Nhà thơ Bruce Weigl: Người cựu binh Mỹ dành trọn tình yêu cho Việt Nam

Năm 2024, ông Bruce Weigl là một trong hai cựu chiến binh Mỹ được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trao tặng Huân chương Hữu nghị vì những đóng góp nổi bật trong việc quảng bá văn học Việt Nam và vun đắp tình hữu nghị giữa nhân dân Việt Nam và Hoa Kỳ.

Trong hành trình sáng tác của mình, nhà thơ Bruce Weigl hai lần lọt vào vòng chung kết Giải Pulitzer dành cho thơ. Tên tuổi ông gắn liền với những tác phẩm viết về chiến tranh Việt Nam, đặc biệt là “Bài ca bom Napalm”, một bản trường ca đau đớn về sự tàn khốc của chiến tranh, đồng thời là hành trình kiếm tìm sự cứu rỗi và hòa giải của con người.

Nhà thơ Bruce Weigl ký tặng cuốn sách "Sự mê đắm của Hồ Gươm" cho độc giả đến tham dự buổi ra mắt.

“Từ thời chiến tranh, tôi đã đem lòng yêu Việt Nam, bất chấp thực tế tôi vẫn đang ở giữa một cuộc chiến tranh trong rừng. Tôi yêu những con người, yêu món ăn, cảnh sắc thiên nhiên và yêu cả cách mà mọi người đối xử với nhau, mọi thứ thuộc về nơi này… Năm 1986, tôi may mắn được một vị tướng về hưu, một người bạn Việt Nam, mời sang thăm. Tôi nhớ một trong những điều đầu tiên ông ấy làm là đưa tôi đến Hồ Gươm. Lúc đó, Hồ Gươm chưa phát triển như bây giờ, rất mộc mạc, nhưng cũng rất đẹp”, ông Bruce Weigl chia sẻ khi được hỏi về sự hiện diện đặc biệt của Việt Nam trong các sáng tác của mình.

Trong “Sự mê đắm của Hồ Gươm”, nhà thơ Bruce Weigl đã dẫn người đọc bước vào một Hà Nội được nhìn từ phía bên kia của lịch sử, nơi ký ức chiến tranh, sự sám hối, những day dứt cá nhân và tình yêu dành cho Việt Nam hòa quyện trong một dòng cảm xúc sâu lắng. Hồ Gươm hiện lên không chỉ như biểu tượng văn hóa của Thủ đô mà còn là không gian tinh thần để nhà thơ đối thoại với quá khứ, tìm kiếm sự thanh thản và chữa lành.

Ông Bruce Weigl chia sẻ tại buổi ra mắt sách và giới thiệu triển lãm tranh.

Tập thơ “The Ecstasy of Ho Guom” (Sự mê đắm Hồ Gươm) của nhà thơ Bruce Weigl (dịch giả Trần Lê Khánh) được ra mắt ngày 2/6.

“Tôi đã viết rất nhiều tập thơ về Việt Nam và Hà Nội, nhưng với cuốn sách này, tôi muốn dành trọn món quà thi ca của mình cho Việt Nam. Vì vậy, tôi chỉ xuất bản và ra mắt tác phẩm tại Việt Nam. Tôi cũng rất hạnh phúc khi đọc bản dịch. Tôi và dịch giả đã cùng làm việc suốt ba năm để hoàn thành cuốn sách song ngữ này”, ông Bruce Weigl bày tỏ.

Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều, Chủ tịch Hội nhà văn Việt Nam, chia sẻ, trong những năm sau 1975, khi quan hệ giữa Việt Nam và Hoa Kỳ vẫn còn nhiều khoảng cách, văn chương đã trở thành một trong những nhịp cầu đầu tiên nối hai dân tộc. Trong thời điểm các nhà chính trị, nhà ngoại giao hay các nhà kinh tế chưa thể dễ dàng đến với nhau, thì các nhà văn đã có thể gặp gỡ. Các nhà văn Mỹ đến Việt Nam, các nhà văn Việt Nam đến Mỹ. Họ cất lên tiếng nói của lương tri, của văn hóa và của tâm hồn dân tộc mình.

Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều và nhà thơ Bruce Weigl là những người bạn trân quý của nhau.

Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều, Chủ tịch Hội nhà văn Việt Nam.

Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều nhấn mạnh, sách và văn học luôn mang đến sự tin cậy, bởi đó là con đường ngắn nhất đi từ trái tim đến trái tim. Khi con người hiểu được vẻ đẹp văn hóa của nhau, những rào cản về lịch sử, chính trị hay khác biệt quốc gia cũng dần được hóa giải. “Văn hóa và văn chương luôn đi trước. Những điều mà các nhà ngoại giao hay chính trị gia cần nhiều thời gian để thực hiện thì đôi khi các nhà văn có thể làm được bằng sự đồng cảm và thấu hiểu”, ông Thiều nói.

Chính vì thế, tập thơ “Sự mê đắm của Hồ Gươm” mang một ý nghĩa đặc biệt. Theo ông Nguyễn Quang Thiều, tác giả của cuốn sách từng là một người lính Mỹ tham chiến tại Việt Nam, nhưng sau chiến tranh đã trở lại bằng thơ ca, bằng sự ân hận, suy tư và tình yêu dành cho đất nước từng là chiến trường năm xưa.

Cuốn sách “Sự mê đắm của Hồ Gươm” là dòng chảy đan xen giữa hiện tại và ký ức, giữa vẻ đẹp đời thường của Hà Nội với những dư âm chiến tranh...

Trong thơ của ông Bruce Weigl, người đọc bắt gặp những con phố Hà Nội về đêm, những phận người co ro trên ghế đá, những buổi sớm quanh Hồ Gươm, những cơn mưa, mặt nước và ánh trăng...

Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều nhận định, thơ ca của Bruce Weigl không đơn thuần viết về Hà Nội như một du khách hay một người quan sát bên ngoài. Bằng góc nhìn của một người nước ngoài nhưng gắn bó sâu sắc với Việt Nam, ông Bruce Weigl đã khám phá và mang đến một Hà Nội mới mẻ, tinh khôi nhưng giàu chiều sâu lịch sử, văn hóa và đời sống.

“Có những điều tôi đi qua quanh Hồ Gươm hàng chục năm mà không nhận ra, nhưng một người nước ngoài lại phát hiện được. Họ nhìn thấy bằng tình yêu dành cho Hà Nội, dành cho Việt Nam. Chính cách nhìn ấy khiến cuốn sách trở nên đặc biệt và có ý nghĩa không chỉ với độc giả quốc tế mà cả với người Việt Nam”, nhà thơ Nguyễn Quang Thiều bày tỏ.

Không chỉ viết về Việt Nam, nhà thơ Bruce Weigl còn say mê ghi lại vẻ đẹp của Hà Nội và đất nước qua hội họa. Theo ông, hội họa đến với mình trước cả văn chương và thơ ca.

Công chúng theo dõi những bức họa cảnh sắc, con người Việt Nam tại triển lãm tranh của nhà thơ người Mỹ.

“Tôi vẽ tranh từ trước khi viết văn, làm thơ. Trước hết vì chính mình, sau đó là vì vợ tôi. Khi nhận lời sang Việt Nam sống trong sáu tháng, tôi đã suy nghĩ và học hỏi rất nhiều, đặc biệt là phong cách hội họa của trẻ thơ. Điều tôi nhận ra là trẻ em không chỉ vẽ những gì chúng nhìn thấy, mà còn vẽ những gì chúng cảm nhận được. Cách sử dụng hình khối và màu sắc của các em rất đặc biệt và tôi luôn cố gắng học hỏi điều đó.

Tôi đã thu nhặt những hình ảnh, phong cảnh của Hà Nội để đưa vào tranh. Với tôi, hội họa và thi ca có mối quan hệ rất chặt chẽ; trong mỗi bức tranh, tôi luôn cố gắng gửi gắm những cảm xúc thi ca của mình”, ông Bruce Weigl nói.

“Say đắm” một Việt Nam

“Ngay từ năm 18 tuổi, khi đặt chân đến Quảng Trị trong những ngày còn là một người lính, tôi đã bị cuốn hút bởi phong cảnh, con người, món ăn và cả nhịp sống nơi đây. Tôi cảm thấy một sự gần gũi kỳ lạ với người Việt Nam. Khi ấy, tôi luôn hình dung rằng sau khi chiến tranh kết thúc, mình sẽ trở lại đất nước này. Đó không chỉ là một ước mơ, mà sau này đã trở thành hiện thực”, nhà thơ Bruce Weigl chia sẻ khi nói về tình cảm dành cho đất nước Việt Nam.

Việt Nam hiện lên qua ánh nhìn của thi sĩ người Mỹ vừa mê đắm, vừa day dứt, vừa thiết tha yêu thương, vừa không ngừng kiếm tìm sự hòa giải với quá khứ.

Lần trở lại Việt Nam năm 1986 đánh dấu một bước ngoặt đặc biệt trong cuộc đời ông. Không còn là người lính Mỹ trên chiến trường năm xưa, ông Bruce Weigl trở về với vai trò hỗ trợ các nỗ lực hàn gắn và khôi phục quan hệ ngoại giao giữa hai nước. Từ đó đến nay, ông không ngừng góp phần thúc đẩy giao lưu văn hóa, văn học giữa Việt Nam và Hoa Kỳ.

Ông kể, một trong những cơ duyên lớn nhất khi đến Hà Nội là được gặp nhà thơ Nguyễn Quang Thiều. Chính tình bạn ấy đã mở ra cho ông cánh cửa bước vào đời sống văn hóa, văn chương Việt Nam.

“Khi đến Hà Nội, tôi may mắn được gặp nhà thơ Nguyễn Quang Thiều. Ông đã kết nối tôi với cả cộng đồng văn hóa ở Hà Nội. Từ khi còn là một người lính 18 tuổi cho đến hôm nay, đất nước và con người Việt Nam vẫn luôn mang lại cho tôi cảm giác thân thuộc. Tôi cũng không biết vì sao, nhưng đó là một tình cảm rất tự nhiên và sâu sắc”, nhà thơ Mỹ nói.

Tình bạn đáng quý của các nhà thơ Việt Nam và nhà thơ Mỹ.

Tình yêu dành cho Việt Nam cũng được nuôi dưỡng qua những tình bạn văn chương sâu sắc. Ông Bruce Weigl nhớ lại lần đầu gặp nhà thơ Nguyễn Quang Thiều và cả hai nhanh chóng tìm thấy sự đồng điệu trong thơ ca.

“Tôi đã dịch thơ của Nguyễn Quang Thiều sang tiếng Anh. Chúng tôi học hỏi lẫn nhau qua từng câu chữ. Là những người làm thơ, chúng tôi hiểu rằng thơ ca có thể vượt qua mọi ranh giới về ngôn ngữ, lịch sử và quốc gia…”, ông Bruce Weigl chia sẻ.

Nhà thơ, dịch giả Trần Lê Khánh và ông Bruce Weigl có một mối nhân duyên đặc biệt trong văn chương, chính nhà thơ Bruce Weigl là người đã chuyển ngữ nhiều bài thơ của ông từ tiếng Việt sang tiếng Anh để xuất bản tại Mỹ, Anh.... Hai nhà thơ đã có hơn 5 năm làm việc, trao đổi và cùng ngồi lại với nhau để thảo luận về thơ ca. Sự đồng điệu trong cảm quan nghệ thuật, cách nhìn cuộc sống và tư duy thi ca đã tạo nên một sự gắn kết hiếm có giữa họ.

Nhà thơ Bruce Weigl chính là dịch giả đã chuyển ngữ các bài thơ của dịch giả, nhà thơ Trần Lê Khánh từ tiếng Việt sang tiếng Anh để xuất bản tại Mỹ, Anh...

Theo dịch giả, điều khiến ông ấn tượng nhất là cách Bruce Weigl sống và gắn bó với Việt Nam. “Bruce Weigl không cần nói rằng ông yêu Việt Nam, nhưng điều đó thể hiện rõ trong hành động, trong suy nghĩ, trong lối sống và trong từng trang viết của ông. Tình yêu ấy đã thấm sâu vào con người ông…”, nhà thơ Trần Lê Khánh chia sẻ.

Điều đó cũng được thể hiện rõ qua những tác phẩm như: “Lập Xuân”, “Sự mê đắm của Hồ Gươm” hay những bài thơ viết về Ninh Bình, Hà Nội, Hồ Chí Minh và hành trình kiếm tìm sự cứu rỗi của tâm hồn. Trong thơ của ông Bruce Weigl, những khoảnh khắc đời thường, những cảnh sắc và con người Việt Nam hiện lên chân thực, tinh tế và đầy xúc cảm. Đó không chỉ là những ghi chép của một người quan sát, mà còn là tiếng nói của một tâm hồn đã thực sự gắn bó và dành trọn tình cảm cho mảnh đất Việt Nam.

Ông Bruce Weigl đọc những vần thơ của mình gửi tới công chúng.

Dù gia đình sinh sống tại Mỹ, mỗi năm nhà thơ Bruce Weigl vẫn dành khoảng sáu tháng ở Việt Nam. Việt Nam không chỉ là nguồn cảm hứng nghệ thuật mà còn trở thành một phần trong cuộc sống và gia đình ông.

Ông Bruce Weigl cho biết, vợ mình là họa sĩ, hai người có một con trai ruột và một người con gái nuôi quê ở Bình Lục, Hà Nam (nay là Ninh Bình). Gia đình nhận nuôi cô bé từ những năm đầu Việt Nam cho phép người nước ngoài nhận con nuôi. Hồ sơ của họ được xem xét kỹ lưỡng và được ưu tiên một phần bởi Bruce Weigl từng có nhiều năm gắn bó với Việt Nam.

Nhắc đến quyết định ấy, nhà thơ xúc động chia sẻ: “Tôi muốn nói với người Việt Nam rằng tôi yêu dân tộc này, yêu con người nơi đây. Tôi dành tất cả tình cảm của mình cho đứa con gái Việt Nam của tôi…”.

Có lẽ, với nhà thơ Bruce Weigl, Việt Nam không chỉ là miền ký ức của một cuộc chiến đã qua, mà còn là quê hương của những tình bạn, những mối duyên lành và một phần tâm hồn mà ông đã dành trọn tình yêu suốt hơn nửa thế kỷ.

Một số hình ảnh khác:

Ông Bruce Weigl giao lưu cùng các độc giả tham gia lễ ra mắt sách.

Những hình ảnh về Việt Nam in đậm trong tâm trí của nhà thơ người Mỹ.

Nhà thơ người Mỹ có nhiều nỗ lực trong quảng bá văn học Việt Nam ra thế giới, đồng thời vun đắp quan hệ hữu nghị và giao lưu văn hóa giữa nhân dân hai nước.

Ông Bruce Weigl nhận được nhiều tình cảm yêu mến của độc giả Việt Nam ở nhiều thế hệ...