Nhà giáo - dịch giả Trần Hinh: Tranh luận về đề Văn là điều bình thường

Nhà giáo - dịch giả Trần Hinh.

PV: Ông đánh giá như thế nào về đề thi Ngữ văn THPT năm nay xét trên các tiêu chí: bám sát yêu cầu của chương trình giáo dục, khả năng đánh giá năng lực người học và mức độ phân hóa thí sinh?

Nhà giáo - dịch giả Trần Hinh: Tôi cho rằng đây là một đề thi tốt, cơ bản bám sát yêu cầu của Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Phần đọc hiểu sử dụng văn bản thông tin nhằm kiểm tra khả năng đọc và tiếp nhận văn bản của học sinh. Nội dung xoay quanh sự phát triển của công nghệ, vai trò của những phát minh khoa học và khả năng sáng tạo của con người.

Từ văn bản đó, đề thi đặt ra các câu hỏi liên quan đến vai trò của máy móc, của khám phá khoa học, cũng như vấn đề làm thế nào để Việt Nam có thêm những con người dám sáng tạo, đổi mới.

Tất nhiên, nếu cẩn trọng hơn trong cách diễn đạt hoặc định danh một số nhân vật được nhắc đến trong đề thì sẽ tốt hơn. Tuy nhiên, theo tôi, đó không phải là những khiếm khuyết quá nghiêm trọng bởi trọng tâm của đề thi không nằm ở những chi tiết ấy.

Về khả năng phân hóa, tôi cho rằng đề thi làm được điều đó. Có thể một số học sinh ở vùng sâu, vùng xa gặp khó khăn hơn do điều kiện tiếp cận tri thức khác nhau, nhưng đó lại là câu chuyện rộng hơn của thực tế giáo dục hiện nay.

Đề thi Ngữ văn kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026.

Năm nay, ngữ liệu đọc hiểu về khoa học - công nghệ và sáng tạo nhận được nhiều sự chú ý. Ông nhìn nhận thế nào về xu hướng mở rộng ngữ liệu ngoài phạm vi văn học trong đề thi Ngữ văn?

Theo tôi, ngữ liệu năm nay được lựa chọn phù hợp với định hướng ra đề hiện nay. Người làm đề không được sử dụng các văn bản trong sách giáo khoa hoặc những ngữ liệu quá quen thuộc khiến học sinh có thể học thuộc hay học theo khuôn mẫu.

Nội dung ngữ liệu hiện nay khá rộng mở, không còn bó hẹp trong những văn bản thuần văn học. Điều quan trọng là ngữ liệu phải phục vụ được mục tiêu đánh giá năng lực của học sinh. Ở góc độ đó, tôi cho rằng ngữ liệu năm nay được lựa chọn tương đối tốt.

Hầu như năm nào đề thi Ngữ văn cũng tạo ra những cuộc tranh luận trên mạng xã hội. Theo ông, hiện tượng này có phản ánh sự quan tâm tích cực của xã hội đối với môn Văn hay không?

Đề Ngữ văn hầu như năm nào cũng nhận được sự chú ý đặc biệt. Điều này không có gì lạ bởi đây có lẽ là môn học mà nhiều người có khả năng tiếp cận nhất.

Người ta có thể không hiểu sâu về Toán, Hóa học, Vật lý hay Ngoại ngữ để bình luận, nhưng với đề Văn thì hầu như ai cũng có thể đọc và đưa ra nhận xét của mình.

Tuy nhiên, theo tôi, phần lớn các tranh luận trên mạng xã hội không hẳn mang lại nhiều giá trị cho công tác ra đề hay quản lý giáo dục. Tôi từng tham gia công việc chuyên môn nên hiểu áp lực của những người xây dựng đề thi.

Nói thật, chê thì rất dễ. Nhưng thử đặt mình vào vị trí người ra đề mới thấy đó là công việc không hề đơn giản.

Nhìn từ đề thi năm nay, theo ông, đâu là thách thức lớn nhất của việc dạy và học Ngữ văn hiện nay?

Đây là câu hỏi khó và bản thân tôi cũng chưa thể đưa ra một câu trả lời thật thấu đáo.

Nhiều năm qua, chúng ta đã liên tục bàn luận về việc dạy và học Văn, về chương trình, sách giáo khoa hay phương pháp giảng dạy. Chúng ta đã thay đổi khá nhiều, nhưng những trăn trở về chất lượng dạy và học môn học này dường như vẫn còn đó.

Có những thời điểm người ta cho rằng phải dạy theo ngữ liệu, theo thể loại; có lúc lại nhấn mạnh vào đọc hiểu. Mỗi hướng tiếp cận đều có lý do của nó, nhưng thực tế vẫn đặt ra nhiều câu hỏi cần tiếp tục được trả lời.

Có ý kiến cho rằng mỗi đề thi đều phản ánh một quan niệm giáo dục nhất định. Ông nhìn nhận thế nào về điều này?

Thực ra tôi không nghĩ đề thi là một thông điệp của người làm giáo dục.

Theo tôi, đề thi chỉ là bước đánh giá cuối cùng của quá trình dạy và học. Chúng ta không nên quá quan trọng hóa vai trò của một đề thi.

Một đề thi cuối khóa trước hết cần làm tốt chức năng đánh giá năng lực học sinh và phục vụ công tác tuyển sinh. Chất lượng giáo dục không thể chỉ được nhìn nhận thông qua một đề thi.

Ở nhiều quốc gia, việc tuyển sinh đại học còn được thực hiện bằng xét hồ sơ hoặc phỏng vấn thay vì một kỳ thi tập trung. Vì vậy, theo tôi, không nên gửi gắm quá nhiều thông điệp vào đề thi. Điều quan trọng hơn vẫn là toàn bộ quá trình học tập và phát triển của người học.