Nhà khoa học từ chối 20 lời mời lương cao để xây dựng 'đế chế dược' tỷ USD

Mới đây, cổ phiếu của tập đoàn dược phẩm Moderna đã ghi nhận mức tăng trưởng bùng nổ tới hơn 150% sau khi thông tin vaccine ngừa ung thư hắc tố được hãng phát triển hợp tác với tập đoàn dược phẩm Merck đạt kết quả đầy hứa hẹn thử nghiệm ở giai đoạn 3. 

Sự kiện này ngay lập tức đưa giáo sư Robert Langer, nhà đồng sáng lập Moderna, quay trở lại câu lạc bộ tỷ phú thế giới với khối tài sản ước tính khoảng 1,7 tỷ USD. Khoản cổ phần khoảng 3% mà ông nắm giữ tại Moderna đã gia tăng giá trị gấp đôi chỉ trong một thời gian ngắn, đánh dấu lần thứ hai nhà khoa học 77 tuổi này sở hữu tài sản hàng tỷ USD.

Giáo sư Robert Langer, nhà đồng sáng lập hãng dược Moderna. Ảnh: Getty Images.

Từng cán mốc 4,9 tỷ USD trong thời kỳ đại dịch Covid-19 bùng phát rồi chứng kiến giá trị tài sản sụt giảm sâu xuống mức 343 triệu USD khi cổ phiếu chạm đáy, hành trình tài chính của Giáo sư Langer gắn liền với những thăng trầm của nền y học hiện đại. 

Dù vậy, điều làm nên sự đặc biệt ở vị giáo sư được mệnh danh là "Edison của ngành y tế" này không nằm ở con số trên bảng xếp hạng tài chính, mà nằm ở quyết định bước ngoặt từ gần nửa thế kỷ trước, khi ông kiên quyết quay lưng với 20 lời mời làm việc đắt giá để đi theo một con đường hoàn toàn khác biệt.

Từ chối mỏ vàng dầu khí vì lý tưởng y khoa

Trở lại năm 1974, sau khi hoàn thành học vị Tiến sĩ kỹ thuật hóa học tại Viện Công nghệ Massachusetts (MIT), Giáo sư Robert Langer đứng trước những cơ hội nghề nghiệp mà bất kỳ người trẻ nào cũng mơ ước. 

Thời điểm đó, nước Mỹ đang trải qua cuộc khủng hoảng năng lượng nghiêm trọng, khiến các tập đoàn dầu mỏ lớn ráo riết săn đón những tài năng hóa học. Thế nhưng, trong khi toàn bộ bạn học cùng khóa nhanh chóng gật đầu với những hợp đồng có mức thù lao cao ngất ngưởng, ông lại cảm thấy bản thân không thuộc về ngành công nghiệp này.

"Tôi đã tham gia 20 buổi phỏng vấn từ các công ty đó và cũng nhận được 20 lời mời làm việc, nhưng tôi không mấy hào hứng với việc đó", vị giáo sư chia sẻ trong một cuộc phỏng vấn với cổng thông tin Big Think. "Tôi đơn giản là không hứng thú với tác động mà công việc đó mang lại và tôi tiếp tục tìm kiếm những con đường mà tôi cảm thấy mình có thể tạo ra tác động lớn hơn cho thế giới".

Giáo sư Robert Langer thời trẻ trong phòng thí nghiệm của MIT. Ảnh: Biomedical Scientist.

Thậm chí, một nhà tuyển dụng từng đích thân thuyết phục ông rằng chỉ cần giúp công ty tăng 0,1% sản lượng của một loại hóa dầu, giá trị tạo ra đã lên tới hàng tỷ USD. 

Song ý nghĩ dành trọn cuộc đời chỉ để tối ưu hóa biên lợi nhuận cho các công ty dầu khí không thể làm Giáo sư Robert Langer hào hứng. Ông khao khát tìm kiếm một công việc có thể tạo ra tác động trực tiếp, giúp giảm bớt đau đớn và cải thiện cuộc sống của con người.

Mong muốn dùng kiến thức kỹ thuật để cống hiến cho y học đã thúc đẩy Giáo sư Langer gửi thư xin việc đến hàng loạt bệnh viện và trường y. Dù liên tục bị từ chối, duyên nợ đã đưa ông đến gặp bác sĩ phẫu thuật Judah Folkman tại Bệnh viện Nhi Boston. 

Chấp nhận mức thù lao thấp hơn rất nhiều so với bạn bè đồng lứa, vị tiến sĩ mới tốt nghiệp MIT trở thành kỹ sư duy nhất làm việc tại khoa phẫu thuật của bệnh viện, bắt đầu hành trình nghiên cứu đầy gian nan.

Sự kiên trì từ những "gáo nước lạnh"

Tại phòng thí nghiệm của bác sĩ Folkman, Giáo sư Robert Langer bắt tay vào nghiên cứu lý thuyết bị xem là kỳ lạ lúc bấy giờ về việc ngăn chặn mạch máu nuôi khối u để điều trị ung thư. Để làm được điều này, ông phải tìm ra giải pháp đưa các phân tử lớn vào cơ thể thông qua các hạt siêu nhỏ, một bài toán mà cộng đồng khoa học khi đó khẳng định là bất khả thi. 

Sau hơn 200 lần thử nghiệm thất bại liên tiếp, Giáo sư Langer mới tìm ra phương pháp đóng gói phân tử bằng các chuỗi polymer. Nghiên cứu mang tính bước ngoặt được công bố trên tạp chí Nature, đặt nền móng cho công nghệ phân phối thuốc hiện đại.

Bác sĩ phẫu thuật Judah Folkman (1933-2008) trong phòng thí nghiệm. Ảnh: Getty Images.

Thế nhưng, thay vì nhận được sự tôn vinh, ông lại phải đối mặt với sự hoài nghi sâu sắc từ giới chuyên môn. Cả 9 đơn xin tài trợ nghiên cứu đầu tiên của Giáo sư Robert Langer đều bị từ chối thẳng thừng.

Thậm chí khi nộp đơn xin việc, không một khoa kỹ thuật hóa học nào trên thế giới đồng ý tuyển dụng ông. "Rốt cuộc, tôi phải chuyển sang một khoa dinh dưỡng, nhưng vấn đề ở đó là những người trong khoa không đánh giá cao những gì tôi đang làm, và về cơ bản họ bảo tôi nên bắt đầu tìm công việc khác", vị giáo sư nhớ lại. "Ban đầu mọi thứ thực sự không mấy dễ chịu. Tôi nghĩ nếu lúc đó tôi rời đi, tôi không biết điều gì sẽ xảy ra".

Khó khăn chưa dừng lại ở đó, khi đơn đăng ký bản quyền sáng chế của ông và bác sĩ Folkman bị cơ quan quản lý từ chối liên tiếp suốt 5 năm. Nhiều người trong bệnh viện thậm chí chỉ trích ông đang làm lãng phí tiền bạc của tổ chức. 

Phải đến khi Giáo sư Langer tìm ra một bài báo khoa học, trong đó 5 nhà nghiên cứu vật liệu hàng đầu thế giới thừa nhận kết quả của ông là đột phá, cơ quan cấp phát minh mới chấp thuận phê duyệt. Tấm bằng sáng chế lịch sử này chính là chìa khóa mở ra con đường thành lập doanh nghiệp của ông sau này.

Công thức tạo nên đế chế tỷ USD

Năm 1978, Giáo sư Robert Langer trở lại MIT với vai trò giảng viên và từng bước xây dựng nên phòng thí nghiệm kỹ thuật sinh học lớn nhất thế giới. 

"Ý tưởng muốn tạo ra sự thay đổi cho thế giới bằng các nghiên cứu thực hiện trong phòng thí nghiệm chính là khởi đầu cho cuộc hành trình của tôi", ông chia sẻ. "Tôi muốn thấy những loại thuốc xuất hiện trong đầu mình khi ở phòng nghiên cứu thực sự có thể giúp ích cho con người".

Giáo sư Robert Langer được cựu Tổng thống Mỹ Barack Obama trao tặng Huân chương Quốc gia về Công nghệ và Sáng tạo năm 2013. Ảnh: Brendan Hoffman/Getty Images.

Từ phòng thí nghiệm của Giáo sư Langer, hơn 40 công ty công nghệ sinh học đã ra đời và khoảng 400 doanh nghiệp khác được chuyển giao công nghệ. Cho đến nay, ông đã công bố hơn 1.600 bài báo khoa học, sở hữu hơn 1.500 bằng sáng chế và trở thành một trong những nhà khoa học được trích dẫn nhiều nhất trong lịch sử.

Song bước ngoặt lớn nhất trong sự nghiệp thương mại hóa của Giáo sư Robert Langer diễn ra vào năm 2010. Ở độ tuổi ngoài 60, ông trở thành người đồng sáng lập Moderna, thương hiệu sau này trở thành trụ cột toàn cầu trong việc phát triển vaccine mRNA phòng Covid-19 và hiện tại là vaccine điều trị ung thư.

Công thức thành công của Giáo sư Robert Langer dựa trên nguyên tắc phân công lao động triệt để. Ông cho rằng nguyên nhân thất bại lớn nhất của các doanh nghiệp không nằm ở kỹ thuật mà ở năng lực quản trị. 

"Bài học lớn nhất tôi rút ra trong quá trình khởi nghiệp là: nguyên nhân chính dẫn đến thất bại không phải do 'lỗi kỹ thuật' mà là do họ có 'những nhà quản lý không tốt'", vị giáo sư nhấn mạnh.

Do vậy, theo quan điểm của ông, nhà khoa học nên tập trung phát triển công nghệ nền tảng. Trong khi đó, việc điều hành và thu hút vốn đầu tư cần được giao cho các nhà quản lý chuyên nghiệp như Tổng giám đốc điều hành Stéphane Bancel.

Bên cạnh đó, Giáo sư Langer luôn áp dụng 4 tiêu chuẩn khắt khe trước khi quyết định thương mại hóa một ý tưởng. Công nghệ đó phải là công nghệ nền tảng có thể mở rộng cho nhiều bệnh lý, phải được công bố trên các tạp chí khoa học uy tín, có hàng rào bản quyền vững chắc và chứng minh được hiệu quả trên mô hình động vật.

Song song với các hoạt động thương mại, nhà đồng sáng lập Moderna vẫn bắt tay với các tổ chức quốc tế như Quỹ Gates để nghiên cứu vaccine tiêm một liều duy nhất hay các loại thuốc duy trì cả tháng cho các quốc gia đang phát triển. 

Phòng thí nghiệm của ông cũng đang phát triển công nghệ mô phỏng não bộ trên vi mạch nhằm tìm kiếm liệu pháp điều trị các bệnh thần kinh phức tạp như Alzheimer hay Parkinson.

Cho đến nay, Giáo sư Robert Langer đã công bố hơn 1.600 bài báo khoa học, sở hữu hơn 1.500 bằng sáng chế. Ảnh: Wikimedia

Nhìn lại chặng đường dài cống hiến, vị tỷ phú kiêm nhà khoa học gạo cội vẫn duy trì niềm say mê mãnh liệt với công việc giảng dạy và nghiên cứu. Ông đã đào tạo hơn 7.000 học trò, nhiều người trong số đó hiện là các giáo sư danh tiếng tại các đại học hàng đầu thế giới. 

Sau cùng, thông điệp lớn nhất mà Giáo sư Robert Langer muốn gửi gắm đến thế hệ trẻ là hãy dũng cảm mơ những giấc mơ lớn. "Lời khuyên của tôi dành cho các sinh viên là đừng làm công việc mang lại cho bạn nhiều tiền nhất hay sự an toàn nhất, mà hãy làm điều gì đó khiến bạn hạnh phúc, bất kể đó là gì", ông nhắn nhủ.