Những điểm cần nắm rõ về quy trình lọc ảo, xử lý nguyện vọng tránh mất cơ hội trúng tuyển

Liên quan đến công tác tuyển sinh đại học cao đẳng, ông Nguyễn Tiến Thảo - Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học (Bộ GD&ĐT) đã có những trao đổi trên Báo Giáo dục và Thời đại.

Đang lọc ảo, xử lý nguyện vọng

* Ông có thể cho biết kết quả đăng ký xét tuyển đại học đến thời điểm hiện tại?

- Theo số liệu tổng hợp sau khi rà soát dữ liệu hiện tại, năm 2026 có gần 874.500 người dự tuyển đủ điều kiện tham gia xét tuyển trên hệ thống, với tổng số hơn 7,1 triệu nguyện vọng; bình quân mỗi thí sinh đăng ký khoảng 8,21 nguyện vọng. So với năm 2025, số người đăng ký xét tuyển tăng hơn 25.000.

Đối với các ngành STEM, có hơn 467.500 thí sinh đăng ký ít nhất một nguyện vọng, chiếm khoảng 53,4% tổng số thí sinh đăng ký xét tuyển; tổng số nguyện vọng vào STEM khoảng 2,3 triệu, chiếm gần 33% tổng số nguyện vọng.

Riêng 15 nhóm ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược thuộc phạm vi chính sách của Nghị định số 179/2026/NĐ-CP có hơn 331.000 thí sinh đăng ký, với khoảng 1,2 triệu nguyện vọng, tương ứng gần 38% số thí sinh và khoảng 18% tổng số nguyện vọng.

Đây là tín hiệu tích cực về sự quan tâm của thí sinh đối với khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học, nhưng số đăng ký mới phản ánh mức độ quan tâm ban đầu.

Sự chuyển dịch cơ cấu ngành đào tạo chỉ trở thành kết quả thực chất khi tiếp tục được thể hiện qua số trúng tuyển, xác nhận nhập học, chất lượng đầu vào, tỷ lệ duy trì học tập, kết quả tốt nghiệp và khả năng đáp ứng nhu cầu nhân lực.

Sau khi rà soát điều kiện dự tuyển, các cơ sở đào tạo đối soát dữ liệu và hoàn thiện thông tin phục vụ xét tuyển. Giai đoạn xử lý nguyện vọng chung được triển khai từ 4-10/8/2026; các chu kỳ xử lý, lọc ảo được thực hiện trên dữ liệu đã kiểm tra.

Việc rà soát kỹ ở bước này là cần thiết, bởi sai sót về kết quả thi, chứng chỉ, đối tượng ưu tiên, phương thức hoặc điều kiện xét tuyển có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của thí sinh.

Ông Nguyễn Tiến Thảo - Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học (Bộ GD&ĐT).

* Kế hoạch xử lý nguyện vọng, lọc ảo và công bố kết quả được thực hiện như thế nào?

- Kế hoạch được thực hiện theo Quyết định số 3037/QĐ-BGDĐT ngày 3/11/2025 của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT.

Theo đó, từ ngày 4/8 đến 17h ngày 10/8/2026, hệ thống và các cơ sở đào tạo thực hiện xử lý nguyện vọng; trước 17h ngày 13/8/2026, các cơ sở đào tạo thông báo kết quả trúng tuyển đợt 1; thí sinh hoàn thành xác nhận nhập học trực tuyến trước 17h ngày 21/8/2026. Các trường hợp cần xử lý theo phương án riêng sẽ được thông báo và hướng dẫn cụ thể.

Cần hiểu đúng rằng “lọc ảo” không phải là việc Bộ GD&ĐT xét tuyển hoặc quyết định điểm trúng tuyển thay cho các trường. Mỗi cơ sở đào tạo tổ chức xét tuyển theo phương thức, tiêu chí và điều kiện đã công bố, tự xác định danh sách thí sinh đủ điều kiện trúng tuyển và chịu trách nhiệm về quyết định của mình.

Hệ thống chung xử lý thứ tự nguyện vọng để trong trường hợp một thí sinh đồng thời đủ điều kiện ở nhiều nơi, thí sinh chỉ được xác định trúng tuyển vào nguyện vọng cao nhất theo thứ tự đã đăng ký.

Trong quá trình xử lý, các trường phải kiểm tra đầy đủ điều kiện dự tuyển của từng thí sinh; tính hợp lệ của kết quả thi, chứng chỉ quốc tế, chứng chỉ ngoại ngữ; việc áp dụng điểm ưu tiên, điểm cộng và các tiêu chí phụ.

Đối với chương trình sử dụng nhiều phương thức hoặc tổ hợp xét tuyển, cơ sở đào tạo phải chịu trách nhiệm về căn cứ, phương pháp và kết quả quy đổi tương đương, bảo đảm các mức điểm sau quy đổi phản ánh tương đương mức độ đáp ứng yêu cầu đầu vào của cùng một chương trình.

Sau mỗi chu kỳ, cơ sở đào tạo phải rà soát danh sách dự kiến trúng tuyển do hệ thống trả về, đối chiếu với chỉ tiêu và toàn bộ thông tin tuyển sinh đã công bố; ở chu kỳ cuối, cơ sở đào tạo quyết định điểm trúng tuyển.

Người đứng đầu cơ sở đào tạo phải bảo đảm kết quả công bố đúng quy chế, đúng cam kết, đúng điều kiện bảo đảm chất lượng và không làm thay đổi bất lợi các điều kiện đã công bố đối với thí sinh.

Như vậy, xử lý nguyện vọng chung phải giữ đồng thời ba yêu cầu: tôn trọng quyền tự chủ xét tuyển của cơ sở đào tạo; bảo đảm mỗi thí sinh chỉ trúng tuyển một nguyện vọng cao nhất và không để sai sót dữ liệu hoặc thao tác kỹ thuật làm mất quyền lợi hợp pháp của người dự tuyển.

Phương án xử lý với 328 thí sinh tại Điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang

* Bộ GD&ĐT xử lý như thế nào đối với 328 thí sinh tại Điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang và các sai phạm liên quan?

- Vụ việc tại Điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang là sai phạm nghiêm trọng trong công tác tổ chức coi thi, ảnh hưởng trực tiếp đến tính khách quan, công bằng, minh bạch của Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 và độ tin cậy của dữ liệu sử dụng trong tuyển sinh. Quan điểm xử lý đã được Lãnh đạo Bộ thông tin rõ ràng và nhất quán: sai phạm trong tổ chức kỳ thi phải được làm rõ, xử lý nghiêm minh, đúng thẩm quyền và trên tinh thần thượng tôn pháp luật.

Đối với 328 thí sinh tại điểm thi này, kết quả Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 tổ chức từ 11-12/6 đã bị hủy theo quyết định của các cơ quan có thẩm quyền. Theo Quy chế tuyển sinh ban hành kèm theo Thông tư số 06/2026/TT-BGDĐT, thí sinh tốt nghiệp từ năm 2026 phải có tổng điểm 3 môn thi tốt nghiệp THPT theo tổ hợp xét tuyển, hoặc điểm môn Toán, Ngữ văn và một môn thi khác, đạt tối thiểu 15,00 điểm theo thang điểm 30, trừ các trường hợp ngoại lệ được Quy chế quy định.

Khi kết quả kỳ thi đã bị hủy, các thí sinh này không có đủ ba kết quả thi hợp lệ để xác định điều kiện nguồn tuyển; vì vậy chưa đủ điều kiện tham gia xét tuyển đại học trên cơ sở dữ liệu của kỳ thi ngày 11 và 12/6/2026. Do đó, các thí sinh không có dữ liệu thi hợp lệ để xác định điều kiện tối thiểu 15 điểm.

Cần phân định rành mạch trách nhiệm của người làm nhiệm vụ thi và trách nhiệm của thí sinh. Sai phạm trong tổ chức coi thi trước hết phải được xác định đối với tổ chức, cá nhân được giao nhiệm vụ tại điểm thi và phải bị xử lý theo Quy chế thi và pháp luật.

Đối với thí sinh, việc đang bị điều tra hoặc xác minh khi cơ quan có thẩm quyền kết luận thí sinh có hành vi vi phạm Quy chế thi, Quy chế tuyển sinh thì thí sinh bị xử lý tương ứng với tính chất, mức độ vi phạm.

Một khi hành vi vi phạm của thí sinh đã được kết luận, việc dự thi lại, trúng tuyển cao đẳng, đại học hoặc đang học tại cơ sở đào tạo cũng không thể phủ quyết trách nhiệm đối với hành vi vi phạm trước đó. Kết quả tuyển sinh, nhập học và quá trình học tập tiếp theo, nếu có liên quan hành vi gian lận trong Kỳ thi tốt nghiệp THPT ngày 11-12/6/2026 vẫn bị xử lý theo pháp luật.

Về xử lý tuyển sinh, hồ sơ đăng ký nguyện vọng của 328 thí sinh vẫn được Hệ thống lưu giữ, nhưng được chuyển sang trạng thái tạm dừng, không tham gia các chu kỳ xử lý nguyện vọng chung trong thời gian từ 5-10/8/2026. Vì không tham gia xử lý nguyện vọng chung nên các hồ sơ không làm thay đổi điểm trúng tuyển và không làm giảm cơ hội của các thí sinh khác.

Khi thí sinh có kết quả thi hợp lệ được cơ quan có thẩm quyền cập nhật trên hệ thống và đáp ứng đầy đủ điều kiện nguồn tuyển, hồ sơ sẽ được xử lý riêng về mặt kỹ thuật theo hướng dẫn của Bộ GD&ĐT. Thí sinh vẫn phải đáp ứng cùng điều kiện dự tuyển, tiêu chí xét tuyển, điểm trúng tuyển và các yêu cầu của chương trình như mọi thí sinh khác. Phương án xử lý phải đồng thời bảo đảm quyền dự tuyển hợp pháp của thí sinh có kết quả hợp lệ và không làm thay đổi kết quả trúng tuyển đã được xác lập hợp pháp của các thí sinh khác.

Các cơ sở giáo dục đại học có thí sinh thuộc nhóm này đăng ký xét tuyển cùng trách nhiệm chia sẻ thông tin, bảo lưu đầy đủ dữ liệu, phối hợp cập nhật trạng thái và thực hiện phương án xử lý thống nhất và tuyển sinh theo đúng các quy định hiện hành.

Tổng số nguyện vọng vào STEM khoảng 2,3 triệu, chiếm gần 33% tổng số nguyện vọng.

Các trường phải hỗ trợ thí sinh xác nhận nhập học

* Các trường đại học và thí sinh cần làm gì sau khi kết thúc quá trình xử lý nguyện vọng?

- Sau khi hoàn thành xử lý nguyện vọng chung, trách nhiệm của cơ sở đào tạo không kết thúc ở việc xác định điểm trúng tuyển. Trước khi công bố kết quả, từng trường phải rà soát toàn bộ danh sách, bảo đảm thông tin đúng, đủ và thống nhất giữa hệ thống tuyển sinh chung với thông tin tuyển sinh của nhà trường; kiểm tra điều kiện dự tuyển, đối tượng và khu vực ưu tiên, kết quả thi, chứng chỉ, điểm cộng, kết quả quy đổi; đồng thời bảo đảm chỉ tiêu, cách thức xét tuyển và điều kiện trúng tuyển đúng với quy chế và thông tin đã công bố.

Cơ sở giáo dục đại học tự chủ tuyển sinh, tự chịu trách nhiệm và thực hiện đầy đủ trách nhiệm giải trình về toàn bộ quyết định tuyển sinh. Khi công bố kết quả, cơ sở đào tạo phải công bố điểm trúng tuyển và các điều kiện, tiêu chí theo từng phương thức; đồng thời tổ chức để từng thí sinh tra cứu được điểm xét tuyển của mình, tên phương thức trúng tuyển, ngành hoặc chương trình trúng tuyển và điểm trúng tuyển tương ứng của phương thức đó. Công khai đầy đủ là điều kiện để thí sinh đối chiếu và là một nội dung cụ thể của trách nhiệm giải trình.

Sau khi công bố, các trường phải hỗ trợ thí sinh tra cứu, xác nhận nhập học và xử lý kịp thời những trường hợp có sai sót về thông tin, dữ liệu. Hướng dẫn nhập học phải rõ về thời gian, hồ sơ, hình thức nộp, học phí, lộ trình học phí, chính sách học bổng, điều kiện duy trì học bổng và điều kiện học tập; kết quả xác nhận, nhập học phải được cập nhật, thống kê và báo cáo đầy đủ theo quy định.

Đối với thí sinh, việc được thông báo trúng tuyển mới là cơ sở chuyển sang bước xác nhận và hoàn tất thủ tục nhập học, chưa đồng nghĩa với việc đã chính thức trở thành sinh viên. Thí sinh cần kiểm tra kết quả trên hệ thống tuyển sinh chung và cổng thông tin chính thức của cơ sở đào tạo; hoàn thành xác nhận nhập học trực tuyến trước 17h ngày 21/8/2026 và làm theo hướng dẫn của trường.

Thí sinh phải chịu trách nhiệm về tính chính xác, trung thực và hợp lệ của toàn bộ thông tin, giấy tờ và kết quả sử dụng để xét tuyển, nhất là chứng chỉ ngoại ngữ, chứng chỉ quốc tế, kết quả kỳ thi tuyển sinh, kỳ thi độc lập, kỳ thi đánh giá năng lực hoặc đánh giá tư duy.

Việc hệ thống tiếp nhận thông tin không đồng nghĩa với việc thông tin đó mặc nhiên được công nhận hợp lệ; cơ sở đào tạo có trách nhiệm kiểm tra, còn thí sinh phải chịu trách nhiệm về hậu quả phát sinh khi sử dụng kết quả không chính xác, không thể xác thực, hết thời hạn hoặc không thuộc phạm vi được trường chấp nhận.

Trước khi xác nhận nhập học, thí sinh cần đọc kỹ tên ngành, chương trình đào tạo, địa điểm học tập, ngôn ngữ giảng dạy, học phí, lộ trình học phí, học bổng và điều kiện duy trì học bổng, điều kiện thực hành và các yêu cầu đặc thù của chương trình.

Các em chỉ nên thực hiện thủ tục qua hệ thống chung và các kênh chính thức của nhà trường, không cung cấp tài khoản, mật khẩu hoặc nộp các khoản phí theo đường dẫn không được công bố.

Thí sinh hoàn thành xác nhận nhập học trực tuyến trước 17h ngày 21/8/2026.

Tôn trọng quyền tự chủ của cơ sở đào tạo

* Theo ông, phương thức tuyển sinh năm nay có ảnh hưởng gì đến quyền tự chủ tuyển sinh của các cơ sở giáo dục đại học?

- Tuyển sinh đại học những năm gần đây cơ bản ổn định và đạt nhiều kết quả tích cực. Việc triển khai Luật Giáo dục đại học số 125/2025/QH15 tiếp tục khẳng định quyền tự chủ của cơ sở đào tạo, nhưng quyền tự chủ phải được thực hiện trong khuôn khổ bảo đảm chất lượng, công bằng và trách nhiệm giải trình. Các trường được tự xác định số lượng tuyển sinh, lựa chọn phương thức và tổ chức tuyển sinh; đồng thời phải công khai, minh bạch và chịu trách nhiệm về toàn bộ quyết định tuyển sinh.

Trong tuyển sinh có hai hoạt động liên quan chặt chẽ nhưng tách biệt về chức năng: thi và xét tuyển. Thi là hoạt động đánh giá để tạo ra kết quả, dữ liệu hoặc nguồn tuyển; xét tuyển là quá trình cơ sở đào tạo sử dụng một hoặc nhiều nguồn kết quả, đối chiếu với yêu cầu đầu vào, chỉ tiêu và điều kiện của chương trình để lựa chọn người học. Một trường có thể tự tổ chức kỳ thi, phối hợp tổ chức thi hoặc sử dụng kết quả do đơn vị khác tổ chức, nhưng quyết định sử dụng nguồn kết quả nào và trách nhiệm về chất lượng tuyển sinh cuối cùng vẫn thuộc về cơ sở đào tạo.

* Từ nguồn tuyển khác nhau, phương thức tuyển sinh có khá nhiều. Ông nhận định như thế nào về vấn đề này?

- Tuyển sinh đại học hiện nay sử dụng nhiều nguồn kết quả, như kết quả thi tốt nghiệp THPT, kết quả học tập THPT, kết quả kỳ thi độc lập hoặc kỳ thi bổ trợ, chứng chỉ quốc tế, chứng chỉ ngoại ngữ và các hình thức kết hợp phù hợp với yêu cầu đầu vào của chương trình đào tạo. Sự đa dạng này phản ánh quyền tự chủ của các trường, nhưng không có nghĩa mọi nguồn tuyển đều giống nhau hoặc phù hợp như nhau với mọi ngành, mọi chương trình.

Nguồn kết quả nào có độ tin cậy cao và chất lượng, dự báo tốt khả năng học tập của người trúng tuyển, phù hợp với yêu cầu chương trình và tiết kiệm chi phí thì sẽ được nhiều trường lựa chọn và duy trì. Ngược lại, nguồn kết quả không chứng minh được giá trị tuyển chọn hoặc làm phát sinh thêm thủ tục, chi phí nhưng không nâng cao chất lượng đầu vào thì các trường phải chủ động rà soát, điều chỉnh hoặc không tiếp tục sử dụng.

Cơ sở giáo dục đại học tự chủ tuyển sinh, tự chịu trách nhiệm và thực hiện đầy đủ trách nhiệm giải trình về toàn bộ quyết định tuyển sinh.