trường theo dõi chặt chẽ. Đáng chú ý, Australia đã tăng lãi suất thêm 0,25 điểm phần trăm nhằm ứng phó với đà tăng mạnh của giá nhiên liệu, trở thành một trong những nền kinh tế lớn đầu tiên có động thái chính sách rõ ràng trước tác động của xung đột.

Ông Philippe Dauba-Pantanacce, chuyên gia kinh tế cấp cao tại Standard Chartered, lưu ý rằng các nhà hoạch định chính sách từng đánh giá thấp áp lực lạm phát trong giai đoạn phục hồi hậu COVID-19. Ông nhận định: “Những cú sốc bên ngoài thường được xem là tạm thời, nhưng kinh nghiệm gần đây cho thấy chúng có thể kéo dài và khiến kỳ vọng lạm phát dần mất neo”.

Phương Oanh (TTXVN)