Nhà nội nhà ngoại không ai dị ứng, vì sao con vẫn bị?

Trẻ có thể bị dị ứng dù nhà không có ai bị dị ứng. Ảnh: Shutterstock.

Bác sĩ Lê Minh Thượng, Bệnh viện Nhi đồng 1 (TP.HCM), cho biết dị ứng và không dung nạp thức ăn là vấn đề khá thường gặp ở trẻ em. Theo thống kê, cứ 20 trẻ được sinh ra thì có một trẻ có khả năng dị ứng với thức ăn.

Hầu hết trường hợp dị ứng thức ăn diễn tiến nhẹ. Tuy nhiên, một số trẻ có thể xuất hiện phản ứng nghiêm trọng, đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện và cấp cứu kịp thời.

Theo bác sĩ Thượng, bất kỳ trẻ nào cũng có thể bị dị ứng thức ăn. Tiền sử gia đình là một yếu tố làm tăng nguy cơ nhưng không phải điều kiện bắt buộc.

Nguy cơ cao hơn ở những trẻ có người thân mắc các bệnh dị ứng như hen suyễn, chàm, viêm mũi dị ứng. Nếu có từ hai thành viên trong gia đình mắc các bệnh này, trẻ có thể có nguy cơ mắc bệnh dị ứng khoảng 50-80%.

"Điều này cũng có nghĩa trẻ không có tiền sử gia đình vẫn có thể bị dị ứng thức ăn", bác sĩ Thượng nói

Dị ứng thức ăn xảy ra khi hệ miễn dịch phản ứng với một hoặc nhiều thành phần vốn gần như vô hại trong thực phẩm.

Trong khi đó, không dung nạp thức ăn là phản ứng của cơ thể với một số chất trong thực phẩm nhưng không phải phản ứng miễn dịch. Hai tình trạng này có biểu hiện khá giống nhau nên phụ huynh dễ nhầm lẫn.

Về lý thuyết, bất kỳ loại thức ăn nào cũng có thể gây dị ứng. Tuy nhiên, đậu phộng, sữa và trứng là những tác nhân phổ biến, được cho là liên quan đến khoảng 90% trường hợp dị ứng thức ăn.

Dị ứng sữa thường xuất hiện rất sớm, ngay trong những tháng đầu đời. Trong khi đó, dị ứng đậu phộng thường gặp ở trẻ lớn hơn nhưng đa số xảy ra trước tuổi đi học.

Ngoài ra, mè, đậu nành, các loại hạt và ngũ cốc, cá, tôm, cua, sò, ốc cùng một số loại hải sản khác cũng có thể gây dị ứng. Một số thực phẩm như việt quất, bí đỏ, cà chua, khoai tây, mù tạt và các chất phụ gia như benzoat, salicylate, bột ngọt cũng có khả năng gây phản ứng ở trẻ nhạy cảm.

Trong khi đó, trẻ có cơ địa nhạy cảm có thể gặp tình trạng không dung nạp khi sử dụng sữa và các chế phẩm từ sữa như bơ, phô mai, sữa chua; trứng, đặc biệt là lòng trắng trứng; bột ngọt và một số chất phụ gia.

Những loại trái cây có vị chua như dâu tây, cà chua hoặc thực phẩm chứa nhiều histamin như phần thịt sẫm màu của cá ngừ, cá thu, phần đuôi của ốc cũng có thể gây phản ứng ở một số trẻ.

Việc phân biệt dị ứng và không dung nạp thức ăn không đơn giản bởi triệu chứng có nhiều điểm tương đồng.

Dị ứng thức ăn thường xuất hiện ngay sau khi trẻ ăn thực phẩm gây kích ứng. Trong khi đó, không dung nạp thức ăn có thể xảy ra ngay sau ăn hoặc 12-24 giờ sau đó. Tình trạng này thường chỉ xuất hiện khi trẻ ăn một lượng thực phẩm đủ để gây phản ứng, song ngưỡng này khác nhau ở từng trẻ.

Trẻ không dung nạp thức ăn có thể bồn chồn, hoảng hốt, run người, da tái nhợt, đổ mồ hôi, thở nhanh, tiêu chảy, nặng ngực, nóng rát da, khò khè hoặc khó thở.

Trong khi đó, dị ứng thức ăn có thể biểu hiện rầm rộ hơn với các triệu chứng như ngứa mắt, chảy nước mắt, hắt hơi, sổ mũi, ngứa họng, khó thở, khò khè, đau bụng, nôn ói, tiêu chảy, viêm da, nổi mẩn đỏ hoặc mề đay. Một số trẻ có thể xuất hiện triệu chứng thần kinh như đau đầu, co giật.

Trường hợp dị ứng nghiêm trọng có thể dẫn đến suy hô hấp, suy tuần hoàn và đe dọa tính mạng nếu không được cấp cứu kịp thời.

Phụ huynh có thể ghi nhật ký ăn uống để xác định thực phẩm gây phản ứng. Khi cần, bác sĩ sẽ chỉ định xét nghiệm máu hoặc test lẩy da. Không nên tự ý loại bỏ nhiều thực phẩm khỏi khẩu phần vì có thể khiến trẻ thiếu dinh dưỡng.

Nếu cần thử lại thực phẩm nghi ngờ, trẻ phải được bác sĩ hướng dẫn, đặc biệt không tự thực hiện với trẻ từng sốc phản vệ. Gia đình nên duy trì bú mẹ, tránh khói thuốc và đọc kỹ nhãn thực phẩm chế biến sẵn để hạn chế tác nhân gây dị ứng.