Nhật Bản nghiên cứu đưa robot hình người trang bị AI vào quốc phòng

Robot hình người “N” của HighLander tại sự kiện GENIAC của Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản (METI) ở Tokyo ngày 9/9/2026. Ảnh: METI

Nhật Bản đang xem xét khả năng đưa robot hình người tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) vào một số hoạt động quốc phòng, trước mắt tập trung vào những nhiệm vụ không tác chiến nhằm giảm áp lực nhân lực đối với Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản (SDF).

Theo các nguồn tin từ chính phủ và đảng cầm quyền được Kyodo dẫn lại, chính phủ Nhật Bản dự kiến bắt đầu nghiên cứu việc sử dụng robot hình người được trang bị “AI vật lý” (physical AI) trong lĩnh vực quốc phòng. Đây là một phần trong nỗ lực tìm kiếm các công nghệ có thể hỗ trợ SDF trong bối cảnh lực lượng này đang gặp khó khăn trong việc tuyển đủ nhân sự.

GIẢM ÁP LỰC NHÂN LỰC

Một trong những hướng sử dụng được Nhật Bản xem xét là triển khai robot hình người cho các nhiệm vụ không trực tiếp liên quan đến chiến đấu, chẳng hạn tuần tra tại các căn cứ quân sự và hỗ trợ hậu cần.

Việc sử dụng robot trong những công việc này có thể giúp giảm nhu cầu nhân lực và cho phép các quân nhân tập trung vào những nhiệm vụ đòi hỏi sự tham gia trực tiếp của con người.

Một quan chức cấp cao của Bộ Quốc phòng Nhật Bản nhận định AI “có thể là một công cụ hiệu quả để thay thế hoặc hỗ trợ các hoạt động được thực hiện bởi một số lượng nhân sự hạn chế”.

Đây được xem là một trong những lý do khiến chính phủ Nhật Bản quan tâm đến AI vật lý - công nghệ cho phép các hệ thống AI không chỉ xử lý thông tin mà còn tương tác và thực hiện các nhiệm vụ trong môi trường thực tế.

AI vật lý cho phép các hệ thống như robot sử dụng dữ liệu thu thập từ cảm biến và camera để phân tích môi trường xung quanh, từ đó thực hiện các nhiệm vụ được giao. Khi được kết hợp với hình dạng và khả năng vận động tương tự con người, robot hình người có thể được thiết kế để hoạt động trong những môi trường vốn được xây dựng cho con người mà không cần thay đổi quá nhiều cơ sở hạ tầng.

Theo các nguồn tin, Cơ quan Mua sắm, Công nghệ và Hậu cần (ATLA) thuộc Bộ Quốc phòng Nhật Bản dự kiến đóng vai trò dẫn dắt chương trình nghiên cứu này.

Một cuộc thi cũng có thể được tổ chức, trong đó robot do các doanh nghiệp tư nhân và các trường đại học phát triển sẽ trình diễn khả năng thực hiện các nhiệm vụ khác nhau. Thông qua hoạt động này, chính phủ Nhật Bản có thể đánh giá những công nghệ đang được phát triển trong khu vực tư nhân và giới nghiên cứu, đồng thời xác định những khả năng có thể được ứng dụng trong lĩnh vực quốc phòng.

THẬN TRỌNG VỚI ROBOT TRONG TÁC CHIẾN

Tuy nhiên, việc sử dụng robot hình người trong các hoạt động tác chiến vẫn là vấn đề nhạy cảm đối với Nhật Bản. Các nguồn tin cho biết chính phủ và giới chức quốc phòng hiện có quan điểm thận trọng, thậm chí không ủng hộ việc sử dụng những robot này trong chiến đấu.

Một trong những lý do là nguy cơ hệ thống AI nhận diện sai đối tượng trong môi trường tác chiến. Công nghệ có thể nhầm lực lượng đồng minh với đối phương, hoặc ngược lại, nhầm người tham chiến với những người không tham chiến. Những sai sót như vậy có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng, đặc biệt trong những môi trường mà quyết định được đưa ra nhanh chóng và thông tin thu thập được từ cảm biến hoặc camera có thể không đầy đủ.

Một lãnh đạo cấp cao trong nhóm chuyên trách an ninh của đảng Dân chủ Tự do (LDP) cầm quyền cũng nhấn mạnh vấn đề thiếu các quy tắc chung trên phạm vi quốc tế liên quan đến việc sử dụng những công nghệ như vậy. “Chúng tôi không kỳ vọng những robot hình người được trang bị vũ khí sẽ được sử dụng để chiến đấu”, quan chức này nói.

Quan điểm trên cho thấy Nhật Bản hiện hướng sự quan tâm trước hết vào khả năng sử dụng robot để hỗ trợ con người thay vì thay thế con người trong việc đưa ra các quyết định tác chiến.

Đây cũng là một vấn đề đang được nhiều quốc gia quan tâm khi AI ngày càng được tích hợp vào các hệ thống quốc phòng. Khả năng máy móc tự động thu thập, phân tích thông tin và thực hiện nhiệm vụ đặt ra những câu hỏi về mức độ tự chủ của hệ thống, trách nhiệm đối với quyết định của máy móc và cách bảo đảm con người vẫn giữ vai trò kiểm soát.

AI TRỞ THÀNH MỘT TRỤ CỘT CỦA NĂNG LỰC QUỐC PHÒNG

Nghiên cứu robot hình người chỉ là một phần trong kế hoạch rộng hơn của Nhật Bản nhằm tăng cường ứng dụng AI trong lĩnh vực quốc phòng. Chính phủ Nhật Bản dự kiến sửa đổi các văn kiện quan trọng về quốc phòng và an ninh vào cuối năm nay. Trong quá trình này, việc mở rộng ứng dụng AI được xem là một yếu tố quan trọng để củng cố năng lực quốc phòng của đất nước.

Trong đề xuất ngân sách cho tài khóa tiếp theo, bắt đầu từ tháng 4, Bộ Quốc phòng Nhật Bản cho biết sẽ tích hợp AI vào cơ cấu chỉ huy của SDF. Một trong những công nghệ được lên kế hoạch thử nghiệm là “vệ tinh AI chiến thuật” (tactical AI satellite). Hệ thống này được thiết kế để phân tích khối lượng lớn thông tin thu thập từ không gian và hỗ trợ định hướng tên lửa.

Việc đưa AI vào cơ cấu chỉ huy cho thấy phạm vi ứng dụng của công nghệ này tại SDF không chỉ giới hạn ở các thiết bị hoạt động trên mặt đất. AI có thể được sử dụng để xử lý lượng dữ liệu lớn, hỗ trợ con người nhận diện các thông tin quan trọng và đưa ra quyết định trong thời gian ngắn hơn.

Trong bối cảnh Nhật Bản đang phải đối mặt với những thách thức về nhân lực trong lực lượng phòng vệ, công nghệ vì thế được kỳ vọng đóng vai trò bổ trợ cho nguồn nhân lực hiện có.

Tuy nhiên, việc mở rộng ứng dụng AI cũng đặt ra yêu cầu về kiểm soát công nghệ và bảo đảm an toàn. Đặc biệt, ranh giới giữa các hệ thống hỗ trợ con người và những hệ thống có khả năng tự đưa ra hành động trong môi trường tác chiến cần được xác định rõ.

Trong khi đó, việc tích hợp AI vào hệ thống chỉ huy và thử nghiệm các công nghệ như vệ tinh AI chiến thuật cho thấy Tokyo đang xem AI là một thành tố ngày càng quan trọng trong quá trình hiện đại hóa năng lực quốc phòng.